I KK 173/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił wyrok skazujący za jazdę pod wpływem alkoholu i złamanie zakazu prowadzenia pojazdów, uznając, że stężenie alkoholu w wydychanym powietrzu nie przekroczyło progu nietrzeźwości wymaganego przez prawo.
Sąd Najwyższy rozpoznał kasację Rzecznika Praw Obywatelskich od wyroku skazującego K.P. za jazdę motorowerem pod wpływem alkoholu i mimo dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów. Kasacja dotyczyła błędnej interpretacji stanu nietrzeźwości, gdzie sąd niższej instancji uznał 0,25 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu za stan nietrzeźwości, podczas gdy przepis wymaga przekroczenia tej wartości. Sąd Najwyższy przychylił się do argumentacji kasacji, stwierdzając rażące naruszenie prawa materialnego i uchylił wyrok w zaskarżonej części, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy w Izbie Karnej rozpoznał kasację wniesioną przez Rzecznika Praw Obywatelskich od wyroku Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 11 marca 2022 r., sygn. akt II K 1582/21, w którym oskarżony K. P. został skazany za prowadzenie motoroweru w stanie nietrzeźwości (0,25 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu) pomimo orzeczonego dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych oraz za posiadanie amfetaminy. Rzecznik Praw Obywatelskich zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 178a § 4 k.k. w zw. z art. 115 § 16 pkt 2 k.k., poprzez niezasadne uznanie zawartości 0,25 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu za stan nietrzeźwości. Sąd Najwyższy uznał kasację za oczywiście zasadną, wskazując, że zgodnie z art. 115 § 16 pkt 2 k.k., stan nietrzeźwości zachodzi, gdy zawartość alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg/l lub prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość. W niniejszej sprawie pierwsze badanie wykazało 0,25 mg/l, co nie spełniało ustawowej definicji stanu nietrzeźwości. Sąd Najwyższy podkreślił, że ze względu na zakaz reformationis in peius, nie można uzupełnić opisu czynu w postępowaniu ponownym, co uniemożliwia skazanie za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił wyrok w zaskarżonej części i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, mając na uwadze, że zachowanie to może być zakwalifikowane jako wykroczenie z art. 87 § 2 k.w.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, stan nietrzeźwości zachodzi, gdy zawartość alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg/l lub prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość. Wartość równa 0,25 mg/l nie jest stanem nietrzeźwości.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy zinterpretował art. 115 § 16 pkt 2 k.k., wskazując, że dla stwierdzenia stanu nietrzeźwości wymagane jest przekroczenie progu 0,25 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu. W analizowanej sprawie pierwsze badanie wykazało dokładnie 0,25 mg/l, co nie spełniało ustawowej definicji.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
Strona wygrywająca
K. P.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K. P. | osoba_fizyczna | skazany |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | wnioskodawca |
Przepisy (10)
Główne
k.k. art. 178a § § 4
Kodeks karny
Odpowiedzialności karnej podlega sprawca czynu z § 1, który był wcześniej prawomocnie skazany za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, albo dopuścił się czynu w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo.
k.k. art. 115 § § 16 pkt 2
Kodeks karny
Stan nietrzeźwości w rozumieniu kodeksu karnego zachodzi, gdy zawartość alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg/l albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość.
Pomocnicze
k.k. art. 244
Kodeks karny
k.k. art. 11 § § 2
Kodeks karny
k.w. art. 87 § § 2
Kodeks wykroczeń
Dotyczy prowadzenia pojazdu mechanicznego w stanie po użyciu alkoholu.
k.w. art. 45 § § 1
Kodeks wykroczeń
Określa termin przedawnienia karalności wykroczeń.
k.p.k. art. 537 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Reguluje orzekanie przez Sąd Najwyższy w przypadku uwzględnienia kasacji.
k.p.k. art. 434 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Określa zakres zaskarżenia i zakaz reformationis in peius.
k.p.k. art. 443
Kodeks postępowania karnego
Reguluje skutki uchylenia orzeczenia przez Sąd Najwyższy.
u.p.n. art. 62 § ust. 1
Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błędna interpretacja stanu nietrzeźwości przez sąd niższej instancji (0,25 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu nie jest stanem nietrzeźwości). Naruszenie prawa materialnego (art. 178a § 4 k.k. w zw. z art. 115 § 16 pkt 2 k.k.). Zakaz reformationis in peius uniemożliwiający pogorszenie sytuacji skazanego w postępowaniu ponownym.
