I KK 162/23

SN
I KK 162/23
POSTANOWIENIE
Dnia 14 stycznia 2025 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Jarosław Matras
w sprawie G.K. i in.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu w dniu 14 stycznia 2025 r.
na skutek
wniosków pełnomocnika Interwenienta L. Sp. z o.o.
o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego Ryszarda Witkowskiego
i Antoniego Bojańczyka w sprawie o sygn. akt. I KK 162/23
na podstawie art. 42 § 4 zdanie pierwsze k.p.k. w zw. z art. 41 § 1 k.p.k.
postanowił:
wyłączyć sędziów Sądu Najwyższego R.W. i A.B. od rozpoznania sprawy o sygn. akt. I KK 162/23.
UZASADNIENIE
W dniu 13 grudnia 2024 r. do Sądu Najwyższego wpłynęły dwa wnioski pełnomocnika Interwenienta L.S. Sp. z o.o. o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego; Ryszarda Witkowskiego i Antoniego Bojańczyka od orzekania w sprawie o sygn. akt. I KK 162/23, z uwagi na wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności tych sędziów związane z okolicznościami towarzyszącymi ich powołaniu. W uzasadnieniu obu wniosków pełnomocnik interwenienta wskazał, że obaj sędziowie Sądu Najwyższego zostali powołani na ten urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). Wobec tego, zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. sygn. akt BSA I-4110-1/20, już sam udział w składzie orzekającym osoby powołanej na urząd Sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ww. ustawy oznacza nienależytą obsadę sądu w rozumieniu art. 439 §1 pkt. 2 k.p.k. Ponadto w zakresie dotyczącym sędziego Sądu Najwyższego R.W. wnioskodawca zwrócił uwagę na fakt powołania go do orzekania w nielegalnej i obecnie już zlikwidowanej Izbie Dyscyplinarnej, gdzie orzekał aż do zakończenia jej działania, także wówczas, gdy wątpliwości co do legalności tej Izby wyartykułował już wyraźnie, w dniu 14 lipca 2021 r., Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (sygn. C-204/21), nakazując w ramach środków tymczasowych, zawieszenie stosowania przepisów prawa krajowego dotyczących owej Izby - co przesądziło o jej likwidacji kilkanaście miesięcy później.  W uzasadnieniu wniosku jego autor wskazując na powszechne stanowisko wyrażone w orzecznictwie krajowym jak europejskim, co do statusu samej Izby Dyscyplinarnej i orzekających w niej osób, a następnie sposób przejścia tego sędziego ze zlikwidowanej Izby Dyscyplinarnej do orzekania w Izbie Karnej, stanowiący wykonanie dyspozycji ustawowej, zwrócił uwagę na możliwość naruszenia art. 179 Konstytucji.
W zakresie dotyczącym SSN Antoniego Bojańczyka, pełnomocnik interwenienta w uzasadnieniu swojego wniosku - poza tożsamymi okolicznościami dotyczącymi wadliwości procedury powołania go na sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r.,poz.3), a następnie podjęcia czynności orzeczniczych w Izbie Karnej wyłącznie na podstawie decyzji Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, a zatem bez dochowania wymogów określonych w art. 179 Konstytucji -  zwrócił uwagę  na jeszcze jeden aspekt wadliwości prezydenckiego aktu powołania, a zatem powołanie tej osoby na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, pomimo wstrzymania wykonania przywołanej uchwały KRS nr 331/2018 przez Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienie z dnia 27 września 2018 r.). Ten ostatni argument został podniesiony przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 26 października 2023 r., sygn. II KK 82/23. Wskazując na te okoliczności pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o uwzględnienie wniosków.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Stanowisko pełnomocnika interwenienta należało uwzględnić.
Przepis art. 41 k.p.k. ustanawiający instytucję
iudex suspectus
przewiduje możliwość wyłączenia sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Odwołując się do  stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w postanowieniu z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21, warto przypomnieć, że wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. winno nastąpić nie tylko w sytuacji gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, iż mogłaby wywołać wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, ale również wówczas gdy orzekanie przez sędziego w sprawie mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i uznania, że taki skład orzekający nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w tej sprawie.
Bez wątpienia, okoliczności związane z uzyskaniem statusu sędziego SN przez R. Witkowskiego i A. Bojańczyka w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r. prowadziłyby, gdyby sędziowie ci zasiadali w składzie rozstrzygającym sprawę, do naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 EKPC, standardu konstytucyjnego (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ale także do przyjęcia, że sąd z ich udziałem będzie sądem nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Taka konkluzja wynika zarówno z dotychczasowego orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, jak i Sądu Najwyższego (por. orzeczenia ETPC w sprawach: Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga 43447/19, Dolińska – Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skarga 49868/19 oraz Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga 1469/20; uchwała połączonych trzech Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. BSA I-4110-1/2020, OSNK 2020, z. 2, poz. 7; uchwała SN z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; z dnia 13 października 2021 r.  II KO 30/21; z dnia 28 września 2022 r., IV KK 333/22; z dnia 27 lutego 2023 r., II KB 10/22). Wobec faktu, że szerokie uzasadnienie w tym zakresie zawarto w uzasadnieniach tych orzeczeń ponowne przytaczanie szczegółowej argumentacji jest zbędne, tym bardziej, że obecny skład Sądu Najwyższego w całości argumenty te podziela i uznaje je za własne. Już zatem ta okoliczność, z uwagi na wystąpienie autora wniosku, który domaga się wyłączenia sędziów R. Witkowskiego i A. Bojańczyka od rozpoznania sprawy, musi skutkować wyłączeniem tych osób od rozpoznania sprawy kasacyjnej, tak aby Polska nie ponosiła odpowiedzialności odszkodowawczej za naruszenie art. 6 ust. 1 EKPC, co jest bardzo prawdopodobne uwzględniając dotychczasową linię orzeczniczą ETPC.
Dodatkowo trudno nie dostrzec, że rację ma wnioskodawca o ile wskazuje, iż „przeniesienie" R. Witkowskiego i A. Bojańczyka do Izby Karnej z Izb odpowiednio Dyscyplinarnej oraz Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych - w drodze decyzji Pierwszego Prezesa SN - może być skutecznie kontestowane jako sprzeczne z Konstytucją RP, oczywiście dopiero wówczas, gdy zostanie przywrócone prawidłowe działanie Trybunału Konstytucyjnego. Wskazywano już bowiem w orzecznictwie Sądu Najwyższego, że „przeniesienie" decyzją Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego osób z organu, który nie był nigdy sądem (chodziło o Izbę Dyscyplinarną SN), do Izby Karnej stoi w sprzeczności z art. 179 Konstytucji RP (np. postanowienia SN w sprawach: II KK 531/22; I KK 85/23, II KK 479/22). W kontekście Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych wskazano także, że organ ten nie jest sądem w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC oraz art. 267 TFUE (por. wyrok ETPC z dnia 8 listopada 2021 r. w sprawie Dolińska-Ficek i Ozimek - skarga nr 49868/19 oraz 57511/19 oraz wyrok TSUE z dnia 21 grudnia 2023 r. C- 718/21), co oznacza, iż jej status jest tożsamy ze statutem Izby Dyscyplinarnej, a zatem także przenoszenie osób z tego organu do Izby Karnej nie czyni z takiej osoby sędziego Izby Karnej (por. szeroko w tej materii postanowienie SN z dnia 26 października 2023 r., II KK 82/23; a także postanowienie SN z dnia 8 maja 2024 r., I KO 25/24).
Mając powyższe na uwadze koniecznym stało się podjęcie przez Sąd Najwyższy decyzji o wyłączeniu R. Witkowskiego i A. Bojańczyka od rozpoznania sprawy wywołanej kasacją Prokuratora Generalnego (I KK 162/23). Sprawa ta nie powinna trafić do żadnego z sędziów powołanych do Sądu Najwyższego w wadliwej procedurze.
[WB]
r.g.
‎