I KK 136/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Karnej, rozpoznając kasacje prokuratora i pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, uchylił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu, utrzymujący w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Oleśnicy, który uniewinnił oskarżonego D. C. od popełnienia trzynastu czynów z art. 257 k.k. (znieważenie grup ludności) i art. 256 § 1 k.k. (nawoływanie do nienawiści). Kasacje opierały się na zarzutach rażącej obrazy przepisów postępowania i prawa materialnego. Głównym problemem była błędna wykładnia przez sądy niższych instancji przepisów dotyczących mowy nienawiści. Sąd Najwyższy podkreślił, że dla bytu przestępstw z art. 256 § 1 i 257 k.k. nie jest konieczna nienawistna motywacja sprawcy, a wystarczające jest umyślne, publiczne znieważenie grupy ludności z powodu jej przynależności narodowej. Sąd wskazał, że ocena, czy dana wypowiedź ma charakter znieważający lub nawołuje do nienawiści, należy do kompetencji sądu, a nie biegłego lingwisty. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na wadliwą ocenę dowodów, w tym opinii biegłych, oraz na pominięcie przez sądy niższych instancji istotnych materiałów dowodowych, takich jak zrzuty ekranu z innych wypowiedzi oskarżonego, które mogłyby rzucić światło na jego stosunek psychiczny do czynu. Podkreślono, że określenia takie jak „chachły”, „kabany”, „żmijowe plemię” oraz grafiki przedstawiające symbole pogardy, w odpowiednim kontekście, mogą stanowić znieważenie grupy ludności. Sąd Najwyższy zakwestionował również przyjęcie przez sądy niższych instancji wyjaśnień oskarżonego i jego żony jako w pełni wiarygodnych, bez krytycznej analizy w świetle obiektywnych dowodów. Z uwagi na stwierdzone uchybienia, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone wyroki i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Oleśnicy do ponownego rozpoznania, nakazując uwzględnienie przedstawionych zapatrywań prawnych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących mowy nienawiści (art. 256 § 1 i 257 k.k.), zasady oceny dowodów w sprawach o znieważenie grup ludności, rola biegłych w procesie karnym.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i interpretacji przepisów w kontekście polskiego prawa karnego. Może wymagać adaptacji do innych jurysdykcji.
Zagadnienia prawne (5)
Czy dla bytu przestępstwa znieważenia grupy ludności (art. 257 k.k.) konieczna jest nienawistna motywacja sprawcy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, dla realizacji znamion przestępstwa z art. 257 k.k. nie jest wymagana nienawistna motywacja sprawcy. Wystarczające jest umyślne, publiczne znieważenie grupy ludności z powodu jej przynależności narodowej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 257 k.k. chroni porządek publiczny, a nie tylko indywidualną cześć jednostek. Celem jest zapobieganie eskalacji napięć społecznych. Kluczowe jest umyślne, publiczne znieważenie grupy, a nie motywacja sprawcy.
Czy dla bytu przestępstwa nawoływania do nienawiści na tle różnic narodowościowych (art. 256 § 1 k.k.) konieczne jest wyrażanie przez sprawcę nienawiści?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, dla realizacji znamion przestępstwa z art. 256 § 1 k.k. nie jest wymagane, aby sprawca był motywowany nienawiścią. Kluczowe jest nawoływanie do uczucia silnej niechęci lub wrogości.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, powołując się na orzecznictwo i doktrynę, stwierdził, że 'nawoływanie do nienawiści' oznacza wzywanie do uczucia silnej niechęci lub wrogości. Wystarczające jest, aby wypowiedź była w stanie wzbudzić takie uczucia, a ocena tego należy do sądu.
Czy ocena, czy dana wypowiedź ma charakter znieważający lub nawołuje do nienawiści, należy do kompetencji sądu, czy biegłego lingwisty?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ocena, czy dana wypowiedź stanowi zniewagę lub nawołuje do nienawiści, należy do wyłącznej kompetencji sądu, a nie biegłego z zakresu językoznawstwa.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że kwestia oceny znamion przestępstwa, w tym charakteru znieważającego wypowiedzi, jest domeną sądu. Oparcie rozstrzygnięcia na opinii biegłego w tym zakresie stanowi uchybienie.
Czy określenia takie jak 'chachły', 'kabany', 'żmijowe plemię' oraz grafiki przedstawiające symbole pogardy mogą stanowić znieważenie grupy ludności w rozumieniu art. 257 k.k.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w odpowiednim kontekście, takie określenia i grafiki mogą stanowić wypowiedzi o charakterze znieważającym w rozumieniu art. 257 k.k.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że w obecnym dyskursie publicznym te określenia i symbole mogą nieść ze sobą znieważający komunikat, prowadząc do antagonizowania grup społecznych. Sąd pierwszej instancji i odwoławczy niezasadnie pominęły opinie biegłych potwierdzające pejoratywny charakter tych określeń.
Czy sądy niższych instancji prawidłowo oceniły materiał dowodowy i wyjaśnienia oskarżonego w kontekście znamion przestępstw z art. 256 § 1 i 257 k.k.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sądy niższych instancji dopuściły się rażących naruszeń przepisów postępowania, w tym wadliwej oceny dowodów i pominięcia istotnych materiałów, co mogło mieć wpływ na treść orzeczenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał na pochopne przyjęcie wyjaśnień oskarżonego, brak krytycznej analizy linii obrony, pominięcie dowodów (np. innych wypowiedzi oskarżonego) oraz wadliwą ocenę zeznań najbliższej osoby. Kontrola instancyjna została przeprowadzona z rażącym naruszeniem standardów.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D. C. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| Prokurator | organ_państwowy | prokurator |
| Związek w Polsce | instytucja | oskarżyciel posiłkowy |
Przepisy (20)
Główne
k.k. art. 257
Kodeks karny
Przepis penalizuje tzw. mowę nienawiści, chroniąc porządek publiczny poprzez zapobieganie eskalacji napięć społecznych. Znieważenie grupy ludności z powodu przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, wyznaniowej lub z powodu bezwyznaniowości. Wymaga umyślności i publicznego charakteru wypowiedzi. Nie wymaga nienawistnej motywacji sprawcy.
k.k. art. 256 § § 1
Kodeks karny
Przepis dotyczy propagowania faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa lub nawoływania do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość. Wymaga umyślności i publicznego charakteru wypowiedzi. Kluczowe jest nawoływanie do uczucia silnej niechęci lub wrogości.
Pomocnicze
k.p.k. art. 170 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy niezasadnego uznania, że nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenie charakteru określenia w językach obcych.
k.p.k. art. 410
Kodeks postępowania karnego
Nakazuje uwzględnienie całokształtu okoliczności ujawnionych w toku rozprawy.
k.p.k. art. 7
Kodeks postępowania karnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
k.p.k. art. 193 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy zasięgnięcia opinii biegłego.
k.p.k. art. 194 § pkt 2
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy przedmiotu opinii biegłego.
k.p.k. art. 201
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy opinii niepełnej, niejasnej lub sprzecznej.
k.p.k. art. 444 § § 3
Kodeks postępowania karnego
Powinno być art. 442 § 3 k.p.k. - dotyczy wskazań sądu odwoławczego.
k.p.k. art. 424 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy obowiązku podania w uzasadnieniu wyroku podstawy faktycznej i prawnej.
k.p.k. art. 433 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Nakazuje sądowi odwoławczemu rozważenie wszystkich zarzutów apelacji.
k.p.k. art. 457 § § 3
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy obowiązku ustosunkowania się do zarzutów apelacji.
k.p.k. art. 452 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy przeprowadzania dowodów przez sąd odwoławczy.
k.p.k. art. 167
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy inicjatywy dowodowej stron.
k.p.k. art. 453 § § 1 i 2
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy obowiązku sądu odwoławczego do rozważenia wniosków dowodowych.
k.p.k. art. 452 § § 3
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy obowiązku sądu odwoławczego do rozważenia wniosków dowodowych.
k.p.k. art. 433 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Nakazuje sądowi odwoławczemu rozważenie wszystkich zarzutów apelacji.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu.
k.p.k. art. 4
Kodeks postępowania karnego
Zasada obiektywizmu.
k.p.k. art. 366 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błędna wykładnia przepisów dotyczących mowy nienawiści (art. 256 § 1 i 257 k.k.) przez sądy niższych instancji. • Niewłaściwa ocena dowodów, w tym opinii biegłych i pominięcie istotnych materiałów dowodowych. • Naruszenie przez sądy niższych instancji przepisów postępowania, w szczególności art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez oskarżyciela posiłkowego, związany z rzekomym umorzeniem postępowania zamiast uniewinnienia.
Godne uwagi sformułowania
przestępstwo z art. 257 k.k. ma charakter umyślny • nie jest przy tym istotne, czy motywowała go nienawiść do określonej grupy ludności, czy znieważał ją w innym celu • zwrot «nawołuje do nienawiści» w rozumieniu art. 256 § 1 k.k. oznacza wzywanie, zachęcanie, nakłanianie do uczucia silnej niechęci, wrogości do kogoś • ocena, czy dana wypowiedź stanowi zniewagę i czy znieważanie następuje „z powodu” przynależności narodowej, należy do wyłącznej kompetencji Sądu • w obecnym dyskursie publicznym takie określenia jak: „chachły”, „kabany”, „plemię żmijowe”, prezentowanie w formie graficznej szczurów bądź wszy jako personifikacji przedstawicieli narodu żydowskiego, stanowić mogą wypowiedzi o charakterze znieważającym w rozumieniu art. 257 k.k. • nie ma znaczenia to, czy sprawca czynu formułował swoje wypowiedzi w związku z zaistnieniem pewnych faktów i sytuacji • kontrola instancyjna orzeczenia Sądu pierwszej instancji została przeprowadzona z rażącym naruszeniem standardu określonego w art. 433 § 2 k.p.k.
Skład orzekający
Tomasz Artymiuk
przewodniczący
Piotr Mirek
sprawozdawca
Małgorzata Wąsek-Wiaderek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących mowy nienawiści (art. 256 § 1 i 257 k.k.), zasady oceny dowodów w sprawach o znieważenie grup ludności, rola biegłych w procesie karnym."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i interpretacji przepisów w kontekście polskiego prawa karnego. Może wymagać adaptacji do innych jurysdykcji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnych społecznie kwestii mowy nienawiści i wolności słowa, z silnym kontekstem historycznym i narodowościowym, co czyni ją interesującą dla szerokiego grona odbiorców.
“Sąd Najwyższy rozstrzyga: Czy 'chachły' to mowa nienawiści? Kluczowa interpretacja przepisów o znieważaniu grup narodowych.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.