I KK 318/24

SN
I KK 318/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 października 2025 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Adam Roch (przewodniczący)
‎
SSN Stanisław Stankiewicz (sprawozdawca)
‎
SSN Paweł Kołodziejski
w sprawie
A.G.
skazanego z art. 209 § 1 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 28 października 2025 r.
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego
od prawomocnego wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Wołowie
z dnia 28 listopada 2022 r., sygn. akt II K 233/22
1.
uchyla zaskarżony wyrok i na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. umarza postępowanie karne wobec A.G.;
2.
kosztami procesu w sprawie obciąża Skarb Państwa.
Paweł Kołodziejski          Adam Roch               Stanisław Stankiewicz
UZASADNIENIE
A.G. został oskarżony o to, że:
w okresie od 13 listopada 2020 roku do 27 lipca 2021 roku w W., będąc zobowiązanym na mocy ustawy i Ugody zawartej przy Sądzie Rejonowym w Głogowie III Wydział Rodzinny i Nieletnich w Głogowie Sygn. akt. III RC [...] z dnia 9 czerwca 2014 roku, uchylał się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego na rzecz małoletniej córki M.G. poprzez niełożenie należnej kwoty 400 zł miesięcznie na jej utrzymanie, a łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych, przy czym czynu tego dopuścił się będąc uprzednio skazanym prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego we Wschowie, sygn. akt II K 241/18 z dnia 20.08.2018 r., na karę pozbawienia wolności, którą odbył w okresie od 04.02.2020 r. do 17.03.2020 r. w warunkach zakładu karnego, zaś od dnia 18.03.2020 r. do 06.08.2020 r. w systemie dozoru elektronicznego, tj. o czyn z art. 209 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.
Sąd Rejonowy
w Wołowie wyrokiem nakazowym z dnia 28 listopada 2022 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II K 233/22,
uznał oskarżonego A.G. za winnego popełnienia czynu opisanego w części wstępnej wyroku, eliminując z jego opisu miesiąc maj 2021 r., oraz ustalenie, iż działał on w warunkach powrotu do przestępstwa, tj. za winnego popełnienia przestępstwa z art. 209 §1 k.k. i za to na podstawie tego przepisu wymierzył mu karę 12 miesięcy ograniczenia wolności polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne, w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym. Nadto, na podstawie art. 34 § 3 k.k. w zw. z art. 72 § 1 pkt 3 k.k., zobowiązał oskarżonego w okresie wykonywania kary do wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie córki M.G., tudzież rozstrzygnął w przedmiocie kosztów postępowania.
Wobec braku sprzeciwu którejkolwiek z uprawnionych stron, którym prawidłowo doręczono odpis orzeczenia, przedmiotowy wyrok uprawomocnił się w dniu 28 grudnia 2022 r.
Kasację od powyższego wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Wołowie z dnia 28 listopada 2022 r., sygn. akt II K 233/22, wniósł - na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. - Prokurator Generalny, który zaskarżył go w całości na korzyść A.G. i - na zasadzie art. 523 § 1 k.p.k., art. 526 § 1 k.p.k. oraz art. 537 § 1 i 2 k.p.k. - zarzucił:
„rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 500 § 1 i 3 k.p.k. i art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., polegające na wydaniu wobec A.G. wyroku w postępowaniu nakazowym, mimo iż okoliczności popełnienia opisanego w akcie oskarżenia czynu z art. 209 § 1 k.k. i wina oskarżonego, w świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, budziły wątpliwości, co skutkowało skazaniem A.G. wyrokiem nakazowym z dnia 28 listopada 2022 r., sygn. akt II K 233/22, za czyn z art. 209 § 1 k.k.. popełniony w okresie od 13 listopada 2020 r. do 27 lipca 2021 r. z wyłączeniem maja 2021 r., podczas gdy za tożsamy występek, popełniony na szkodę tej samej małoletniej pokrzywdzonej, zawierający się w granicach czasowych od 13 listopada 2020 r. do 9 grudnia 2021 r., A.G. został już uprzednio prawomocnie skazany wyrokiem Sądu Rejonowego we Wschowie z dnia 7 września 2022 r., sygn. akt II K 95/22, co stanowi bezwzględną przyczynę uchylenia orzeczenia określoną w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.”.
