Orzeczenie · 2025-11-19

I KZP 1/25Immunitet sędziego i prokuratora po zakończeniu kadencji

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

2025-11-19

SNKarneodpowiedzialność karna funkcjonariuszy publicznychWysokanajwyższy

immunitetsędziaprokuratorstan wojennyodpowiedzialność karnaSąd Najwyższyprawo konstytucyjneprawo karne

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne dotyczące zakresu czasowego immunitetu formalnego sędziego i prokuratora. Sprawa wyłoniła się na tle aktu oskarżenia przeciwko byłym sędziom i prokuratorom za czyny popełnione w okresie stanu wojennego. Sąd Okręgowy w Sosnowcu umorzył postępowanie, uznając, że oskarżeni nadal podlegają immunitetowi. Sąd Apelacyjny w Katowicach przekazał sprawę do Sądu Najwyższego z pytaniem, czy immunitet formalny przysługuje także po zakończeniu sprawowania urzędu. Sąd Najwyższy, po analizie przepisów Konstytucji (art. 181) oraz ustaw (Prawo o ustroju sądów wojskowych, Prawo o prokuraturze), orzekł, że immunitet formalny przysługuje wyłącznie osobie posiadającej aktualnie status sędziego lub prokuratora. Oznacza to, że byli funkcjonariusze nie są chronieni immunitetem za czyny popełnione w przeszłości, nawet jeśli miały one związek z wykonywaniem obowiązków służbowych. Sąd podkreślił, że celem immunitetu jest ochrona niezależności sądów i prokuratury, a nie przyznawanie osobistych przywilejów byłym funkcjonariuszom. W uchwale wskazano również na kwestie związane z wadliwością powołania niektórych sędziów Sądu Najwyższego, co miało wpływ na ocenę wiążącego charakteru innych uchwał SN.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja zakresu czasowego immunitetu formalnego sędziego i prokuratora.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy zarzuty karne aktualizują się po zakończeniu sprawowania urzędu przez sędziego lub prokuratora.

Zagadnienia prawne (1)

Czy sędzia lub prokurator zachowuje immunitet formalny także wtedy, kiedy kwestia pociągnięcia go do odpowiedzialności karnej za czyny, które przypadają na czas sprawowania urzędu, aktualizuje się już po zakończeniu tego okresu, niezależnie od późniejszego statusu tego sędziego lub prokuratora?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Immunitet formalny przysługuje osobie posiadającej odpowiednio status sędziego albo prokuratora. Oznacza to, że immunitet nie przysługuje po zakończeniu sprawowania urzędu.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy oparł się na wykładni językowej przepisów Konstytucji i ustaw, zgodnie z którą immunitet przysługuje osobie posiadającej aktualnie status sędziego lub prokuratora. Podkreślono, że celem immunitetu jest ochrona niezależności sądów i prokuratury, a nie przyznawanie osobistych przywilejów byłym funkcjonariuszom. Wskazano również na brak podstaw do rozszerzającej wykładni przepisów stanowiących wyjątek od zasady odpowiedzialności karnej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchwała

Strony

Nazwa	Typ	Rola
R. D.	osoba_fizyczna	oskarżony
A. G.	osoba_fizyczna	oskarżony
M. G.	osoba_fizyczna	oskarżony
J. C.	osoba_fizyczna	oskarżony
Instytut Pamięci Narodowej – Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Krakowie	instytucja	oskarżyciel
Prokurator Instytutu Pamięci Narodowej Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu	organ_państwowy	prokurator

Przepisy (21)

Główne

Konstytucja RP art. 181

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

p.u.s.w. art. 30 § § 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów wojskowych

u.p.p. art. 135 § § 1

Ustawa Prawo o prokuraturze

Pomocnicze

k.p.k. art. 441 § § 1

Kodeks postępowania karnego

ustawa o IPN art. 2 § ust. 1 i 3

Ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu

k.k. art. 189 § § 2

Kodeks karny

k.k. art. 231 § § 1

Kodeks karny

k.k. art. 11 § § 2

Kodeks karny

Dekret o stanie wojennym art. 48 § ust. 2 i 3

Dekret o stanie wojennym art. 46 § ust. 1

k.k. art. 270 § § 1 i 2

Kodeks karny

u.SN art. 86 § § 1

Ustawa o Sądzie Najwyższym

u.SN art. 83 § § 1

Ustawa o Sądzie Najwyższym

u.s.p. art. 80 § § 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych

u.s.p. art. 99

Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych

u.s.p. art. 104 § § 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych

u.s.p. art. 104 § § 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych

p.u.s.w. art. 70 § § 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów wojskowych

u.p.p. art. 127 § § 1

Ustawa Prawo o prokuraturze

Ustawa o Najwyższej Izbie Kontroli art. 88 § ust. 1 i 2

Ustawa o ustroju sądów wojskowych (nieobowiązująca) art. 22 § § 4

Argumenty

Skuteczne argumenty

Immunitet formalny przysługuje wyłącznie osobie posiadającej aktualnie status sędziego lub prokuratora. • Wykładnia językowa przepisów Konstytucji i ustaw wskazuje, że immunitet nie obejmuje byłych sędziów i prokuratorów. • Celem immunitetu jest ochrona niezależności sądów i prokuratury, a nie przyznawanie osobistych przywilejów. • Przepisy stanowiące wyjątek od zasady odpowiedzialności karnej nie powinny być interpretowane rozszerzająco.

Odrzucone argumenty

Immunitet formalny powinien przysługiwać także byłym sędziom i prokuratorom za czyny popełnione w czasie sprawowania urzędu. • Odmienne traktowanie sędziów w stanie spoczynku i byłych sędziów narusza zasadę równości wobec prawa. • Immunitet jest gwarancją niezawisłości sędziów i niezależności prokuratury, która powinna chronić także przed odwetem po zakończeniu służby.

Godne uwagi sformułowania

Immunitet formalny przysługuje osobie posiadającej odpowiednio status sędziego albo prokuratora. • Przepisy stanowiące wyjątek od zasady odpowiedzialności karnej nie mogą być interpretowane rozszerzająco. • Celem immunitetu jest zagwarantowanie prawidłowego wykonywania zadań przez wskazane kategorie osób. • Sędzia w rozumieniu konstytucyjnym jest wyłącznie osoba, powołana na stanowisko sędziego przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa.

Skład orzekający

Kazimierz Klugiewicz

przewodniczący

Waldemar Płóciennik

sprawozdawca

Zbigniew Puszkarski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zakresu czasowego immunitetu formalnego sędziego i prokuratora."

Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy zarzuty karne aktualizują się po zakończeniu sprawowania urzędu przez sędziego lub prokuratora.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z odpowiedzialnością karną byłych funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości, co ma istotne znaczenie dla interpretacji prawa i historii Polski.

“Czy sędzia lub prokurator odpowie za czyny z PRL-u? Sąd Najwyższy rozstrzyga o immunitecie po latach.”

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Wypróbuj Asystenta AI za darmo

Powiązane przepisy

konstytucja art. 181 k.k. art. 11 k.k. art. 189 k.k. art. 231 k.k. art. 270 k.p.k. art. 441

Powiązane tematy

immunitet sędzia prokurator stan wojenny odpowiedzialność karna Sąd Najwyższy prawo konstytucyjne prawo karne

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst