I GZ 514/25

I GZ 514/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-01-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-12-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono zażalenie w części i w części odrzucono
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Bogdan Fischer po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Syndyka Masy Upadłości P. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lipca 2025 r., sygn. akt VIII SA/Wa 472/24 w zakresie podjęcia zawieszonego postępowania z udziałem syndyka w sprawie ze skargi C. s.c. reprezentowana przez wspólników G. Sp. z o.o. w B. i Syndyk Masy Upadłości P. M. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] stycznia 2024 r., nr [...] w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami postanawia: 1. oddalić zażalenie na postanowienie w zakresie pkt. 1 w przedmiocie zawieszenia postępowania sądowego; 2. odrzucić zażalenie na postanowienie w zakresie pkt. 2 w przedmiocie podjęcia zawieszonego postępowania.
Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie została wniesiona przez G. sp. z o.o. z siedzibą w B. oraz Syndyka masy upadłości P. M. – byłych wspólników spółki cywilnej C. skarga decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności ONW na rok 2010
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 11 lipca 2025 r. postanowił:
1. zawiesić postępowanie sądowe;
2. podjąć zwieszone postępowanie sądowe z udziałem syndyka masy upadłości P.M. – K. K.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wskazał, że postanowieniem z 6 lutego 2024 r. Sąd Rejonowy w Radomiu, V Wydział Gospodarczy wydanym w sprawie o sygn. akt [...] ogłosił upadłość osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej z wniosku dłużnika – P. M.. W niniejszej sprawie P. M.- wspólnik spółki cywilnej C., wniósł skargę również w imieniu własnym. Sąd I instancji na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. z urzędu zawiesił postępowanie orzekając jak w pkt 1 postanowienia. Jednocześnie z uwagi na okoliczność, że równolegle z ogłoszeniem upadłości skarżącego wyznaczony został syndyk masy upadłości w osobie K. K. uzasadnione było podjęcie zawieszonego postępowania z udziałem syndyka.
Następnie Syndyk Masy Upadłości P. M.– K. K. wniosła zażalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie Syndyka Masy Upadłości P. M. – K. K. jest nieusprawiedliwione.
Zgodnie z dyspozycją art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Sąd zawiesza postępowanie z urzędu jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości. Z przywołanego przepisu jednoznacznie wynika, że obligatoryjne zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego w warunkach określonych tym przepisem wiąże się z łącznym zaistnieniem dwóch przesłanek, a mianowicie podmiotowej (wszczęcie postępowania upadłościowego wobec strony) oraz przedmiotowej (zaskarżony akt lub czynność dotyczą przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości). Zgodnie z art. 128 § 1 p.p.s.a., sąd postanowi podjąć postępowanie z urzędu, gdy ustanie przyczyna zawieszenia. Zgodnie z art. 131 p.p.s.a. postanowienie w przedmiocie zawieszenia, podjęcia i umorzenia postępowania może zapaść na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie o zawieszeniu postępowania i o odmowie podjęcia postępowania przysługuje zażalenie.
Zgodnie z art. 194 § 1 p.p.s.a., zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia, których przedmiotem jest:
1) przekazanie sprawy innemu sądowi administracyjnemu;
2) wstrzymanie lub
odmowa wstrzymania wykonania decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności, o których mowa w art. 61;
3) zawieszenie postępowania i odmowa podjęcia zawieszonego postępowania;
4) odmowa sporządzenia uzasadnienia wyroku;
5) sprostowanie lub wykładnia orzeczenia albo ich odmowa;
6) oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego;
7) odrzucenie skargi kasacyjnej;
8) odrzucenie zażalenia;
9) zwrot kosztów postępowania, jeżeli strona nie wnosi skargi kasacyjnej;
10)ukaranie grzywną.
Przytoczony przepis art. 128 § 1 ani też art. 131 p.p.s.a. nie przewidują możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania sądowego, a zatem przedmiotowe zażalenie odnoszące się do podważenia zasadności podjęcia przez Sąd I instancji zawiedzonego postepowania z udziałem syndyka jest niedopuszczalne. Dlatego na podstawie powołanych przepisów oraz art. 178 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 2 sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważając zasadność zażalenia dotyczącego zawieszenia przez Sąd I instancji postępowania sadowego wyjaśnia (pkt 1 sentencji zaskarżonego postanowienia), że postępowanie w sprawach upadłości konsumenckiej jest jednym z upadłościowych postępowań odrębnych, toczącym się według przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2344 z późn. zm. - dalej "Pr. upadł."), regulujących upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, ze zmianami wynikającymi z art. 4911-49123, przy zastosowaniu dyrektywy przewidzianej w art. 4912 ust. 1.
Zgodnie z art. 4912 ust. 1 Pr. upadł. w sprawach nieuregulowanych w niniejszym tytule przepisy o postępowaniu upadłościowym stosuje się odpowiednio, z tym że przepisów art. 21, art. 25, art. 145, art. 151-155, art. 163, art. 164, art. 168 ust. 1-3 i 5, art. 176 ust. 2, art. 244, art. 245, art. 253-264, art. 307 ust. 1, art. 337-339, art. 343 ust. 1a, art. 346 ust. 2 i art. 347-356 oraz art. 358-366 nie stosuje się. Przepisy art. 13, art. 22a, art. 32 ust. 5, art. 36-40 i art. 43 stosuje się odpowiednio jedynie wówczas, gdy wniosek o ogłoszenie upadłości złożył wyłącznie wierzyciel. Przepis art. 361 stosuje się odpowiednio jedynie wówczas, gdy upadłość została ogłoszona wyłącznie na skutek uwzględnienia wniosku wierzyciela.
Z powyższej regulacji wynika, że realizacja uprawnień skarżącego, będącego upadłym, musi się odbywać z uwzględnieniem treści art. 144 ust. 1 Pr. upadł., zgodnie z którym po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu.
Reguła ta dotyczy zarówno postępowań wszczętych przed ogłoszeniem upadłości, jak i postępowań wszczętych po ogłoszeniu upadłości. Upadły pozostaje wprawdzie stroną postępowań w znaczeniu materialnoprawnym, lecz przyznanie legitymacji procesowej syndykowi powoduje, że upadły nie ma tej legitymacji do występowania w postępowaniu w charakterze strony w sprawach dotyczących masy upadłości. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 13 lutego 2024 r. (I FSK 2199/23) wyjaśnił, że ogłoszenie upadłości skutkuje tym, że z jednej strony, upadły traci prawo do sprawowania zarządu, a z drugiej - z mocy prawa syndyk obejmuje majątek upadłego, którym zarządza i likwiduje go do czasu zakończenia postępowania upadłościowego (por. art. 173 Prawa upadłościowego). Prawidłowe sprawowanie zarządu masą upadłości nie byłoby możliwe bez jednoczesnego zapewnienia syndykowi możliwości występowania w postępowaniach sądowych i administracyjnych dotyczących masy upadłości. Z kolei w uzasadnieniu wyroku z 1 czerwca 2022 r. (III OSK 5034/21) NSA wskazał, że syndyk nie jest typowym zastępcą pośrednim upadłego, bowiem w przeciwieństwie do typowego zastępcy pośredniego staje się zastępcą z mocy samego prawa, niezależnie od woli upadłego, który nie ma również wpływu na zakończenie bytu prawnego zastępcy oraz podejmuje czynności, które wykraczają poza zakres kompetencji typowego zastępcy. Zastępstwo pośrednie określane jest mianem podstawienia procesowego, które polega na tym, że w procesie zamiast podmiotu będącego stroną w znaczeniu materialnym występuje jako strona w znaczeniu formalnym inny podmiot, eliminując przy tym w sposób pierwotny albo następczy, możliwość takiego wystąpienia przez stronę w znaczeniu materialnym.
W przypadku spraw dotyczących masy upadłości legitymację procesową ma tylko syndyk, który działa na rzecz upadłego, ale w imieniu własnym, co należy zakwalifikować jako podstawienie procesowe bezwzględne. W sytuacji tej legitymację procesową ma tylko podmiot podstawiony. Tym samym syndyk realizuje w procesie dotyczącym masy upadłościowej prawa upadłego w imieniu własnym, dochodząc prawa podmiotowego upadłego lub przeciwstawiając się żądaniom skierowanym do upadłego. Podobne stanowisko wyraził NSA w wyroku z 15 lipca 2020 r., I GSK 288/18).
Podkreślić także należy że w przypadku upadłości konsumenckiej nie ma zastosowania, w myśl art. 4912 ust. 2 Pr. upadł. norma art. 145 Pr. upadł., zgodnie z którą postępowanie sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sprawa, której przedmiotem było przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami jest sprawą dotyczącą masy upadłości. W ramach sprawy Sąd, kontrolując legalność decyzji odmownej, ocenia, czy organy administracji orzekające w sprawie prawidłowo ustaliły brak uprawnienia skarżącego, a obecnie upadłego, do otrzymania płatności. Płatności, która w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej, zgodnie z oczekiwaniami skarżącego, zatem i pozytywnego przesądzenia istnienia po jego stronie uprawnienia, powinna być wpłacona do masy upadłości.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., w punkcie pierwszym sentencji postanawiania oddalił zażalenie.