I KK 281/24

SN
I KK 281/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 listopada 2024 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Paweł Kołodziejski (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Anna Dziergawka
‎
SSN Stanisław Stankiewicz
w sprawie
T. B.
skazanego z art. 202 § 4a k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
w dniu 13 listopada 2024 r.,
kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego
od wyroku Sądu Rejonowego w Wągrowcu
z dnia 29 kwietnia 2024 r., sygn. akt II K 128/24,
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Wągrowcu do ponownego rozpoznania.
Anna Dziergawka      Paweł Kołodziejski     Stanisław Stankiewicz
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Wągrowcu wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2024 r., sygn. akt II K 128/24 wydanym w trybie art. 387 § 2 k.p.k. uznał T. B. za winnego tego, że w okresie od 2017 r. (bliższej daty nie ustalono) do 21 marca 2022 r. w W. w Irlandii oraz W.1 woj. [...] przechowywał oraz posiadał treści pornograficzne z udziałem małoletnich w postaci plików graficznych oraz filmów, tj. popełnienia przestępstwa z art. 202 § 4a k.k., za które wymierzył mu karę 1 roku pozbawienia wolności (pkt 1), a jej wykonanie warunkowo zawiesił na okres 3 lat próby (pkt 2). Ponadto, na podstawie art. 72 § 1 pkt 1 k.k. zobowiązał T. B. do informowania sądu o przebiegu okresu próby (pkt 3), a na podstawie art. 71 § 1 k.k. i art. 33 § 1 i 3 k.k. orzekł względem niego karę grzywny w liczbie 200 stawek dziennych, określając wysokość jednej stawki na 70 zł (pkt 4). Wyrok zawierał także rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu (pkt 5).
Powyższy wyrok nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił się w dniu 7 maja 2024 r.
W dniu 19 lipca 2024 r. do Sądu Najwyższego wpłynęła kasacja Prokuratora Generalnego, który wymieniony wyrok zaskarżył w całości na niekorzyść skazanego, zarzucając „
rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 387 § 1-3 k.p.k., polegające na niezasadnym uwzględnieniu wadliwego wniosku oskarżonego T. B. o wydanie wyroku skazującego, pomimo że nie zawierał on postulatu rozstrzygnięcia o środku karnym, którego orzeczenie było obligatoryjne, co doprowadziło do wydania wyroku skazującego z rażącą i mającą istotny wpływ na jego treść obrazą prawa materialnego, a mianowicie art. 41 § 1a pkt 2 k.k. (zgodnie z brzmieniem obowiązującym w dacie orzekania, gdzie w dacie popełnienia przestępstwa środek ten uregulowany był w art. 41 § 1a zdanie drugie k.k.), polegającą na zaniechaniu orzeczenia wobec oskarżonego T. B. , jako sprawcy, któremu przypisano odpowiedzialność karną za popełniony występek z art. 202 § 4a k.k., środka karnego w postaci zakazu zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania wszelkich lub określonych zawodów lub działalności, związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub opieką nad nimi, w sytuacji gdy z treści art. 41 § 1a pkt 2 k.k. – w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania, a przed tą datą z treści art. 41 § 1a zdanie drugie k.k. (stosownie do brzmienia tego przepisu obowiązującego od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2023 r., tj. w dacie popełnienia czynu) wynikało, że w razie skazania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego, orzeczenie tego środka karnego na czas określony albo dożywotnio jest obligatoryjne
”.
Podnosząc tak sformułowany zarzut, Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Wągrowcu do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej rozpoznanie w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
Oczyszczając przedpole do dalszych rozważań przypomnieć należy, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, złożenie wniosku w trybie art. 387 § 1 k.p.k. nie obliguje sądu rozpoznającego sprawę do jego automatycznego uwzględnienia. Wniosek złożony w tym trybie, mimo konsensusu stron i braku sprzeciwu ze strony prokuratora, nie wiąże sądu, gdyż ten może stwierdzić, że w sprawie nie zachodzą jednak przesłanki do skazania oskarżonego bez przeprowadzenia rozprawy. Dlatego też organ
meriti
powinien dokonać przede wszystkim jego kontroli w zakresie spełnienia wszystkich warunków dopuszczalności. Wskazane nakłada na sąd obowiązek dokonania oceny zasadności wniosku co do proponowanych w nim rozstrzygnięć i ich zgodności z przepisami prawa karnego materialnego oraz procesowego. Oznacza to, że sąd akceptujący wniosek musi weryfikować nie tylko fakty, ale także zgodność ustaleń z aktualnym prawem. W sytuacji, w której treść wniosku tychże regulacji prawnych nie respektuje, niewątpliwym obowiązkiem sądu jest, bądź to uzależnienie swojej decyzji o uwzględnieniu tego wniosku od dokonania w nim zmiany konwalidującej dostrzeżoną jego wadliwość (
vide
art. 387 § 3 k.p.k.), bądź też rozpoznanie w dalszym ciągu sprawy na zasadach ogólnych (por. wyrok SN z dnia 13 lutego 2019 r., V KK 34/18; wyrok SN z dnia 3 czerwca 2020 r., III KK 144/20; wyrok SN z dnia 27 sierpnia 2020 r., IV KK 160/20; wyrok SN z dnia 10 czerwca 2021 r., V KK 194/21; wyrok SN z dnia 11 stycznia 2022 r., III KK 513/21).