W konkluzji Prokurator Generalny wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku nakazowego w całości i umorzenie postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja jest oczywiście zasadna, co pozwala na jej rozpoznanie i uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Trafnie podniesiono w tej skardze, że w niniejszej sprawie wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza.
Jak bowiem ustalono, Sąd Rejonowy we Wschowie wyrokiem z dnia 7 września 2022 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II K 95/22, uznał oskarżonego A.G. za winnego tego, że w okresie od 13 listopada 2020 r. do 9 grudnia 2021 r. w miejscowości L. woj. […] oraz w miejscowości W. woj. […], będąc zobowiązanym ugodą Sądu Rejonowego w Głogowie II Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 9 czerwca 2014 r. o sygn. akt III RC […] do płacenia renty alimentacyjnej w kwocie 400 złotych miesięcznie na rzecz małoletniej córki M.G. uchylał się od wykonania obowiązku alimentacyjnego, powodując powstanie zaległości wobec wierzycielki K.L. w wysokości przekraczającej równowartość trzech świadczeń okresowych, przez co naraził swoją córkę M.G. na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tj. czynu z art. 209 § 1a k.k. i za to, na podstawie art. 209 § 1a k.k., wymierzył mu karę 1 roku i 6 miesięcy ograniczenia wolności, zobowiązując jednocześnie oskarżonego, na podstawie art. 34 § 1 i § 1a k.k. oraz art. 35 § 1 k.k., do wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin miesięcznie. Nadto, na podstawie art. 34 § 3 k.k. w zw. z art. 72 § 1 pkt 3 k.k., Sąd zobowiązał oskarżonego do wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie swojej małoletniej córki M.G.. Sąd rozstrzygnął również w przedmiocie kosztów postępowania (k. 121, akt II K 95/22). Przedmiotowy wyrok uprawomocnił się w dniu 15 września 2022 r.
Nie ulega wątpliwości, że wydane ww. wyroki - Sądu Rejonowego we Wschowie z dnia 7 września 2022 r., sygn. akt II K 95/22 oraz - Sądu Rejonowego
w Wołowie z dnia 28 listopada 2022 r., sygn. akt II K 233/22 - dotyczą tego samego przestępstwa niealimentacji
, popełnionego przez A.G. Analiza obydwu wskazanych spraw karnych prowadzi do wniosku, iż sposób działania oskarżonego, osoba małoletniej pokrzywdzonej M.G. oraz przedmiot zamachu obu czynów zabronionych, polegających na niealimentacji - w czasie obejmującym okres od 13 listopada 2020 r. do 27 lipca 2021 r. - są tożsame. Wcześniejszy, prawomocny wyrok o sygn. akt II K 95/22, odnoszący się do okresu od 13 listopada 2020 r. do 9 grudnia 2021 r., wykracza poza granice czasowe czynu przypisanego oskarżonemu w zaskarżonym kasacją wyroku nakazowym o sygn.
akt II K 233/22. Tym samym, późniejsze chronologicznie skazanie w sprawie II K 233/22 dotyczyło czynu, który w pełnym zakresie wchodził w czas popełnienia przestępstwa niealimentacji, za które A.G. został już uprzednio skazany, zatem dotyczyło już prawomocnie osądzonego zachowania oskarżonego.
