I KK 169/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku E.W. o zasądzenie od Skarbu Państwa dalszego zadośćuczynienia i odszkodowania w związku z internowaniem w stanie wojennym, ponad kwotę 25.000 zł zasądzoną prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 2009 r. Sądy obu instancji częściowo uwzględniły żądania wnioskodawcy, zasądzając dalsze kwoty. Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację pełnomocnika wnioskodawcy, w pierwszej kolejności zbadał istnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k., czyli powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). Stwierdzono, że sprawa o odszkodowanie i zadośćuczynienie była już prawomocnie zakończona wyrokiem z 2009 r., który opierał się na art. 8 ust. 1a ustawy lutowej. Po uznaniu tego przepisu za niezgodny z Konstytucją RP przez Trybunał Konstytucyjny (sygn. akt P 21/09), należało wznowić postępowanie w trybie art. 540 § 2 k.p.k., a nie orzekać o „dalszym” odszkodowaniu. Sąd Najwyższy uznał, że sądy obu instancji prowadziły postępowanie w tej samej sprawie, która została już prawomocnie zakończona, co stanowiło negatywną przesłankę procesową z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. W konsekwencji, wyroki sądów niższych instancji obarczone były wadą ze względu na zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok Sądu pierwszej instancji i umorzył postępowanie. Kosztami postępowania obciążono Skarb Państwa, a wnioskodawcy zasądzono zwrot opłaty od kasacji.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaStosowanie zasady powagi rzeczy osądzonej (res iudicata) w sprawach dotyczących odszkodowań za represje stanu wojennego, zwłaszcza po stwierdzeniu niekonstytucyjności przepisów.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą lutową i orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego.
Zagadnienia prawne (2)
Czy sąd może orzekać o uzupełnieniu odszkodowania i zadośćuczynienia w sprawie, która została już prawomocnie zakończona wyrokiem, nawet jeśli przepis stanowiący podstawę poprzedniego orzeczenia został uznany za niekonstytucyjny?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w takiej sytuacji nie należy orzekać o uzupełnieniu, lecz należy wznowić postępowanie w trybie art. 540 § 2 k.p.k. i od nowa orzec o całości należnej kwoty.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że prowadzenie postępowania w przedmiocie „dalszego” odszkodowania i zadośćuczynienia w sytuacji, gdy sprawa została już prawomocnie zakończona wyrokiem opartym na przepisie uznanym następnie za niekonstytucyjny, narusza zasadę powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). W takich przypadkach właściwym trybem jest wznowienie postępowania, a nie dochodzenie uzupełnienia kwoty.
Czy wyrok Sądu Najwyższego uchylający orzeczenia sądów niższych instancji i umarzający postępowanie z powodu naruszenia zasady powagi rzeczy osądzonej (res iudicata) może być mniej korzystny dla wnioskodawcy niż dotychczasowe orzeczenie?
Odpowiedź sądu
Nie, rozstrzygnięcie nie może być mniej korzystne dla wnioskodawcy, ponieważ zarówno apelacja, jak i kasacja zostały wniesione na jego korzyść.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, powołując się na art. 439 § 2 k.p.k. a contrario, wskazał, że uchylenie orzeczenia ze względu na naruszenie res iudicata może nastąpić także wówczas, gdy oznacza rozstrzygnięcie na niekorzyść wnioskodawcy. Jednakże w tej konkretnej sprawie, z uwagi na fakt, że środki zaskarżenia były wniesione na korzyść wnioskodawcy, rozstrzygnięcie nie mogło być dla niego mniej korzystne.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E.W. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
Przepisy (15)
Główne
k.p.k. art. 439 § § 1 pkt 8
Kodeks postępowania karnego
Bezwzględna przyczyna odwoławcza - powaga rzeczy osądzonej (res iudicata).
ustawa lutowa art. 8 § ust. 1
Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
Podstawa do zasądzenia odszkodowania i zadośćuczynienia.
ustawa lutowa art. 8 § ust. 1a
Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
Ograniczenie łącznej kwoty odszkodowania i zadośćuczynienia do 25.000 zł. Przepis utracił moc.
k.p.c. art. 540 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do wznowienia postępowania w przypadku uznania przepisu za niezgodny z Konstytucją.
k.p.k. art. 17 § § 1 pkt 7
Kodeks postępowania karnego
Negatywna przesłanka procesowa - sprawa o to samo roszczenie między tymi samymi stronami jest już prawomocnie osądzona.
Pomocnicze
k.p.k. art. 536
Kodeks postępowania karnego
Rozpoznanie kasacji w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów, ale w zakresie szerszym w przypadkach określonych m.in. w art. 439 k.p.k.
ustawa lutowa art. 8 § ust. 3
Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
Dotyczy ustalenia wysokości odszkodowania.
k.p.c. art. 322
Kodeks postępowania cywilnego
Ustalenie wysokości żądania przez sąd, gdy nie można go dokładnie wyliczyć.
k.p.k. art. 632 § pkt 2
Kodeks postępowania karnego
Podstawa do obciążenia Skarbu Państwa kosztami postępowania w przypadku umorzenia.
k.c. art. 358 § 1
Kodeks cywilny
Waloryzacja świadczeń pieniężnych.
k.c. art. 361 § § 2
Kodeks cywilny
Zakres odszkodowania - obejmuje straty i utracone korzyści.
k.c. art. 445 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Zadośćuczynienie za doznaną krzywdę.
k.c. art. 448
Kodeks cywilny
Zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych.
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Odsetki za opóźnienie.
k.c. art. 363 § § 3
Kodeks cywilny
Waloryzacja odszkodowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie zasady powagi rzeczy osądzonej (res iudicata) przez sądy niższych instancji, które orzekły w sprawie już prawomocnie zakończonej.
Odrzucone argumenty
Argumenty kasacji dotyczące błędnej waloryzacji odszkodowania, niewłaściwego ustalenia wysokości utraconych zarobków oraz błędnej wykładni przepisów materialnych (zostały pominięte ze względu na stwierdzenie res iudicata).
Godne uwagi sformułowania
nie powinno dojść do wydania orzeczenia pomimo tego, że postępowanie w tej samej sprawie co do tego samego wnioskodawcy zostało już prawomocnie zakończone • nie należy „uzupełniać” brakującej kwoty, która nie była zasądzona w wyroku opartym o niekonstytucyjny przepis, ale raz jeszcze – po wznowieniu postępowania w trybie art. 540 § 2 k.p.k. – od nowa orzec o całości kwoty zadośćuczynienia i odszkodowania należnego wnioskodawcy.
Skład orzekający
Jarosław Matras
przewodniczący
Marek Pietruszyński
członek
Barbara Skoczkowska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Stosowanie zasady powagi rzeczy osądzonej (res iudicata) w sprawach dotyczących odszkodowań za represje stanu wojennego, zwłaszcza po stwierdzeniu niekonstytucyjności przepisów."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą lutową i orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu represji stanu wojennego i prawa do odszkodowania, a rozstrzygnięcie opiera się na fundamentalnej zasadzie procesowej powagi rzeczy osądzonej.
“Sąd Najwyższy umarza sprawę o odszkodowanie za stan wojenny. Kluczowa zasada procesowa zadecydowała o losach wniosku.”
Dane finansowe
WPS: 515 000 PLN
zadośćuczynienie: 31 437,97 PLN
odszkodowanie: 23 681,65 PLN
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.