I KZ 2/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPokrzywdzona kpt. K.T. zawiadomiła o przestępstwach popełnionych przez przełożonego, w tym znęcania psychicznego, przekroczenia uprawnień i poniżenia. Prokurator dwukrotnie umorzył postępowanie. Po pierwszym umorzeniu, Wojskowy Sąd Okręgowy uchylił je i przekazał sprawę do uzupełnienia. Następnie prokurator wydał drugie postanowienie o umorzeniu, obejmujące trzy czyny. Pokrzywdzona zaskarżyła to postanowienie. Wojskowy Sąd Okręgowy stwierdził swoją niewłaściwość rzeczową w zakresie czynów II i III, przekazując sprawę prokuratorowi nadrzędnemu. Sąd Najwyższy, rozpoznając zażalenie prokuratora na postanowienie WSO, uznał je częściowo za uzasadnione. Stwierdził, że czyny z pkt I i III postanowienia prokuratora z 23 września 2024 r. miały tożsamość przedmiotową z czynem z pierwszego postanowienia o umorzeniu, a zatem zażalenie na nie powinno być rozpoznane przez prokuratora nadrzędnego. Jednakże, czyn z pkt II (przekroczenie uprawnień i zmuszanie do określonego zachowania) miał odmienny przedmiot ochrony i był badany pod innym kątem niż znęcanie. Ponieważ śledztwo w zakresie czynu z pkt II zostało umorzone po raz pierwszy z powodu braku danych uzasadniających podejrzenie, zażalenie na to postanowienie powinno być rozpoznane przez sąd właściwy do rozpoznania sprawy (art. 465 § 2 k.p.k.), a nie prokuratora nadrzędnego. W związku z tym Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie WSO w części dotyczącej zażalenia pokrzywdzonej na pkt II postanowienia prokuratora.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących właściwości sądu i prokuratora w przypadku wielokrotnego umarzania postępowania przygotowawczego oraz rozróżnienia czynów w kontekście tożsamości przedmiotowej.
Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej związanej z kolejnymi postanowieniami o umorzeniu i zażaleniami.
Zagadnienia prawne (3)
Czy zażalenie pokrzywdzonego na postanowienie prokuratora o umorzeniu śledztwa, wydane po wcześniejszym uchyleniu przez sąd postanowienia o umorzeniu, powinno być rozpoznane przez prokuratora nadrzędnego, czy przez sąd właściwy do rozpoznania sprawy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Jeśli postanowienie prokuratora o umorzeniu dotyczy czynu, który nie był przedmiotem wcześniejszej kontroli sądowej, zażalenie na nie podlega rozpoznaniu przez sąd właściwy do rozpoznania sprawy (art. 465 § 2 k.p.k.). Jeśli natomiast dotyczy tych samych czynów, które były już przedmiotem kontroli sądowej i zostały ponownie umorzone, podlega zaskarżeniu do prokuratora nadrzędnego (art. 330 § 2 k.p.k.).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy rozróżnił sytuację, gdy prokurator po raz pierwszy umarza postępowanie w odniesieniu do danego czynu, od sytuacji, gdy po uchyleniu przez sąd wcześniejszego postanowienia o umorzeniu, ponownie wydaje postanowienie o umorzeniu tych samych czynów. W pierwszym przypadku zażalenie przysługuje do sądu, w drugim do prokuratora nadrzędnego. Kluczowe jest ustalenie tożsamości przedmiotowej czynów objętych kolejnymi postanowieniami o umorzeniu.
Czy czyn polegający na przekroczeniu uprawnień i zmuszaniu do określonego zachowania (art. 231 § 1 k.k. w zb. z art. 191 § 1 k.k.) jest tożsamy przedmiotowo z czynem znęcania psychicznego (art. 352 § 1 k.k.) w kontekście oceny właściwości organu do rozpoznania zażalenia na postanowienie o umorzeniu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, czyn z art. 231 § 1 k.k. w zb. z art. 191 § 1 k.k. nie jest tożsamy przedmiotowo z czynem z art. 352 § 1 k.k., ponieważ ma inny przedmiot ochrony (prawidłowe funkcjonowanie instytucji państwowej, a nie tylko dobra osobiste podwładnego) i inne znamiona.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że przestępstwo z art. 231 § 1 k.k. w ujęciu zaproponowanym przez prokuratora wkracza w sferę prawidłowej działalności Wojska Polskiego jako instytucji państwowej, a zmuszanie do zaniechania odwołania się od rozkazu personalnego nie jest zachowaniem swoistym dla przestępstwa znęcania się. Ponadto, śledztwo w zakresie czynu z art. 231 § 1 k.k. zostało umorzone z powodu braku danych uzasadniających podejrzenie, a nie z powodu braku znamion czynu zabronionego, co odróżnia je od umorzenia czynu z art. 352 § 1 k.k.
