I KK 248/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał kasację wniesioną przez pełnomocnika K.S. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, który utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu oddalający wniosek o odszkodowanie od Skarbu Państwa. Wnioskodawca domagał się zasądzenia kwoty 176.509,50 zł z tytułu utraty należnego mu odszkodowania w związku ze skazaniem jego ojca, S.S., wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Poznaniu z 1950 roku. S.S. przyznał się do posiadania broni, która należała do jego syna L.S., aby chronić go przed postępowaniem karnym. Sąd Najwyższy oddalił kasację jako oczywiście bezzasadną. Podkreślono, że sądy obu instancji prawidłowo zinterpretowały art. 553 § 1 k.p.k., który wyłącza roszczenie o odszkodowanie, gdy sprawca w zamiarze wprowadzenia w błąd organów złożył fałszywe wyjaśnienia i spowodował niekorzystne dla siebie orzeczenie. Sąd Najwyższy zaznaczył, że choć zachowanie S.S. było wyrazem poświęcenia wobec syna w represyjnym systemie, to nie stwierdzono, by L.S. prowadził działalność opozycyjną, co jest warunkiem zastosowania przepisów ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych. Postępowanie w trybie tej ustawy, dotyczące unieważnienia wyroku skazującego S.S., zostało prawomocnie zakończone bez uwzględnienia wniosku, co potwierdziło brak podstaw do zasądzenia odszkodowania na gruncie k.p.k.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 553 § 1 k.p.k. w kontekście samooskarżenia i ochrony rodziny w okresie PRL, a także zastosowanie ustawy o represjonowanych.
Dotyczy specyficznej sytuacji historycznej i prawnej; wymaga analizy kontekstu działalności opozycyjnej.
Zagadnienia prawne (1)
Czy osoba, która przyznała się do posiadania broni w celu ochrony syna przed represjami w okresie PRL, może dochodzić odszkodowania za niesłuszne skazanie na podstawie art. 552 k.p.k., mimo że jej zachowanie mogło być uznane za samooskarżenie w rozumieniu art. 553 § 1 k.p.k.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje, jeśli sprawca swoim działaniem przyczynił się do błędu sądu, chyba że zachodzi szczególny tryb postępowania dotyczący represji za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, który w tym przypadku nie został spełniony.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że sądy niższych instancji prawidłowo zastosowały art. 553 § 1 k.p.k., wyłączając możliwość dochodzenia odszkodowania z powodu samooskarżenia. Choć zachowanie S.S. było wyrazem poświęcenia w represyjnym systemie, nie stwierdzono, by jego syn L.S. prowadził działalność opozycyjną, co jest warunkiem zastosowania przepisów ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych. Postępowanie w trybie tej ustawy zakończyło się prawomocnie bez uwzględnienia wniosku o unieważnienie wyroku skazującego S.S.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K.S. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Skarb Państwa | organ_państwowy | pozwany |
Przepisy (9)
Główne
k.p.k. art. 556 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 553 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Wyłącza roszczenie o odszkodowanie, jeśli sprawca w zamiarze wprowadzenia w błąd sądu lub organu ścigania złożył fałszywe zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa lub fałszywe wyjaśnienie i spowodował tym niekorzystne dla siebie orzeczenie.
Dz. U. z 2024 r. poz. 442 art. 8 § ust. 1
Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
Stanowi lex specialis w stosunku do przepisu art. 552 § 1 k.p.k. w zakresie dochodzenia roszczeń odszkodowawczych za szkody wynikłe z wykonania kary stanowiącej represję za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
Pomocnicze
k.p.k. art. 552 § § 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 4 § § 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 7
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 410
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 433 § § 2
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 457 § § 3
Kodeks postępowania karnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Prawidłowa interpretacja art. 553 § 1 k.p.k. przez sądy obu instancji. • Zachowanie S.S. stanowiło samooskarżenie w rozumieniu art. 553 § 1 k.p.k., co wyłącza roszczenie o odszkodowanie. • Brak dowodów na prowadzenie przez L.S. działalności opozycyjnej, co uniemożliwia zastosowanie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. • Postępowanie w trybie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. zakończyło się prawomocnie bez uwzględnienia wniosku o unieważnienie wyroku skazującego S.S.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. oraz art. 410 k.p.k. poprzez powierzchowną i niepełną kontrolę odwoławczą. • Zarzuty naruszenia art. 433 § 2 k.p.k. oraz art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 410 k.p.k. poprzez zaakceptowanie procedowania Sądu pierwszej instancji. • Zarzut naruszenia art. 556 § 1 pkt.1 k.p.k. przez odmowę zasądzenia odszkodowania, w sytuacji gdy zasądzenie ma charakter obligatoryjny.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy uznał za celowe sporządzenie pisemnego uzasadniania w odniesieniu do tego aspektu sprawy, który nie został właściwie wyeksponowany w toku postępowania instancyjnego, a który dodatkowo przekonuje o niezasadności kasacji. • Bez wątpienia zachowanie S.S., ojca wnioskodawcy, stanowiło wyraz najwyższego poświęcenia wobec syna. • Tego rodzaju postawa nie rodzi po stronie niesłusznie skazanego roszczenia odszkodowawczego, którego można dochodzić w trybie przepisów rozdziału 58 Kodeksu postępowania karnego. • Ustawodawca słusznie uznał, że osoba, która celowo skierowała na siebie postępowanie karne powinna zostać pozbawiona możliwości dochodzenia odszkodowania na podstawie art. 552 k.p.k., ponieważ swoim działaniem przyczyniła się do błędu. • Polska okresu stalinizmu z pewnością nie była państwem demokratycznym. • Nie można zatem na gruncie niniejszej sprawy pomijać tego, że ten aspekt zachowania S.S., który w ocenie skarżącego powinien wyłączać stosowanie art. 553 § 1 k.p.k., był przedmiotem badania w prawomocnie zakończonym postępowaniu sądowym, prowadzonym w przewidzianym do tego trybie.
Skład orzekający
Piotr Mirek
przewodniczący-sprawozdawca
Michał Laskowski
członek
Marek Pietruszyński
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 553 § 1 k.p.k. w kontekście samooskarżenia i ochrony rodziny w okresie PRL, a także zastosowanie ustawy o represjonowanych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji historycznej i prawnej; wymaga analizy kontekstu działalności opozycyjnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy trudnego okresu historii Polski i pokazuje, jak prawo próbuje rozliczyć się z przeszłością, jednocześnie chroniąc państwo przed nadużyciami. Wątek poświęcenia ojca dla syna dodaje jej ludzkiego wymiaru.
“Czy poświęcenie ojca dla syna w czasach PRL może być podstawą do odszkodowania za niesłuszne skazanie?”
Dane finansowe
WPS: 176 509,5 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.