Godne uwagi sformułowania
„stan nietrzeźwości w rozumieniu kodeksu karnego, zachodzi, gdy zawartość alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg/l albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość” „nie można mówić o stanie nietrzeźwości, jeśli wartość ta jest równa 0,25 mg/l lub nie prowadzi do jej przekroczenia” „pomimo oczywistej obrazy przepisów prawa materialnego, nie jest możliwe w analizowanej sytuacji procesowej konwalidowanie opisu czynu poprzez dostosowanie go do rzeczywistych ustaleń faktycznych w sprawie i wydanie wyroku skazującego w postępowaniu ponownym” „zakaz reformationis in peius [...] działa on niezależnie, niekiedy wbrew wszystkim innymi zasadom prawa karnego, zwłaszcza regule trafnej represji oraz prawdy materialnej”
Skład orzekający
Zbigniew Kapiński
przewodniczący
Paweł Kołodziejski
członek
Ryszard Witkowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja definicji stanu nietrzeźwości w kontekście stężenia alkoholu w wydychanym powietrzu oraz stosowanie zakazu reformationis in peius w postępowaniu kasacyjnym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdzie pierwsze badanie wykazało dokładnie 0,25 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu, a kasacja została wniesiona na korzyść skazanego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy precyzyjnej interpretacji przepisów prawa karnego dotyczących stanu nietrzeźwości, co jest kluczowe dla wielu spraw drogowych. Pokazuje również, jak formalne wymogi procesowe (zakaz reformationis in peius) mogą wpływać na rozstrzygnięcie, nawet w obliczu oczywistych naruszeń prawa materialnego.
“Czy 0,25 promila alkoholu w wydychanym powietrzu to już nietrzeźwość? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySN I KK 173/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 czerwca 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Zbigniew Kapiński (przewodniczący) SSN Paweł Kołodziejski SSN Ryszard Witkowski (sprawozdawca) Protokolant Dorota Szczerbiak przy udziale prokuratora Prokuratury Regionalnej w Katowicach del. do Prokuratury Krajowej Krzysztofa Urgacza w sprawie K. P. skazanego z art. 244 k.k. i art. 178a § 4 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 4 czerwca 2024 r., kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich od wyroku Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 11 marca 2022 r., sygn. akt II K 1582/21, uchyla wyrok w zaskarżonej części i przekazuje sprawę w tym zakresie Sądowi Rejonowemu w Jeleniej Górze do ponownego rozpoznania. [J.J.] Paweł Kołodziejski Zbigniew Kapiński Ryszard Witkowski UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze Wyrokiem z 11 marca 2022 r. sygn. akt II K 1582/21, uznał oskarżonego K. P. za winnego tego, że: 1. w dniu 13 sierpnia 2021 r. w K. (województwa […]) na ulicach L. i J. kierował motorowerem o numerze rejestracyjnym […] pomimo orzeczonego przez Sąd Rejonowy w Kamiennej Górze, sygn. akt II K 440/16, obowiązującego od 6 grudnia 2016 r. dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym oraz znajdował się w stanie nietrzeźwości wynoszącym przy pierwszym badaniu zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu urządzeniem pomiarowo-kontrolnym 0,25 mg/l alkoholu, będąc uprzednio prawomocnie skazanym za kierowanie w stanie nietrzeźwości wyrokiem Sądu Rejonowego w Kamiennej Górze z 28 listopada 2016 r. sygn. akt II K 440/16, wyrokiem VIII Zamiejscowego Wydziału Karnego w Kamiennej Górze Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z 27 listopada 2013 r. sygn. akt VIII K 626/13 oraz wyrokiem VIII Zamiejscowego Wydziału Karnego w Kamiennej Górze Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z 16 czerwca 2013 r. sygn. akt VIII K 345/13, tj. występku z art. 244 k.k. i art. 178a § 4 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to wymierzył mu karę 7 miesięcy pozbawienia wolności, 2. w dniu 13 sierpnia 2021 r. w K. (województwa […]) na ulicy J. posiadał przy sobie wbrew przepisom ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii substancję psychotropową w postaci amfetaminy w ilości 0,76 grama, tj. występku z art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii i za to wymierzył mu karę 7 miesięcy pozbawienia wolności. Jednocześnie Sąd I instancji połączył jednostkowe kary pozbawienia wolności i wymierzył karę łączną 8 miesięcy pozbawienia wolności, zaliczył na jej poczet okres zatrzymania od 13 sierpnia 2021 r. do 14 sierpnia 2021 r., orzekł środek karny w postaci zakazu prowadzenia w ruchu lądowym wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio oraz orzekł przepadek dowodu rzeczowego. Wyrok Sądu Rejonowego uprawomocnił się 19 marca 2022 r. Wyrok ten zaskarżył w części dotyczącej skazania z art. 244 k.k. i art. 178a § 4 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. (punkt I wyroku) na korzyść skazanego K. P. – w trybie kasacji – Rzecznik Praw Obywatelskich i zarzucając – rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. 