W konsekwencji powyższego uznać należy, że zaskarżony wyrok nakazowy Sądu Rejonowego w Wołowie z dnia 28 listopada 2022 r., sygn. akt II K 233/22, zapadł z rażącym naruszeniem art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., albowiem A.G. za ten sam czasokres przestępstwa niealimentacji został już wcześniej prawomocnie skazany, na mocy orzeczenia Sądu Rejonowego we Wschowie z dnia 7 września 2022 r., o sygn. akt II K 95/22. Jednocześnie, jak trafnie zauważa autor kasacji, bez znaczenia dla oceny tożsamości czynów przypisanych skazanemu w obu wyrokach, pozostaje kwestia odmiennego opisu przypisanych występków, wskazanie odmiennych miejsc popełnienia czynu zabronionego, jak również kwalifikacja prawna wynikająca z przyjęcia we wcześniejszym wyroku dodatkowego znamienia w postaci narażenia osoby uprawnionej na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.
W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że w przypadku przestępstw niealimentacji, które należą do kategorii tzw. przestępstw zbiorowych, sformułowana w art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. przeszkoda procesowa może zachodzić wyłącznie wówczas, gdy okresy uporczywego uchylania się od obowiązku świadczeń alimentacyjnych, ustalone w kolejno rozpoznawanych sprawach, są identyczne i pokrywają się ze sobą lub gdy okres określony w sprawie rozpoznawanej jako następna został w całości objęty skazaniem w sprawie rozpoznawanej poprzednio, prawomocnie już zakończonej (zob. wyroki SN: z 26 września 2007 r., III KK 260/07; z 17 listopada 2004 r., V KK 272/04; z 25 października 2016 r., IV KK 338/16; z 9 sierpnia 2017 r., II KK 222/17; z 23 lutego 2021 r., IV KK 186/20; z 16 listopada 2023 r., IV KK 466/23).
W świetle powyższych uwarunkowań zaskarżony kasacją wyrok nakazowy
Sądu Rejonowego
w Wołowie z dnia 28 listopada 2022 r., o sygn. akt II K 233/22, bezspornie obciążony jest bezwzględną przyczyną odwoławczą, wyrażoną w art. 439
§ 1 pkt 8 k.p.k., ponieważ został wydany w sprawie, w której postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało już prawomocnie zakończone, a zatem istniała powaga rzeczy osądzonej (
res iudicata
). W takiej sytuacji powyższy przepis nakazuje uchylić orzeczenie, jeżeli zostało wydane pomimo zaistnienia negatywnej przesłanki procesowej w postaci stanu rzeczy osądzonej, przewidzianej w art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.
Na marginesie powyższej konstatacji zauważyć należy, iż trafne były także uwagi autora kasacji wytykające orzekającemu w tej sprawie Sądowi, że bez należytej wnikliwości i koniecznej staranności podszedł zarówno do treści art. 500 § 1 i 3 k.p.k. (Sąd nie był uprawniony do rozpoznania sprawy w postępowaniu nakazowym i winien był skierować ją na rozprawę), jak i kwestii aktualizacji danych o karalności oskarżonego. Mianowicie gdyby Sąd orzekający w sprawie dane te uaktualnił, to miałby szanse ustalić, że istnieje już prawomocne orzeczenie kończące postępowanie karne, skazujące A.G. za przestępstwo niealimentacji, co dałoby szanse na dołączenie odpisu wcześniejszego wyroku zapadłego w sprawie II K 95/22, a w konsekwencji umożliwiłoby podjęcie właściwej decyzji, tj. umorzenie postępowania.
Brak takiego postąpienia Sądu skutkował naruszeniem dyspozycji art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., co musiało prowadzić do uchylenia zaskarżonego kasacją wyroku oraz umorzenia postępowania karnego wobec oskarżonego, a także obciążenia kosztami procesu Skarbu Państwa, w oparciu o treść art. 632 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 637a k.p.k. i art. 638 k.p.k.
Mając na uwadze powyższe względy Sąd Najwyższy, orzekł jak w wyroku.
[WB]
[r.g.]
Paweł Kołodziejski           Adam Roch               Stanisław Stankiewicz