I GZ 62/07

I GZ 62/07 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2007-05-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-04-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Cezary Pryca /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Celne postępowanie
Celne prawo
Sygn. powiązane
I SA/Go 367/06 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2007-12-06
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. K. – Firma Handlowa "[...]" na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 marca 2007 r., sygn. akt I SA/Go 367/06 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. – Firma Handlowa "[...]" na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie z dnia [...] lutego 2006 r., Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty wynikającej z długu celnego oraz podatku od towarów i usług postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 25 maja 2006 r., sygn. akt I SA/Go 367/06, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim odmówił przyznania T. K. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych.
Rozstrzygnięcie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym. T. K. w złożonym oświadczeniu wskazał, że nie posiada oszczędności i majątku. Utrzymuje się z dochodów z działalności gospodarczej w kwocie 3000 zł miesięcznie. Z dochodów tych utrzymuje niepracującą żonę i dwoje dzieci w wieku szkolnym. Miesięczne wydatki rodziny obejmują kwotę 800 zł na utrzymanie mieszkania. Nadto dochody przeznaczane są na bieżące utrzymanie rodziny.
Po rozpatrzeniu sprawy w związku z wniesionym sprzeciwem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z dnia 5 marca 2007 r., sygn. akt I SA/Go 367/06, odmówił T. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał niemożności poniesienia kosztów postępowania w zakresie częściowym. Twierdzenia skarżącego, że nie prowadzi on działalności gospodarczej, ale ma ją zarejestrowaną z uwagi na konieczność jej utrzymania z powodu trwania sporów z organami celnymi mimo, że w 2006 r. nie osiągnął żadnego dochodu, są dla Sądu niezrozumiałe, ponieważ brak jest jakichkolwiek podstaw do utrzymywania działalności gospodarczej, która nie przynosi żadnego dochodu z powodu trwania sporów z organami celnymi. Spory te nie mają żadnego związku z aktualnym prowadzeniem przez skarżącego działalności gospodarczej z tego względu, że skarżący występuje w nich jako osoba fizyczna. Okoliczności te zdaniem Sądu, wskazują że składane przez skarżącego oświadczenia dotyczące jego sytuacji majątkowej są niewiarygodne.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wskazał, że od chwili wszczęcia postępowań weryfikacyjnych przez organy celne jego sytuacja rodzinna uległa drastycznej zmianie.
Jego zdaniem, Sąd dokonując oceny sytuacji majątkowej wywiódł w sposób wybiórczy, że koszty przeznaczone na radio, telewizję, telefon czy też wydatki na kształcenie dzieci przez zapewnienie im udziału w zajęciach sportowych nie mieszczą się w granicach tzw. wydatków utrzymania koniecznego dla niego oraz jego rodziny i pieniądze na to przeznaczone mogły być spożytkowane na koszty postępowania sądowego. Wskazał, że ponosi znaczne koszty w związku z trwającymi już postępowaniami sądowoadministracyjnymi, których jest kilkadziesiąt, a to z kolei ma zasadnicze znaczenie dla jego sytuacji materialnej. Za krzywdzące uznał uzależnienie udzielenia mu prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych od hipotetycznego założenia dokonanego przez Sąd, że każdy przedsiębiorca winien być przygotowany na ewentualne, mogące powstać koszty.
W ocenie skarżącego, odmowa przyznania mu prawa pomocy jest równoznaczna z pozbawieniem go prawa do rzetelnej oceny przez Sąd dowodów i faktów oraz okoliczności uznanych przez organy celne za dostatecznie udowodnione.
Skarżący wskazał także, że na mocy postanowień Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim od kwietnia 2006 r. do września 2006 r. nieprzerwanie przebywał w areszcie a zatem nie prowadził działalności gospodarczej i nie osiągał dochodów. Jego żona jest w ciężkiej sytuacji finansowej, bowiem jest osobą bezrobotną, zajmującą się wychowaniem dzieci.
Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o zmianę wydanego postanowienia przez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych lub uchylenie zaskarżonego postawienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gorzowie Wielkopolskim, co ma stanowić o zapewnieniu stronie jej podstawowego prawa do sądu, bowiem w przeciwnym wypadku pozbawienie strony tego prawa sprzeczne będzie z Konstytucją RP oraz orzecznictwem Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości dotyczącym prawa do sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny jest obligatoryjne. Z przytoczonych sformułowań ustawowych wynika także, że sytuacja materialna wnioskodawcy oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzielenie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie więc przez Sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nie znajduje uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 118/05, niepubl.).
W piśmiennictwie podnosi się także, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych (H. Knysiak-Molczyk "Prawo pomocy w ustawie z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" - Przegląd Sądowy nr 11-12/2003, s. 85).
Tak pojmowana instytucja prawa pomocy wynika z faktu, iż Sąd powinien zapewnić równowagę pomiędzy interesem państwa z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu swych roszczeń przed sądem z drugiej strony. Oznacza to, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić przeszkodę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwia stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, Sąd I instancji oceniając sytuację majątkową i finansową skarżącego uznał, że skarżący mógł zgromadzić środki umożliwiające uiszczenie przez niego wpisu sądowego.
Sąd nie odniósł się jednak do dwóch istotnych kwestii wskazanych w zażaleniu a wcześniej w sprzeciwie, a mianowicie do tego, że skarżący jest stroną, jak podał, wielu postępowań administracyjnych i sądowych a ponadto, że przez kilka miesięcy przebywał w areszcie tymczasowym. Niewątpliwie obydwie okoliczności mają istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż wpływają na pogorszenie sytuacji materialnej skarżącego. Dla oceny sytuacji materialnej istotne znaczenie ma także wysokość osiągniętych przez skarżącego dochodów w 2006 r., których skarżący nie udokumentował.
Ponownie rozpoznając wniosek Sąd powinien wezwać do jego uzupełnienia przez dostarczenie kopii zeznania podatkowego za 2006 r., sprecyzowania wysokości kosztów poniesionych w związku z toczącymi się postępowaniami sądowymi, w tym w szczególności do wskazania sygnatur spraw, w których postępowanie się toczy i określenia wysokości poniesionych w każdej z nich wpisów sądowych, ewentualnie innych kosztów postępowania a także o podanie dokładnych danych o dochodach w 2007 r. Uzupełnienie danych dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego jest niezbędne dla dokonania przez Sąd ustaleń czy skarżący posiada dostateczne środki na pokrycie kosztów wpisu w rozpoznawanej sprawie.
Z wymienionych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.