I KK 288/25
Podsumowanie
Sąd Najwyższy uchylił wyrok nakazowy Sądu Rejonowego w Brzegu dotyczący wykroczeń drogowych, wskazując na istotne wątpliwości co do kwalifikacji prawnej czynu i nieprawidłowe orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów.
Sąd Najwyższy rozpoznał kasację Prokuratora Generalnego od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Brzegu, który skazał A.R. za wykroczenia drogowe, w tym jazdę bez uprawnień i wyprzedzanie przed przejściem dla pieszych. Kasacja zarzuciła rażące naruszenie prawa procesowego, wskazując na nieuzasadnione zastosowanie postępowania nakazowego, gdy istniały wątpliwości co do winy i kwalifikacji prawnej czynu (możliwość popełnienia przestępstwa z art. 180a k.k. zamiast wykroczenia z art. 94 § 1 k.w.). Sąd Najwyższy przychylił się do tych zarzutów, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, podkreślając konieczność wyjaśnienia podstaw cofnięcia uprawnień oraz precyzyjnego określenia rodzaju pojazdu objętego zakazem.
Sąd Najwyższy w Izbie Karnej rozpoznał kasację Prokuratora Generalnego wniesioną na niekorzyść obwinionego A.R. od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Brzegu. Sąd Rejonowy uznał A.R. za winnego popełnienia dwóch wykroczeń: wyprzedzania bezpośrednio przed przejściem dla pieszych (art. 86b § 1 pkt 3 k.w.) oraz kierowania motorowerem w stanie nietrzeźwości i mimo braku uprawnień (art. 94 § 1 k.w.). Na podstawie art. 94 § 1 k.w. w zw. z art. 9 § 1 k.w. wymierzono karę grzywny w wysokości 1600 zł oraz zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 6 miesięcy. Wyrok uprawomocnił się z uwagi na brak sprzeciwu. Prokurator Generalny zarzucił w kasacji rażące naruszenie prawa procesowego, w tym art. 93 § 2 k.p.w., poprzez nieuzasadnione zastosowanie postępowania nakazowego, mimo istnienia wątpliwości co do winy i okoliczności popełnienia czynu z art. 94 § 1 k.w. Wskazano, że cofnięcie uprawnień w 2021 r. mogło sugerować popełnienie przestępstwa z art. 180a k.k., a nie tylko wykroczenia. Zarzucono również naruszenie art. 94 § 1 k.p.w. w zw. z art. 504 § 1 pkt 5 k.p.k. i art. 29 § 2 k.w. poprzez zbyt ogólnikowe określenie rodzaju pojazdu objętego zakazem. Sąd Najwyższy uznał kasację za oczywiście zasadną. Podkreślono, że postępowanie nakazowe jest dopuszczalne tylko w przypadkach oczywistych, gdy materiał dowodowy nie nasuwa istotnych wątpliwości. W niniejszej sprawie istniały wątpliwości co do czynu z art. 94 § 1 k.w., w tym dotyczące podstawy prawnej cofnięcia uprawnień i możliwości popełnienia przestępstwa z art. 180a k.k. Sąd Najwyższy przywołał orzecznictwo wskazujące, że kierowanie pojazdem mimo cofnięcia uprawnień umyślnie stanowi przestępstwo z art. 180a k.k. Ponadto, sąd pierwszej instancji nie określił precyzyjnie rodzaju pojazdu objętego zakazem, co stanowiło naruszenie art. 29 § 2 k.w. Z tych względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, nakazując wyjaśnienie wszystkich wątpliwości i zastosowanie właściwych przepisów, w tym art. 9 § 2 k.w. zamiast art. 9 § 1 k.w. przy wymiarze kary za zbiegające się wykroczenia.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, postępowanie nakazowe jest dopuszczalne tylko w przypadkach oczywistych, gdy materiał dowodowy nie nasuwa istotnych wątpliwości co do winy i okoliczności popełnienia czynu. W przypadku wątpliwości, sprawę należy rozpoznać w postępowaniu zwyczajnym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że postępowanie nakazowe jest instytucją prawa procesowego zastrzeżoną dla najbardziej oczywistych przypadków. W sytuacji, gdy z materiału dowodowego wynikają wątpliwości co do okoliczności popełnienia czynu i winy obwinionego, w tym co do kwalifikacji prawnej czynu (wykroczenie vs. przestępstwo), sąd powinien odstąpić od orzekania w trybie nakazowym.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania
Strona wygrywająca
obwiniony (w sensie uchylenia wyroku)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A.R. | osoba_fizyczna | obwiniony |
Przepisy (11)
Główne
k.w. art. 86 b § 1 pkt 3
Kodeks wykroczeń
k.w. art. 94 § 1
Kodeks wykroczeń
k.p.w. art. 93 § 2
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
k.p.k. art. 504 § 1 pkt 5
Kodeks postępowania karnego
k.w. art. 29 § 2
Kodeks wykroczeń
k.k. art. 180 a
Kodeks karny
Pomocnicze
k.w. art. 9 § 1
Kodeks wykroczeń
k.p.w. art. 112
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
k.p.k. art. 535 § 5
Kodeks postępowania karnego
k.w. art. 9 § 2
Kodeks wykroczeń
Prawo o ruchu drogowym
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 93 § 2 k.p.w. poprzez nieuzasadnione zastosowanie postępowania nakazowego, gdy istniały wątpliwości co do winy i okoliczności popełnienia czynu. Możliwość popełnienia przestępstwa z art. 180a k.k. zamiast wykroczenia z art. 94 § 1 k.w. Naruszenie art. 29 § 2 k.w. poprzez zbyt ogólnikowe określenie rodzaju pojazdu objętego zakazem.
Godne uwagi sformułowania
Postępowanie nakazowe jest instytucją prawa procesowego, której stosowanie zastrzeżono do najbardziej oczywistych przypadków Przesłanka braku wątpliwości co do okoliczności popełnienia czynu i winy oskarżonego odnosi się zarówno do wszystkich ustaleń w zakresie sprawstwa czynu, jak i wszystkich okoliczności mających wpływ na dokonanie właściwej oceny prawnej tego czynu. brak wymaganych uprawnień” w rozumieniu art. 94 § 1 k.w. obejmuje zarówno sytuację, gdy dana osoba w ogóle nie uzyskała uprawnień do prowadzenia pojazdu określonej kategorii w sposób wskazany w przepisach ustawy - Prawo o ruchu drogowym, utraciła je w wyniku cofnięcia i musi ponownie ubiegać się o uzyskanie takich uprawnień lub posiadając de facto takie uprawnienia nie może w danej chwili ich realizować i z nich korzystać z uwagi np. na ich czasowe "zawieszenie", nie powodujące jednak ich definitywnej utraty osoba, która prowadzi pojazd mechaniczny mimo cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami i czyni to umyślnie, będzie odpowiadała za przestępstwo z art. 180 a k.k.
Skład orzekający
Małgorzata Bednarek
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących postępowania nakazowego w sprawach wykroczeniowych, kwalifikacja prawna kierowania pojazdem bez uprawnień (wykroczenie vs. przestępstwo), wymóg precyzyjnego określenia rodzaju pojazdu w zakazie prowadzenia pojazdów."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji cofnięcia uprawnień i potencjalnego zbiegu wykroczenia z przestępstwem. Orzeczenie SN uchyla wyrok sądu niższej instancji, co oznacza konieczność ponownego rozpoznania sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego wykroczenia drogowego, ale z interesującym aspektem prawnym dotyczącym rozróżnienia między wykroczeniem a przestępstwem oraz prawidłowości stosowania procedury nakazowej. Pokazuje, jak ważne są szczegóły w prawie.
“Czy jazda bez uprawnień to zawsze wykroczenie? Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy grozi za to więzienie.”