Czy czyny polegające na poniżeniu (art. 350 § 1 k.k.) są objęte zakresem czynu znęcania psychicznego (art. 352 § 1 k.k.) w kontekście oceny tożsamości przedmiotowej postępowań o umorzenie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, czyny polegające na poniżeniu mogą stanowić składową czynu znęcania psychicznego, zwłaszcza gdy mieszczą się w tych samych granicach czasowych i dotyczą tych samych zdarzeń faktycznych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że prokurator dwukrotnie analizował ten sam, wieloczynnościowy zespół zachowań mieszczący się w tych samych granicach historycznych, które pokrzywdzona uznawała za przejaw psychicznego znęcania się, a które mogłyby być kwalifikowane jako poniżenie. Przemawiała za tym specyfika przestępstwa znęcania się, obejmującego powtarzające się zamachy na cześć i godność osobistą, także pod postacią poniżania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| kpt. K.T. | osoba_fizyczna | pokrzywdzona |
| Prokuratura Okręgowa w Gdańsku | organ_państwowy | organ prowadzący postępowanie przygotowawcze |
| Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie | instytucja | sąd niższej instancji |
| Prokuratura Krajowa w Warszawie | organ_państwowy | organ prowadzący postępowanie przygotowawcze |
| Prokurator | organ_państwowy | strona skarżąca |
Przepisy (14)
Główne
k.p.k. art. 437 § § 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 35 § § 3
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 465 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Zażalenie pokrzywdzonego na postanowienie prokuratora o umorzeniu śledztwa do sądu właściwego.
Pomocnicze
k.p.k. art. 35 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy właściwości rzeczowej sądu w przypadku stwierdzenia niewłaściwości.
k.p.k. art. 330 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy zaskarżenia postanowienia o umorzeniu postępowania do prokuratora nadrzędnego.
k.p.k. art. 17 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Przesłanki umorzenia postępowania (czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego).
k.k. art. 352 § § 1
Kodeks karny
Przestępstwo znęcania się.
k.k. art. 231 § § 1
Kodeks karny
Przestępstwo przekroczenia uprawnień.
k.k. art. 191 § § 1
Kodeks karny
Przestępstwo zmuszania do określonego zachowania.
k.k. art. 11 § § 2
Kodeks karny
Zasada kumulacji przepisów (zbieg przepisów).
k.k. art. 350 § § 1
Kodeks karny
Przestępstwo poniżenia.
k.p.k. art. 306 § § 1a
Kodeks postępowania karnego
Uprawnienia pokrzywdzonego w przypadku odmowy wszczęcia lub umorzenia postępowania.
k.p.k. art. 330 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Wskazania sądu dla organu prowadzącego postępowanie po uchyleniu postanowienia o umorzeniu.
k.p.k. art. 55 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Akt oskarżenia wniesiony przez pokrzywdzonego po dwukrotnym zaskarżeniu postanowienia o umorzeniu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Czyn z art. 231 § 1 k.k. w zb. z art. 191 § 1 k.k. ma inny przedmiot ochrony i inne znamiona niż czyn z art. 352 § 1 k.k., a śledztwo w tym zakresie było prowadzone po raz pierwszy. • Umorzenie czynu z art. 231 § 1 k.k. nastąpiło z powodu braku danych uzasadniających podejrzenie, a nie braku znamion czynu zabronionego, co odróżnia je od umorzenia czynu z art. 352 § 1 k.k.
Odrzucone argumenty
Argumentacja Wojskowego Sądu Okręgowego o niewłaściwości rzeczowej w zakresie czynu z pkt II postanowienia prokuratora.
Godne uwagi sformułowania
„w przypadku uznania, że określone czyny nie wyczerpują znamion przestępstwa znęcania, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze, w realiach niniejszej sprawy, było wyjaśnienie okoliczności dotyczących jednostkowych czynów będących przedmiotem zawiadomienia o przestępstwie, jak np. przekroczenia uprawnień, poniżania, gróźb karalnych itp. oraz zajęcie w tym zakresie stanowiska procesowego” • „w tym znaczeniu, że ewentualne wystąpienie tożsamości między czynami z „pierwszego” i „drugiego” postanowienia o umorzeniu śledztwa wskazuje, że będzie nim prokurator nadrzędny (arg. z art. 330 § 2 k.p.k.), zaś jej brak będzie wskazywał, że w odniesieniu do przynajmniej części czynów było to w rzeczywistości dopiero ich „pierwsze” rozpoznanie przez prokuratora, a rozpoznanie zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania w tej części należeć będzie, na zasadach ogólnych, do właściwości rzeczowej sądu, o którym mowa w art. 465 § 2 k.p.k.” • „Przestępstwo z art. 231 § 1 k.k. w ujęciu zaproponowanym przez prokuratora wkracza bowiem w sferę prawidłowej działalności Wojska Polskiego jako instytucji państwowej.”
Skład orzekający
Marek Pietruszyński
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących właściwości sądu i prokuratora w przypadku wielokrotnego umarzania postępowania przygotowawczego oraz rozróżnienia czynów w kontekście tożsamości przedmiotowej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej związanej z kolejnymi postanowieniami o umorzeniu i zażaleniami.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych w postępowaniu karnym, w szczególności rozgraniczenia między kontrolą sądową a kontrolą prokuratorską nad umorzeniem śledztwa, co jest kluczowe dla praktyki prawniczej.
“Kiedy sąd, a kiedy prokurator rozstrzyga o końcu śledztwa? Kluczowa decyzja SN w sprawie umorzenia.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.