I KK 59/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał wniosek pełnomocnika oskarżycielek posiłkowych o wyłączenie sędziego A.R. od udziału w sprawie kasacyjnej sygn. akt I KK 59/24. Wniosek opierał się na argumentach dotyczących trybu powołania sędziego przez Krajową Radę Sądownictwa w składzie określonym ustawą z 2017 r., wcześniejszej kariery sędziego jako prokuratora oraz orzekania w Izbie Dyscyplinarnej SN. Sąd Najwyższy oddalił wniosek, podkreślając, że wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. wymaga istnienia konkretnych okoliczności faktycznych, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Sąd wskazał, że kwestie ustrojowe związane z trybem powoływania sędziów, w tym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące KRS, nie mogą stanowić podstawy do kwestionowania statusu sędziego ani jego bezstronności. Podkreślono, że powołanie sędziego przez Prezydenta RP jest prerogatywą niepodlegającą weryfikacji sądowej. Sąd zaznaczył również, że wcześniejsza praca jako prokurator czy przeniesienie z Izby Dyscyplinarnej do Izby Karnej nie świadczą automatycznie o braku bezstronności, zwłaszcza gdy nie przedstawiono konkretnych dowodów wskazujących na stronniczość w rozpatrywanej sprawie. Sąd odwołał się do orzecznictwa TK, ETPC i TSUE, stwierdzając, że nie podważają one statusu sędziów powołanych po 2017 r. ani ważności orzeczeń przez nich wydanych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie braku podstaw do wyłączenia sędziego w sprawach, w których zarzuty dotyczą ustrojowych kwestii powołania sędziego, a nie konkretnych okoliczności faktycznych w danej sprawie.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej w Polsce związanej z reformami wymiaru sprawiedliwości i powoływaniem sędziów.
Zagadnienia prawne (2)
Czy okoliczności związane z trybem powołania sędziego przez Krajową Radę Sądownictwa oraz jego wcześniejsza kariera zawodowa (prokurator, orzekanie w Izbie Dyscyplinarnej) mogą stanowić podstawę do wyłączenia sędziego od udziału w sprawie z powodu uzasadnionej wątpliwości co do jego bezstronności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, okoliczności ustrojowe i prawne dotyczące trybu powołania sędziego oraz jego wcześniejsza kariera zawodowa nie stanowią same w sobie podstawy do wyłączenia sędziego od udziału w sprawie, jeśli nie wykazano konkretnych okoliczności faktycznych wskazujących na brak bezstronności w danej sprawie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. wymaga istnienia konkretnych, obiektywnych okoliczności faktycznych, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Kwestie ustrojowe, takie jak tryb powoływania sędziów przez KRS czy wcześniejsza kariera zawodowa, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do wyłączenia, ponieważ nie są one związane z konkretną sprawą i nie dowodzą stronniczości sędziego.
Czy orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej podważają status sędziów powołanych na wniosek KRS po 2017 r. lub ważność orzeczeń przez nich wydanych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, żadne z przywołanych orzeczeń nie podważyło statusu sędziów powołanych na wniosek KRS po 2017 r. ani ważności orzeczeń przez nich wydanych. Orzeczenia te nie unieważniają uchwał KRS dotyczących powołań sędziowskich.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że orzeczenia TK, ETPC i TSUE nie podważają statusu sędziów powołanych na wniosek KRS po 2017 r. ani ważności wydanych przez nich orzeczeń. Podkreślono, że orzeczenia TK są ostateczne i powszechnie obowiązujące, a wyrok TK z 20 kwietnia 2020 r. (U 2/20) stwierdził niezgodność z Konstytucją uchwały połączonych izb SN z 23 stycznia 2020 r. w tej kwestii. Orzeczenia ETPC i TSUE nie mają mocy powszechnie obowiązującej i nie unieważniają uchwał KRS.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K.K. | osoba_fizyczna | skazany |
| pełnomocnik oskarżycielek posiłkowych | inne | wnioskodawca |
| oskarżycielki posiłkowe | inne | oskarżyciel posiłkowy |
Przepisy (11)
Główne
k.p.k. art. 41 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Wnioski o wyłączenie sędziego oparte na okolicznościach ustrojowych dotyczących powołania sędziego są niedopuszczalne z mocy ustawy.