178a § 4 k.k. w zw. z art. 115 § 16 pkt 2 k.k., poprzez niezasadne uznanie zawartości 0,25 mg/l stężenia alkoholu w wydychanym powietrzu jako stanu nietrzeźwości, wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Rejonowemu w Jeleniej Górze do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna. Odpowiedzialności karnej z art. 178a § 4 k.k. podlega sprawca czynu określonego w § 1, który był wcześniej prawomocnie skazany za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo za przestępstwo określone w art. 173 k.k., art. 174 k.k., art. 177 k.k. lub art. 355 § 2 k.k. popełnione w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub dopuścił się czynu określonego w § 1 w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo. Art. 115 § 16 pkt 2 k.k. stanowi, iż „stan nietrzeźwości w rozumieniu kodeksu karnego, zachodzi, gdy zawartość alkoholu w 1 dm 3 wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg/l albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość”. W sprawie niniejszej po zatrzymaniu skazanego prowadzącego motorower i poddaniu go badaniu na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu ustalono, że pierwsze badanie wykazało poziom 0,25 mg/l, drugie 0,28 mg/l, a trzecie 0, 26 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu. Pomimo takich ustaleń faktycznych w opisie czynu zarzuconego i przypisanego skazanemu ograniczono się jedynie do podania pierwszej z tych wartości, mianowicie 0,25 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu, stwierdzonej w chwili zatrzymania kierowcy do kontroli, bez wskazania, iż zawartość alkoholu w 1 dm 3 wydychanego powietrza prowadziła do stężenia przekraczającego tę wartość. Bez takiego wskazania w opisie czynu, którego treści nie można uzupełnić o brakujące elementy stanu faktycznego, rację ma skarżący, iż w chwili popełnienia zarzucanego czynu K. P. nie znajdował się w stanie nietrzeźwości – w rozumieniu art. 115 § 16 pkt 2 k.k., a tym samym swoim zachowaniem nie zrealizował znamion przestępstwa z art. 178a § 1 k.k., a w konsekwencji art. 178 § 4 k.k. Skoro bowiem powołany wyżej przepis uznaje za stan nietrzeźwości sytuację, gdy zawartość alkoholu w 1 dm 3 wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg/l albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość, to nie można mówić o stanie nietrzeźwości, jeśli wartość ta jest równa 0,25 mg/l lub nie prowadzi do jej przekroczenia. Tak było w niniejszej sprawie. Nie było więc podstaw do skazania oskarżonego za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. ( wyrok Sądu Najwyższego z 15 listopada 2017 r. sygn. akt IV KK 293/17 ). Ponieważ prawomocny wyrok skazujący zaskarżył tylko Rzecznik Praw Obywatelskich na korzyść skazanego, stwierdzonej wadliwości opisu czynu nie można uzupełnić w postępowaniu ponownym, czemu na przeszkodzie stoi zakaz reformationis in peius . Zakaz ten został bowiem ukształtowany jako instytucja o charakterze bezwzględnym. Oznacza to, że działa on niezależnie, niekiedy wbrew wszystkim innymi zasadom prawa karnego, zwłaszcza regule trafnej represji oraz prawdy materialnej . W konsekwencji, pomimo oczywistej obrazy przepisów prawa materialnego, nie jest możliwe w analizowanej sytuacji procesowej konwalidowanie opisu czynu poprzez dostosowanie go do rzeczywistych ustaleń faktycznych w sprawie i wydanie wyroku skazującego w postępowaniu ponownym (art. 434 § 1 k.p.k. oraz art. 443 k.p.k.) za popełnione przestępstwo. Taki opis czynu, ograniczony do stwierdzenia, iż u kierowcy w chwili czynu przy pierwszym badaniu urządzeniem pomiarowo-kontrolnym stwierdzono 0,25 mg/l alkoholu zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu, pozwala natomiast na zakwalifikowanie go jako wykroczenia z art. 87 § 2 k.w., którego karalność zgodnie z art. 45 § 1 k.w. ustanie dopiero 13 sierpnia 2024 r. Na marginesie przypomnieć tylko wypada, iż wejście w życie przepisu art. 178a § 4 k.k. z dniem 1 lipca 2010 r. (Dz. U. z 2010.40.227) zdezaktualizowało poglądy, w myśl których przyjmowano, że prowadzenie pojazdu mechanicznego w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, wbrew wcześniej orzeczonemu zakazowi prowadzenia takiego pojazdu, stanowi jeden czyn, wypełniający znamiona przestępstwa określonego w art. 178a § 1 k.k. i art. 244 k.k. ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 sierpnia 2004 r. sygn. akt I KZP 11/04 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 29 lipca 2008 r. sygn. akt IV KK 239/08 ). Aktualnie bezspornym jest, że porównanie treści art. 178a § 4 in fine k.k. oraz art. 244 k.k., nie pozostawia wątpliwości, iż opis czynu zabronionego zawarty w tym drugim przepisie w pełni zawiera się w znamionach czynu zabronionego określonych w art. 178a § 4 k.k. w związku z czym między art. 178a § 4 in fine k.k. a art. 244 k.k. nie zachodzi kumulatywny zbieg przepisów ustawy w rozumieniu art. 11 § 2 k.k. ( zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2012 r. sygn. akt I KZP 22/11; wyrok Sądu Najwyższego z 9 sierpnia 2023 r. sygn. akt IV KK 252/23 i przywołane tam orzecznictwo ). W tym stanie rzeczy, stwierdzając że miała miejsce rażąca obraza przepisów prawa wskazanych w kasacji, która wywarła istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej (art. 537 § 2 k.p.k.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy winien mieć na uwadze poczynione uwagi i rozstrzygnąć sprawę w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa. [J.J.] [ms] Paweł Kołodziejski Zbigniew Kapiński Ryszard Witkowski
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI