I KK 433/24

SN
I KK 433/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 lutego 2025 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Andrzej Stępka
‎
SSN Eugeniusz Wildowicz
Protokolant Agnieszka Niewiadomska
w sprawie
M. S.
‎
skazanego z art. 197 § 1 k.k., art. 278 § 3 k.k., art. 278 § 5 k.k.
w zw. z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k.
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Józefa Gemry,
‎
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
‎
w dniu 12 lutego 2025 r.,
‎
kasacji wniesionej przez obrońcę
‎
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
‎
z dnia 20 czerwca 2024 r., sygn. akt II AKa 42/24,
‎
zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu
‎
z dnia 23 listopada 2023 r., sygn. akt III K 216/23,
1. uchyla pkt I lit. b zaskarżonego wyroku i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu w postępowaniu odwoławczym;
2. w pozostałym zakresie oddala kasację jako oczywiście bezzasadną;
3. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. P. S., Kancelaria Adwokacka we W., kwotę 2952 zł, w tym 23% VAT, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu w postaci sporządzenia i wniesienia kasacji oraz obronę w postępowaniu przed Sadem Najwyższym.
[J.J.]
Andrzej Stępka           Włodzimierz Wróbel               Eugeniusz Wildowicz
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 23 listopada 2023 r. (sygn. akt III K 216/23) M. S. został uznany winnym tego, że:
1.
w dniu 9  grudnia  2022  roku  we  W. ,  grożąc  użyciem  noża  oraz używając  przemocy  polegającej  na  siłowym  przytrzymywaniu  za włosy i głowę, doprowadził małoletnią poniżej lat 15 X.Y. do obcowania  płciowego,  a  czynu  tego  dopuścił  się  w  warunkach powrotu  do  przestępstwa,  będąc  uprzednio  skazanym  wyrokiem Sądu Rejonowego dla W. z dnia 18 maja 2009 r. sygn.  akt  V K  […]/09  za  czyn  z  art.  158 § 1  kk  na  karę  roku  i  10 miesięcy  pozbawienia  wolności,  która  została  objęta  karą  łączną dwóch   lat   i   sześciu   miesięcy   pozbawienia   wolności   orzeczoną wyrokiem  łącznym  Sądu  Okręgowego  we  W.   z  dnia  31 sierpnia 2011 r. sygn. akt III K […]/11, którą odbywał w okresie od 24 października 2016 r. do 13 marca 2019 r., tj. czynu z art. 197 § 3 pkt 2 k.k. w zw. z art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 197§3 pkt. 2 k.k. wymierzono mu karę 6 lat pozbawienia wolności;
2.
na  podstawie  art.  41a  §  2  k.k.  orzeczono  zakaz  kontaktowania  się oskarżonego z pokrzywdzoną X.Y. zarówno osobiście jak i za pomocą środków do porozumiewania się na odległość, a także zakaz zbliżania  się  do  niej  na  odległość  mniejszą  niż  50  metrów przez okres 10 lat;
3.
na   podstawie   art.   41   §   1a   zdanie   drugie   k.k.   orzeczono   wobec oskarżonego  zakaz  zajmowania  stanowisk,  wykonywania  zawodów oraz prowadzenia działalności związanej z wychowaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub z opieką nad nimi przez okres 10  lat;
4.
na   podstawie   art.   46 § 1   k.k.   orzeczono   od   oskarżonego   tytułem zadośćuczynienia na rzecz X.Y. , reprezentowaną przez matkę I. S. , 10.000 zł;
5.
oraz tego, że w dniu 2 października 2022 roku we W.  w parterze bloku przy ul. L.    przywłaszczył  sobie  rower  typu  składak  koloru szarego nieznanej marki bez numeru seryjnego o wartości 900 zł na szkodę L. S. , przy czym czynu tego dopuścił się w warunkach powrotu  do  przestępstwa,  będąc  uprzednio  skazanym  wyrokiem Sądu Rejonowego dla W. z dnia 1 kwietnia 2009 r. sygn.  akt  VII K […]/09  za  czyn  z  art.  286 § 1  kk  na  karę  roku pozbawienia wolności, która została objęta karą łączną dwóch lat i sześciu miesięcy pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem łącznym Sądu Okręgowego we W. z dnia 31 sierpnia 2011 r. sygn. akt III K […]/11, którą odbywał w okresie od 24 października 2016 r. do 13 marca 2019 r., tj. czynu z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 284 § 1 k.k. wymierzono mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;
6.
na  podstawie  art.  46 § 1  k.k.  orzeczono  wobec  oskarżonego  obowiązek naprawienia  szkody  na  rzecz  L. S. poprzez  zapłatę  kwoty 900 zł;
7.
oskarżonego  M. S. uznano za  winnego  popełnienia zarzucanych mu czynów opisanych w pkt. III i IV części wstępnej wyroku,  przyjmując,  iż  czynów  tych  dopuścił  się  w  warunkach powrotu  do  przestępstwa,  a czyny te stanowią ciąg przestępstw, tj. czynu z art. 278 § 5 k.k. w zw. z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 278 § 5 k.k. w zw. z art. 278 § 1 k.k.  w  zw.  z  art.  91 § 1  k.k.  wymierzono  mu  karę roku pozbawienia wolności;
8.
na podstawie art. 85 § 1 k.k. w zw. z art. 86 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 2 k.k.   wymierzone   powyżej   kary   połączono   i  wymierzono   oskarżonemu M. S. karę  łączną  7  lat  pozbawienia wolności.
Wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 20 czerwca 2024 r. (sygn. akt II AKa 42/24) wyrok Sądu I instancji został zmieniony w ten sposób, że:
I.a) odnośnie czynu przypisanego w pkt I części rozstrzygającej ustalono, iż oskarżony nie miał świadomości, że małoletnia pokrzywdzona nie ma skończonych 15 lat i czyn ten kwalifikuje jako przestępstwo z art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., za które na podstawie art. 197 § 1 k.k. wymierzono mu karę 5 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności  oraz  stwierdzono,  że  traci  moc  kara  łączna  pozbawienia wolności orzeczona w punkcie VIII części rozstrzygającej i związane z nią zaliczenie z punktu X części rozstrzygającej;
b)  w  miejsce  czynu  przypisanego  w  punkcie  V  części  rozstrzygającej uznano  M. S. za   winnego   tego,   że   w   dniu   2 października  2022  roku  we  W.   w  parterze  bloku  przy  ul. L.  dokonał zaboru w celu przywłaszczenia mienia w postaci  roweru  typu  składak  koloru  szarego  nieznanej  marki  bez numeru  seryjnego  o  wartości  900  zł  na  szkodę  L. S. ,  przy czym czynu tego dopuścił się w warunkach powrotu do przestępstwa, który to czyn stanowi wypadek mniejszej wagi, tj. przestępstwa z art. 278 § 1 i 3 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 278 § 3 k.k. wymierzono mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;
II.  w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymano w mocy;
III.   na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 2 k.k. orzeczone w punkcie I lit. a i b niniejszego wyroku oraz w punkcie VII części  rozstrzygającej  zaskarżonego  wyroku  kary  pozbawienia  wolności połączono i wymierzono M. S. karę łączną 6 (sześciu) lat i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności.
Kasację od tego wyroku wniósł obrońca skazanego, zarzucając orzeczeniu:
„1.    Rażącą  obrazę  przepisów  prawa  procesowego,  mającą  wpływ  na  treść rozstrzygnięcia, polegającą na nieprawidłowym i niedostatecznym rozpoznaniu zarzutów  podniesionych przez obrońcę Oskarżonego w apelacji, a   w szczególności wskazanych w pkt I apelacji odnoszących się do naruszenia art. 7 k.p.k., co przejawiało się pominięciem istotnych okoliczności związanych z ustaleniami wynikającymi z opinii psychologicznej w zakresie wiarygodności Pokrzywdzonej, przede wszystkim zaś nieprzywiązania przez Sąd Okręgowy, a następnie Sąd Apelacyjny istotnej wagi do uznania Pokrzywdzonej przez biegłych  za  osobę,  która  manipuluje  otoczeniem,  co  w  konsekwencji doprowadziło do uznania zeznań Pokrzywdzonej za wiarygodne i dokonania błędnych ustaleń faktycznych w zakresie tego, czy czyn Oskarżonego wypełnił znamiona przestępstwa zgwałcenia, tj. obrazę art. 433 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k.
2.    Rażącą  obrazę  przepisów  prawa  procesowego,  mającą  wpływ  na  treść rozstrzygnięcia, polegającą na nieprawidłowym i niedostatecznym rozpoznaniu zarzutów   podniesionych   przez   obrońcę   Oskarżonego   w   apelacji,   w szczególności  wskazanych  w  pkt  IV  apelacji  odnoszących  się  do  kwestii związanych z ustaleniem wartości skradzionego przez Oskarżonego roweru i poprzestaniu na ustaleniach biegłego, który przyjął jako wartość skradzionego roweru  wartości  uśrednionej,  co  następnie  zostało  powielone  przez  Sąd Apelacyjny, co skutkowało błędnym przyjęciem, że Oskarżony dopuścił się czynu stypizowanego w art. 278 § 3 kk. a nie czynu z art. 119 § 1 k.w., albowiem wobec rozbieżnych wartości rowerów i braku możliwości dokonania wyceny skradzionego roweru, należało przyjąć najbardziej korzystną dla Oskarżonego wartość, która nie przekraczała progu wykroczeniowego, tj. obrazę art. 433 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. w zw. z art. 5 § 2 k.p.k.
3.    Rażącą  obrazę  przepisów  prawa  procesowego,  mającą  wpływ  na  treść rozstrzygnięcia, polegającą na nieprawidłowym i niedostatecznym rozpoznaniu zarzutów   podniesionych   przez   obrońcę   w  apelacji,  w szczególności wskazanych  w  pkt VI apelacji, co skutkowało przyjęciem, że Oskarżony dopuścił się przestępstwa z art. 278 § 5 k.k. a nie wykroczenia z art. 119 § 1 k.w., w  sytuacji,  gdy  wykładnia  funkcjonalna i systemowa, w szczególności z uwzględnieniem przepisów prawa konstytucyjnego i unijnego, prowadzi do konkluzji, że wartość skradzionej energii elektrycznej powinna zostać uznana za znamię przestępstwa, albowiem do energii stosuje się analogiczne regulacje, jak do sprzedaży rzeczy, a odmienne traktowanie osób skazanych za kradzież energii i za kradzież rzeczy prowadzi do uprzywilejowania tych drugich, co w sposób istotny narusza zasadę równości, tj. obrazę art. 433 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k. w zw. z art. 278 § 1 i 5 k.k. w zw. z art. 119 § 1 k.w. w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.”
Skarżący wniósł o uchylenie   zaskarżonego   orzeczenia   i   przekazanie   sprawy   do   ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu.
Prokurator wniósł o oddalenie skargi jako oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazała się zasadna jedynie w zakresie zarzutu 2. W pozostałym części uznać ją należało za bezzasadną w stopniu oczywistym.
W apelacji obrona wskazywała, że biegły, dokonując wyceny rowerów, przyjął do badań egzemplarze o zróżnicowanej wartości, oscylującej w przedziale od 700 do 1100 zł. Następnie, biegły przyjął wartość uśrednioną w kwocie 883 zł, którą zaokrąglił do 900 zł brutto. Sąd Okręgowy, akceptując tę wycenę, w ocenie obrony, dopuścił się błędu. W apelacji podniesiono, że w niniejszej sprawie należało ustalić, iż wartość roweru przywłaszczonego przez oskarżonego mieściła się w przedziale cenowym od 700 do 1100 zł. W związku z tym, obrona argumentowała, że zasadnym było przyjęcie wartości najbardziej korzystnej dla oskarżonego, czyli kwoty 700 zł.