Konstytucja RP art. 179
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Sędziowie są powoływani przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa.
Konstytucja RP art. 180
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Sędziowie są nieusuwalni.
Pomocnicze
k.p.k. art. 42 § § 1 i 4
Kodeks postępowania karnego
Konstytucja RP art. 144 § ust. 3 pkt 17
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Powoływanie sędziów stanowi prezydencką prerogatywę.
Konstytucja RP art. 8 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej.
Konstytucja RP art. 190 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są ostateczne i mają moc powszechnie obowiązującą.
Dz. U. z 2018 r., poz. 3
Ustawa o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw
Ustawa regulująca skład i sposób wyboru członków KRS.
Dz.U. z 2022 r., poz. 1259 art. 10
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Przewiduje możliwość przeniesienia sędziego SN do innej Izby.
u.SN art. 29 § § 4
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności.
p.u.s.p. art. 42a § § 2
Prawo o ustroju sądów powszechnych
Okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Okoliczności ustrojowe i prawne dotyczące powołania sędziego nie mogą stanowić podstawy do jego wyłączenia. • Wniosek o wyłączenie sędziego musi opierać się na konkretnych okolicznościach faktycznych wskazujących na brak bezstronności w danej sprawie. • Powołanie sędziego przez Prezydenta RP jest prerogatywą niepodlegającą weryfikacji sądowej. • Orzeczenia TK, ETPC i TSUE nie podważają statusu sędziów powołanych na wniosek KRS po 2017 r.
Odrzucone argumenty
Tryb powołania sędziego przez KRS w składzie określonym ustawą z 2017 r. budzi uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności. • Wcześniejsza kariera sędziego jako prokuratora i orzekanie w Izbie Dyscyplinarnej SN świadczą o braku bezstronności. • Przeniesienie sędziego z Izby Dyscyplinarnej do Izby Karnej narusza standardy bezstronności.
Godne uwagi sformułowania
Uzasadniona wątpliwość co do bezstronności, w rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k., zachodzi zatem zawsze in concreto, a nie in abstracto. • Nie może więc stanowić jedynie subiektywnego przekonania określonej osoby, lecz winna być konkretna, realna, obiektywna i poddająca się zewnętrznej weryfikacji. • Sama treść wniosku i wskazane w nim kwestie ustrojowe (normatywne), związane z trybem powoływania sędziego nie pozwalają na konstatację, że w odniesieniu do SSN A.R. zachodzą racjonalne podstawy, określone w art. 41 § 1 k.p.k., nakazujące wyłączenie ww. Sędziego od udziału in concerto, w przedmiotowej sprawie kasacyjnej. • Instytucja określona w art. 41 § 1 k.p.k. nie stanowi bowiem narzędzia kontroli procesu powołania na stanowisko sędziego. • Wnioski, składane w oparciu o podstawę z art. 41 § 1 k.p.k., mogą zatem dotyczyć określonych kwestii faktycznych, nie zaś prawno-ustrojowych.
Skład orzekający
Stanisław Stankiewicz
przewodniczący
A.R.
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie braku podstaw do wyłączenia sędziego w sprawach, w których zarzuty dotyczą ustrojowych kwestii powołania sędziego, a nie konkretnych okoliczności faktycznych w danej sprawie."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej w Polsce związanej z reformami wymiaru sprawiedliwości i powoływaniem sędziów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie dotyczy fundamentalnych kwestii ustrojowych polskiego sądownictwa, w tym niezawisłości sędziowskiej i wpływu procedur powoływania na bezstronność. Jest to temat budzący duże zainteresowanie w środowisku prawniczym i poza nim.
“Czy sędzia powołany po reformach może być bezstronny? Sąd Najwyższy rozwiewa wątpliwości.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.