W realiach niniejszej sprawy Sąd Rejonowy w Wągrowcu nie zrealizował w pełni ciążących na nim obowiązków związanych z procedowaniem w trybie art. 387 k.p.k. Sąd ten bowiem nie dostrzegł, że wniosek złożony na rozprawie przez T. B. o wydanie wyroku bez przeprowadzenia postępowania dowodowego i wymierzenie kary nie uwzględniał orzeczenia o obligatoryjnym środku karnym wskazanym w art. 41 § 1a pkt 2 k.k. Tym samym doprowadziło to do uwzględnienia wadliwego wniosku i wydania wyroku, który nie respektował obowiązujących regulacji prawa karnego materialnego.
Zgodnie z dyspozycją art. 41 § 1a pkt 2 k.p.k. (w brzmieniu obowiązującym od 1 października 2023 r.) sąd orzeka środek karny w postaci zakazu zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania wszelkich lub określonych zawodów albo działalności, związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi na czas określony albo dożywotnio w razie skazania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego. Wskazany środek karny został wprowadzony ustawą z dnia 16 czerwca 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczości na tle seksualnym (Dz.U. z 2016 r., poz. 862) tyle tylko, że początkowo ujęty był w innej niż obecnie jednostce redakcyjnej, tj. w art. 41 § 1a zd. drugie k.k. i w tym brzmieniu obowiązywał od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2023 r. Zmiana brzmienia treści przepisu art. 41 § 1a k.k. od dnia 1 października 2023 r. została dokonana ustawą z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 2600) i od tej daty tożsamą treść normatywną co art. 41 § 1a zd. drugie k.k. ujęto w art. 41 § 1a pkt 2 k.k., który obowiązuje do chwili obecnej. Użycie przez ustawodawcę sformułowania „orzeka” przesądza, że w przypadku zaktualizowania się przesłanki wymienionej we wskazanym przepisie, zastosowanie przez sąd określonego tam środka karnego jest obligatoryjne i to niezależnie od tego, czy sprawca przestępstwa przeciwko wolności seksualnej uprzednio zajmował tego rodzaju stanowisko lub wykonywał zawód tego rodzaju i czy popełniony czyn pozostawał w związku z funkcjonalnym zakresem prowadzonej działalności (por. wyrok SN z dnia 18 kwietnia 2024 r., I KK 481/23).
T. B. przypisano czyn polegający na przechowywaniu oraz posiadaniu treści pornograficznych z udziałem małoletnich, wypełniający znamiona przestępstwa z art. 202 § 4a k.k., spełniający zarazem kryteria określone w art. 41 § 1a pkt 2 k.k. (zob. wyrok SN z dnia 16 maja 2024 r., III KK 107/24; wyrok SN z dnia 17 lipca 2024 r., III KK 201/24). Tym samym wobec wymienionego obligatoryjne było orzeczenie środka karnego, o którym mowa w art. 41 § 1a pkt 2 k.k. Powyższe nie zostało uwzględnione we wniosku T. B. . Jednocześnie sąd
meriti
nie dostrzegł tego uchybienia i w tym zakresie nie wskazał na konieczność stosownej modyfikacji wniosku, której uwzględnienie pozwoliłoby na należyte zastosowanie trybu konsensualnego. Wobec powyższego za oczywiście zasadny należało uznać zarzut podniesiony w kasacji Prokuratora Generalnego, albowiem Sąd Rejonowy w Wągrowcu wyrokując w przedmiotowej sprawie na podstawie złożonego wadliwego wniosku dopuścił się rażącej obrazy art. 387 § 1-3 k.p.k., co w konsekwencji doprowadziło także do rażącego naruszenia art. 41 § 1a pkt 2 k.k. Powyższe uchybienia miały istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku. Oskarżony z nieuprawnioną korzyścią nie został bowiem pozbawiony możliwości podjęcia szeroko rozumianej działalności, w której miałby nieograniczony kontakt z małoletnimi, pomimo że został skazany za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej na szkodę małoletniego.
Bez wpływu na powyższe stanowisko pozostaje wskazana wyżej zmiana brzmienia przepisu art. 41 § 1a k.k. Istotnym w kontekście przedmiotowej sprawy jest fakt obowiązywania przepisu przewidującego obligatoryjne orzeczenie omawianego środka karnego zarówno w czasie popełnienia przez T. B. przestępstwa, jak i w czasie orzekania przez sąd
meriti
. Przyjąć należy, że w obu tych datach przepis taki bez wątpienia obowiązywał. Przy ustalaniu przepisu obowiązującego w czasie popełnienia przestępstwa uwzględnić należy, iż zarzucone T. B. przestępstwo ma charakter trwały. W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego przestępstwem trwałym są działania polegające na wytworzeniu i utrzymywaniu przez sprawcę takiego stanu, który od jego powstania aż do chwili zakończenia jest tym samym przestępstwem w każdym momencie jego trwania (zob. wyrok SN z dnia 2 grudnia 2011 r., IV KK 202/11). Natomiast za czas popełnienia przestępstw rozciągniętych w czasie, wieloczynowych, trwałych, a także o charakterze ciągłym, traktować należy ostatni moment działania sprawcy, w tym czas dokonania ostatniego z czynów składających się na realizację przestępstwa ciągłego (zob. wyrok SN z dnia 15 kwietnia 2002 r., II KKN 387/01). Tym samym w tak rozumianym czasie popełnienia przestępstwa, tj. w dniu 21 marca 2022 r., obowiązywał przepis art. 41 § 1a zd. drugie k.k. przewidujący obligatoryjne orzeczenie środka karnego. W identycznym brzmieniu normatywnym (ujętym jedynie w inną jednostkę redakcyjną, tj. art. 41 § 1a pkt 2 k.k.) ów przepis obowiązywał również w czasie orzekania przez sąd
meriti
– w dniu 29 kwietnia 2024 r.
W przedmiotowej sprawie, co również słusznie dostrzegł autor kasacji, nie znajdzie zastosowania art. 4 § 1 k.k., gdyż dotyczy on kolizji dwóch ustaw w czasie przypadających pomiędzy „czasem popełnienia przestępstwa”, a „czasem orzekania”. W przedmiotowej sprawie owa „kolizja” nie występuje, ponieważ – jak wskazano wyżej – przepis przewidujący obligatoryjne orzeczenie omawianego środka karnego obowiązuje w niezmienionej treści normatywnej
de facto
od 1 października 2017 r. do chwili obecnej, natomiast zmieniało się jedynie jego ujęcie w jednostkach redakcyjnych, tak więc w czasie orzekania należało zastosować przepis art. 41 § 1a pkt 2 k.k.
Wszystkie powyższe okoliczności musiały skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku w całości i przekazaniem sprawy Sądowi Rejonowemu w Wągrowcu do ponownego rozpoznania. Zauważyć należy, że wniosek złożony w trybie art. 387 § 1 k.p.k. jest niepodzielną całością i w konsekwencji brak konsensusu, choćby tylko co do jednego z jego elementów, uniemożliwia jego uwzględnienie. Oznacza to, że brak obligatoryjnego rozstrzygnięcia o środku karnym podważa cały wyrok wydany w oparciu o art. 387 § 1 k.p.k. (zob. m.in. wyrok SN z dnia 24 maja 2024 r., III KK 86/24). Niemniej jednak sąd ponownie rozpoznający sprawę, dostrzegając możliwość dalszego procedowania w trybie art. 387 § 1 k.p.k., winien uzależnić uwzględnienie złożonego wniosku od dokonania jego modyfikacji w sposób czyniący zadość przepisom prawa materialnego. Dopiero osiągnięcie porozumienia w tej kwestii, przy spełnieniu pozostałych przesłanek dobrowolnego poddania się karze, otworzy drogę do uwzględnienia wniosku oskarżonego. W przeciwnym wypadku sąd rozpozna sprawę na zasadach ogólnych.
Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.
[J.J.]
[ał]
Anna Dziergawka      Paweł Kołodziejski     Stanisław Stankiewicz