I KK 280/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Karnej rozpoznał kasacje wniesione przez prokuratora oraz pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, który zmieniał wyrok Sądu Okręgowego w Legnicy. Sąd Apelacyjny umorzył postępowanie karne wobec oskarżonego A.P. w części dotyczącej czynów przypisanych mu jako zgwałcenie (art. 197 § 1 k.k.) oraz doprowadzenie do innej czynności seksualnej przez nadużycie stosunku zależności (art. 199 § 1 k.k.). Kasacje zarzucały m.in. rażącą obrazę przepisów postępowania (art. 410 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 433 § 2 k.p.k.) oraz prawa materialnego (art. 199 § 1 k.k.). Głównym zarzutem było błędne zinterpretowanie przez Sąd Apelacyjny pojęcia 'przemocy' i 'oporu' w kontekście przestępstw seksualnych. Sąd Najwyższy, analizując orzecznictwo i doktrynę, podkreślił, że brak aktywnego oporu ze strony ofiary nie wyklucza zastosowania przemocy, a kluczowe jest wykazanie braku zgody na kontakt seksualny. Wskazał, że definicje przemocy i oporu ewoluowały i nie można ich stosować w sposób mechaniczny, ignorując kontekst sytuacyjny oraz współczesne rozumienie autodeterminacji seksualnej. SN stwierdził, że Sąd Apelacyjny popełnił błąd, uznając, że brak stanowczego sprzeciwu lub oporu ze strony pokrzywdzonych nie pozwala na przyjęcie znamion przestępstwa zgwałcenia lub wykorzystania zależności. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej umorzenia postępowań i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania, wskazując na konieczność ponownej oceny materiału dowodowego z uwzględnieniem prawidłowej wykładni przepisów dotyczących przemocy i braku zgody.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęć 'przemoc' i 'opór' w kontekście przestępstw seksualnych, zwłaszcza w sprawach dotyczących wykorzystania stosunku zależności i braku aktywnego sprzeciwu pokrzywdzonej.
Orzeczenie dotyczy specyficznej wykładni przepisów prawa karnego materialnego i procesowego w kontekście przestępstw seksualnych.
Zagadnienia prawne (3)
Jak należy interpretować pojęcie 'przemocy' w kontekście przestępstwa zgwałcenia (art. 197 § 1 k.k.), zwłaszcza w sytuacji braku aktywnego oporu ze strony pokrzywdzonej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przemoc w rozumieniu art. 197 § 1 k.k. to umyślne stosowanie wobec innej osoby, bez jej zgody, siły fizycznej w natężeniu zdatnym wywołać ból, wpłynąć na jej ruchy, czy spowodować zmiany w organizmie. Fizyczne oddziaływanie na inną osobę nie jest przemocą, gdy jest objęte akceptacją danej osoby. Kryterium oporu czy kategorycznego sprzeciwu nie jest materialnoprawnym warunkiem przyjęcia, że przemoc zastosowano, lecz ma charakter dowodowy dla wykazania przełamania woli danej osoby. Brak akceptacji ofiary może być wnioskowany także z innych okoliczności, a nie tylko z aktywnego oporu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że definicje przemocy i oporu ewoluowały i muszą być oceniane przez pryzmat zmian społecznych. Brak aktywnego oporu nie wyklucza przemocy, a kluczowe jest wykazanie braku zgody ofiary, co może być wnioskowane z całokształtu okoliczności. Wymogi dowodowe w sprawach o przestępstwa seksualne powinny uwzględniać brak możliwości ścigania pewnych rodzajów zgwałceń z powodu sztywnych wymagań dotyczących dowodu oporu.
Czy brak stanowczego sprzeciwu lub oporu ze strony pokrzywdzonej w sytuacji wykorzystania stosunku zależności wyklucza możliwość przyjęcia stosowania przemocy przez sprawcę w rozumieniu art. 197 § 1 k.k.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, brak kategoryczności czy stanowczości ofiary nie wyklucza możliwości przyjęcia stosowania przemocy przez sprawcę. Jeżeli ofiara nie akceptowała użycia siły fizycznej, nie ma warunku, by stosowana przemoc miała na celu przełamanie manifestowanego oporu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że w warunkach stosunku zależności, brak zewnętrznej akceptacji dla kontaktu seksualnego uzasadnia przekonanie, że osoba stosująca siłę fizyczną działa ze świadomością braku zgody ofiary, a owa siła fizyczna zamienia się w przemoc. Kryterium oporu ma charakter dowodowy, a nie materialnoprawny.
Czy Sąd Apelacyjny prawidłowo umorzył postępowanie karne w sprawie czynów przypisanych oskarżonemu, błędnie interpretując znamiona przestępstw seksualnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Apelacyjny błędnie zinterpretował pojęcia 'przemocy' i 'oporu', co doprowadziło do wadliwego umorzenia postępowania w części dotyczącej czynów z art. 197 § 1 k.k. i art. 199 § 1 k.k.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w tej części i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na konieczność ponownej oceny prawnej czynu z uwzględnieniem prawidłowej wykładni przepisów.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A.P. | osoba_fizyczna | skazany |
| Prokurator Regionalny w Warszawie | organ_państwowy | kasator |
| X.Y. | osoba_fizyczna | oskarżycielka posiłkowa |
| Y.Z. | osoba_fizyczna | pokrzywdzona |
| Y.Y. | osoba_fizyczna | pokrzywdzona |
Przepisy (18)
Główne
k.k. art. 197 § § 1
Kodeks karny
Sąd Najwyższy dokonał wykładni znamienia 'przemocy', podkreślając, że nie wymaga ono aktywnego oporu pokrzywdzonej, a kluczowe jest wykazanie braku zgody na kontakt seksualny.
k.k. art. 199 § § 1
Kodeks karny
Kwestia interpretacji znamion tego przepisu była przedmiotem analizy w kontekście stosunku zależności i braku zgody.
Pomocnicze
k.p.k. art. 17 § § 1 pkt 6
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 4 § § 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 37a
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 41
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 41a
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 410
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 2 § § 2
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 399
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 7
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 193 § § 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 202 § § 1 i 3
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 167
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 458
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 433 § § 2
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 457 § § 3
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 143 § § 1 pkt.7
Kodeks postępowania karnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Apelacyjny błędnie zinterpretował pojęcie przemocy i oporu w kontekście przestępstw seksualnych. • Sąd Apelacyjny nieprawidłowo umorzył postępowanie karne w części dotyczącej czynów z art. 197 § 1 k.k. i art. 199 § 1 k.k. • Brak aktywnego oporu pokrzywdzonej nie wyklucza zastosowania przemocy. • Kluczowe jest wykazanie braku zgody na kontakt seksualny, a nie tylko aktywnego oporu.
Godne uwagi sformułowania
przemocą w rozumieniu tych przepisów jest umyślne stosowanie wobec innej osoby, bez jej zgody, siły fizycznej w natężeniu zdatnym wywołać ból, wpłynąć na jej ruchy, czy spowodować zmiany w organizmie. • Fizyczne oddziaływanie na inną osobę nie jest jednak przemocą, gdy jest objęte akceptacją danej osoby, wyrażoną choćby w sposób dorozumiany czy milczący. • Nie są to jednak materialnoprawne warunki przyjęcia tego, że w danym stanie faktycznym przemoc zastosowano lub nie. • Prawo międzynarodowe akcentuje konieczność analizy spraw związanych z potencjalnym zgwałceniem, nie w perspektywie obowiązku wykazania braku aktywnego sprzeciwu (fizycznego), ale braku zgody, co należy ocenić biorąc pod uwagę szeroki kontekst sprawy. • Dla ustaleń realizacji znamion przestępstwa zgwałcenia kryterium przełamania oporu ma więc w istocie charakter wyłącznie dowodowy, wskazujący na charakter oddziaływania fizycznego sprawcy na ofiarę oraz uzasadniając wnioskowanie o świadomości sprawcy co do stosowania przemocy.
Skład orzekający
Piotr Mirek
przewodniczący
Waldemar Płóciennik
członek
Włodzimierz Wróbel
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęć 'przemoc' i 'opór' w kontekście przestępstw seksualnych, zwłaszcza w sprawach dotyczących wykorzystania stosunku zależności i braku aktywnego sprzeciwu pokrzywdzonej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej wykładni przepisów prawa karnego materialnego i procesowego w kontekście przestępstw seksualnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Orzeczenie SN porusza ważny i kontrowersyjny temat interpretacji przemocy i zgody w kontekście przestępstw seksualnych, co ma duże znaczenie społeczne i prawne.
“Czy brak oporu to zgoda? Sąd Najwyższy redefiniuje pojęcie przemocy w sprawach o zgwałcenie.”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.