Sąd odwoławczy ten zarzut rozpoznał w sposób nieprawidłowy. Uznał bowiem, że wycena wartości roweru dokonana przez biegłego z zakresu wyceny maszyn i urządzeń technicznych stanowiła wartość średnią, będącą wynikiem porównania różnych ofert i wyliczenia średniej arytmetycznej. Sąd odwoławczy nie podzielił zatem stanowiska obrony, argumentując, że przyjęcie najniższej wartości odpowiadającej najtańszym ofertom byłoby wadliwe. Sąd wskazał, że porównywane rowery były jedynie zbliżone wyglądem do roweru pokrzywdzonej, a najniższe oferty, poniżej średniej rynkowej, mogły być podyktowane różnymi czynnikami, w tym pośpiechem sprzedającego. W konsekwencji, Sąd odwoławczy uznał, że Sąd Okręgowy prawidłowo oparł się na średniej wyliczonej przez biegłego. Sąd odwoławczy stwierdził, że brak było przekonujących podstaw do ustalenia wartości roweru poniżej kwoty 800 zł, jak domagała się obrona.
Jeżeli dowody oceniono z zachowaniem reguły ich swobodnej oceny, to nie może być mowy o zastosowaniu art. 5 § 2
k.p.k. W postępowaniu karnym rzeczą naturalną jest występowanie dowodów wskazujących na sprzeczne wersje (np. co do wartości mienia), lecz to właśnie obowiązkiem sądu jest dokonanie rzetelnej oceny materiału dowodowego i wyeliminowanie mogących się prima facie pojawić wątpliwości. Dopiero, jeśli nie można ich rozwiać, zastosowanie znajdzie
art. 5 § 2
k.p.k. Sąd uznał, że precyzyjne wyliczenie wartości roweru nie jest możliwe, jednoczesnie jednak za podstawę wyceny przyjął opinię biegłego. W opinii tej jednak wskazano na wartość uśrednioną z zebranych ogłoszeń sprzedaży podobnych rowerów, przyjmując jednocześnie, że wartość roweru oscylowała między 700 zł a 1100 zł. Zasadnie takie podejście kontestuje skarżący, gdyż naruszając standard kontroli odwoławczej, Sąd nie wyjaśnił, na podstawie jakich reguł dowodowych uznał, że w tej sprawie średnia arytmetyczna cen ofertowych jest prawidłowym rozstrzygnięciem, a nie najniższa, najkorzystniejsza dla oskarżonego wartość, wskazana przez biegłego. Tym bardziej, że w przypadku braku możliwości racjonalizacji konkretnej oceny dowodów należy skorzystać z art. 5 § 2 k.p.k.
W ponownym postępowania w tym zakresie Sąd odwoławczy zobowiązany będzie do rzetelnego odniesienia się do apelacji obrony i wskazania jakie dowody w powiązaniu z jaką metodologią ich oceny doprowadziły go do przekonania, że przyjęty sposób wyliczenia wartości roweru jest prawidłowy. Sąd, biorąc pod uwagę kierunek apelacji, jak i kasacji, może o wartości decydować na podstawie jeszcze innych zgromadzonych dowodów. Dopiero po takiej kompleksowej ocenie możliwe będzie uznanie, czy wartość roweru była wyższa niż graniczna wartość dla wykroczenia.
W tym stanie rzeczy, należało orzec jak w sentencji
.
[J.J.]
[a.ł]
Andrzej Stępka      Włodzimierz Wróbel     Eugeniusz Wildowicz