Sektor
transport
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
SN I KK 288/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 października 2025 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Bednarek w sprawie A.R. obwinionego z art., 86 b § 1 pkt 3 k.w. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 30 października 2025 r., w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w. kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść obwinionego od wyroku Sądu Rejonowego w Brzegu z 26 maja 2025 r., sygn. akt II W 275/25 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Brzegu do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Brzegu wyrokiem nakazowym z 26 maja 2025 r., sygn. akt II W 275/25, uznał A.R. za winnego tego, że: 1. w dniu 17 kwietnia 2025 r. o godzinie 15:40 w B. na ul. [...], kierując motorowerem marki R. o nr rej [...] wykonał manewr wyprzedzania pojazdów bezpośrednio przed przejściem dla pieszych, tj. wykroczenia z art. 86 b § 1 pkt 3 k.w., 2. w tym samym miejscu i czasie kierował ww. pojazdem (w stanie nietrzeźwości) mimo braku uprawnień, tj. wykroczenia z art. 94 § 1 k.w. za co na podstawie art. 94 § 1 k.w. w zw. z art. 9 § 1 k.w. wymierzył mu karę grzywny w wysokości 1 600 zł. Sąd orzekł wobec obwinionego również zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 6 miesięcy. Wobec braku wniesienia sprzeciwu, wyrok uprawomocnił się 5 czerwca 2025 r. Następnie, 7 sierpnia 2025 r., kasację od wyroku wniósł Prokurator Generalny, zarzucając rozstrzygnięciu: 1. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa procesowego, a mianowicie art. 93 § 2 k.p.w., poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że występują przesłanki do rozpoznania sprawy A.R. w postępowaniu nakazowym, skutkiem czego obwiniony został uznany za winnego i ukarany za popełnienie m.in. wykroczenia kwalifikowanego z art. 94 § 1 k.w., polegającego na kierowaniu pojazdem, 17 kwietnia 2025 r., bez wymaganych do tego uprawnień, podczas gdy okoliczności popełnienia zarzucanego mu czynu i jego wina, w świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego budziły wątpliwości, albowiem z załączonych do wniosku o ukaranie materiałów' wynika, że w czasie popełnienia przedmiotowego czynu A.R. miał cofnięte od 2021 r. przez Starostwo Powiatowe w B. uprawnienia do prowadzenia pojazdów kategorii AM, Bi BI, co oznacza, że jego zachowanie mogło realizować ustawowe znamiona przestępstwa z art. 180 a k.k., a nie tylko przypisanego wykroczenia z art. 94 § 1 k.w., 2. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego, a mianowicie art. 94 § 1 k.p.w. w zw. z art. 504 § 1 pkt 5 k.p.k. i w zw. z art. 29 § 2 k.w., poprzez zbyt ogólnikowe określenie rodzaju pojazdów, w sytuacji, gdy obowiązkiem sądu było precyzyjne wskazanie rodzaju pojazdu, którego orzeczony zakaz dotyczy. Autor kasacji wniósł o uchylenie wyroku nakazowego w całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Brzegu do rozpoznania w postępowaniu zwyczajnym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się oczywiście zasadna, co pozwoliło na jej rozpoznanie na posiedzeniu bez udziału stron, w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w. Postępowanie nakazowe jest instytucją prawa procesowego, której stosowanie zastrzeżono do najbardziej oczywistych przypadków, to znaczy takich, w których zebrany materiał dowodowy jest tak jednoznaczny, że nie nasuwa żadnych istotnych zastrzeżeń co do winy i okoliczności popełnienia zarzuconego czynu. Przesłanka braku wątpliwości co do okoliczności popełnienia czynu i winy oskarżonego odnosi się zarówno do wszystkich ustaleń w zakresie sprawstwa czynu, jak i wszystkich okoliczności mających wpływ na dokonanie właściwej oceny prawnej tego czynu. Podlega ona kontroli sądu rozpoznającego merytorycznie sprawę, a wystąpienie wątpliwości w tym zakresie, powinno prowadzić do odstąpienia od orzekania w trybie nakazowym i rozpoznania sprawy na zasadach ogólnych ( zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 9 lutego 2021 r. sygn. akt IV KK 275/20; z 7 marca 2012 r. sygn. akt II KK 30/12 ). Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że w odniesieniu do czynu z pkt. 2 wyroku, tj. przypisanego obwinionemu wykroczenia określonego w art. 94 § 1 k.w., istniały wątpliwości w odniesieniu zarówno co do okoliczności, jak i winy obwinionego. W dotyczącej A.R. notatce urzędowej z 17 kwietnia 2025 r. zawarto informacje, że „w systemie CEK ujawniono cofnięte uprawnienia na kat. AM, B, BI przez Starostwo Powiatowe w B. w 2021 r.,” jak również o „zatrzymaniu dokumentu uprawniającego do kierowania pojazdami mechanicznymi przez KPP B. w 2021 r.” Dodatkowo, w toku przesłuchania 15 maja 2025 r. A.R. wyjaśnił m.in.: „wiedziałem, że nie mogłem jeździć samochodami, lecz nie motorowerem". Oznacza to, iż A.R. wiedział, że nadal obowiązuje go nieustalona decyzja zakazująca kierowania pojazdami. Mimo tego, sąd nie zweryfikował podstawy prawnej do cofnięcia obwinionemu uprawnień do prowadzenia pojazdów. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, „brak wymaganych uprawnień” w rozumieniu art. 94 § 1 k.w. obejmuje zarówno sytuację, gdy dana osoba w ogóle nie uzyskała uprawnień do prowadzenia pojazdu określonej kategorii w sposób wskazany w przepisach ustawy - Prawo o ruchu drogowym , utraciła je w wyniku cofnięcia i musi ponownie ubiegać się o uzyskanie takich uprawnień lub posiadając de facto takie uprawnienia nie może w danej chwili ich realizować i z nich korzystać z uwagi np. na ich czasowe "zawieszenie", nie powodujące jednak ich definitywnej utraty ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.03. 2019 r., IV KK 59/19). W kontekście przedmiotowej sprawy, przytoczyć należy stanowisko Sąd Najwyższego zawarte w wyroku z 17 stycznia 2019 r. ( sygn., akt IV KK 60/18, LEX nr 2619303), zgodnie z którym osoba prowadząca pojazd mechaniczny, za wykroczenie z art. 94 § 1 k.w. będzie odpowiadała wyłącznie wtedy, gdy nigdy nie posiadała uprawnień do kierowania pojazdami albo co prawda posiadała w przeszłości owe uprawnienia i zostały jej one cofnięte, ale działa nieumyślnie. Natomiast osoba, która prowadzi pojazd mechaniczny mimo cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami i czyni to umyślnie, będzie odpowiadała za przestępstwo z art. 180 a k.k. Wobec powyższego, dopiero po ustaleniu przyczyn i podstawy prawnej cofnięcia obwinionemu w 2021 r. przez Starostwo Powiatowe w B. uprawnień do prowadzenia pojazdów kategorii AM, B i B1, byłoby możliwe rozstrzygnięcie czy w dniu zdarzenia A.R. zrealizował znamiona wykroczenia z art. 94 § 1 k.w., czy jednak przestępstwa z art. 180 a k.k. Ponadto, zgodnie z dyspozycją art. 29 § 2 k.w., orzekając zakaz prowadzenia pojazdów sąd winien określić rodzaj pojazdu, którego zakaz dotyczy. W przedmiotowej jednak sprawie, sąd tego wymogu nie spełnił, orzekając cyt.: „zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 6 miesięcy”, nie doprecyzował tym samym rodzaju pojazdu, którego zakaz ma dotyczyć. Wskazane rażące uchybienia miały istotny wpływ na treść wyroku. Kierując się poczynionymi powyżej uwagami Sąd Rejonowy w Brzegu, rozpozna ponownie sprawę biorąc pod uwagę naprowadzone uwagi natury prawnej, bacząc przy tym, by zostały wyjaśnione wszystkie ujawnione w tej sprawie wątpliwości. Na marginesie wskazać należy, że sąd wymierzając karę zastosował art. 9 § 1 k.w., uznając zachowanie obwianego za jeden czyn wyczerpujący znamiona dwóch wykroczeń, powinien zaś wymierzyć karę za dwa wykroczenia stosując art. 9 § 2 k.w. Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku. [WB] [r.g.]
Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę