I GZ 483/22

I GZ 483/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-01-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Henryk Wach /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Sygn. powiązane
V SA/Wa 58/22 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2022-09-19
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 58/22 w przedmiocie nakazu ściągnięcia nieuiszczonego wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi T.G. na rozstrzygnięcie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 9 listopada 2021 r., nr DDD.6509.10069.2021.03 w przedmiocie pomocy finansowej ze środków unijnych postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 19 września 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 58/22 w sprawie ze skargi T. G., D. M-G., R. B., W. G. i G. G. na rozstrzygnięcie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 9 listopada 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych, umorzył postępowanie sądowoadministracyjne oraz nakazał ściągnąć od organu na rzecz Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie) kwotę 200 złotych tytułem nieuiszczonego wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że organ uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie we własnym zakresie i przywrócił wniosek spółki o przyznanie pomocy finansowej. Zdaniem Sądu zachodziła w tej sprawie podstawa do obciążenia organu obowiązkiem pokrycia kosztów postępowania, bo organ zastosował instytucję autokontroli, o której mowa w art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. dalej: p.p.s.a.).
Zażalenie na to postanowienie wniosła Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zarzucając mu naruszenie:
1. art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 214 § 1 i 2 p.p.s.a. poprzez bezzasadne uznanie, że w przypadku, gdy organ w trybie autokontroli przywrócił wniosek do procedowania, to Skarżący mimo to są obowiązani do zapłaty nieuiszczonego wpisu od skargi, podczas gdy taki obowiązek nie istnieje,
2. art. 220 § 1 i 3 w zw. z art. 214 § 2 p.p.s.a. poprzez bezzasadne uznanie, iż w sprawie zaistniały przesłanki do wezwania Skarżących do uiszczenia wpisu od skargi, niemniej jednak ze względu na ekonomikę procesową Sąd odstąpił od wezwania, podczas gdy w przedmiotowej sprawie w związku z uwzględnieniem skargi przez organ nie zaistniały przesłanki do wzywania Skarżących do uiszczenia wpisu,
3. art. 223 § 2 p.p.s.a. poprzez bezzasadne uznanie, iż od skargi należny jest wpis i w przypadku nieuiszczenia wpisu przez Skarżących, pomimo niewzywania przez Sąd Skarżących do jego uiszczenia, należało orzec o ściągnięciu wpisu od organu, podczas gdy w postępowaniu, które podlega umorzeniu na skutek przywrócenia wniosku na drogę dalszej oceny (co jest zgodne z żądaniem strony) wpis nie jest należny, a zatem nie ma podstaw do jego ściągnięcia od organu,
ewentualnie, z ostrożności procesowej, wnoszę zarzuty naruszenia postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik postępowania tj.:
4. art. 223 § 1 i 2 p.p.s.a. poprzez bezzasadne uznanie przez Sąd, że w sytuacji, gdy Skarżący nie uiścił wpisu od skargi na rzecz Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie) możliwym jest zasądzenie tego nieuiszczonego wpisu od strony przeciwnej, podczas gdy przepis ten ma zastosowanie w przypadkach, gdy obowiązek uiszczenia lub uzupełnienia opłaty powstanie na skutek:
a) ustalenia wyższej wartości przedmiotu zaskarżenia;
b) cofnięcia przyznanego prawa pomocy, albo
c) uchylenia kurateli przed wyznaczeniem terminu rozprawy;
a nie w sytuacji nieuiszczenia przez Skarżących opłaty w postaci wpisu stałego od skargi do WSA,
5. art. 201 § 1 p.p.s.a. poprzez bezzasadne uznanie Sądu, że w sytuacji nieuiszczenia przez Skarżących wpisu od skargi (brak poniesienia kosztów) zasadnym jest nakazanie jego ściągnięcia od organu, podczas gdy przepis ten ma zastosowanie w przypadkach, gdy Skarżący opłacili wpis od skargi, a organ zobowiązany jest do zwrotu opłaconej kwoty, zaś nie dotyczy obowiązku ściągnięcia tych kosztów od organu w razie ich nieopłacenia przez Skarżących.
W związku z powyższymi zarzutami na podstawie art. 197 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. organ wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części, ewentualnie z ostrożności procesowej uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 223 § 2 p.p.s.a. jeżeli nie została uiszczona należna opłata, sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji nakaże ściągnąć tę opłatę od strony, która obowiązana była ją uiścić albo od innej strony, gdy z orzeczenia tego wynika obowiązek poniesienia kosztów postępowania przez tę stronę. Przepis ten został w sprawie niniejszej zastosowany w sposób prawidłowy.
Z art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. wynika zasada odpłatności postępowania sądowego, przy czym to, która ze stron ponosi koszty sądowe i szerzej – koszty postępowania zależy od jego wyniku. Wyjaśnić należy, że w postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasada odpowiedzialności za rezultat procesu obowiązuje tylko częściowo, bo – wyjąwszy postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym – pozostaje on ograniczona podmiotowo i przedmiotowo. Zgodnie bowiem z art. 200 p.p.s.a. w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym w przypadku oddalenia skargi spoczywający na skarżącym ciężar pokrycia kosztów postępowania ograniczony jest do wpisu sądowego oraz ewentualnie kosztów ustanowienia własnego pełnomocnika. Natomiast w przypadku uwzględnienia skargi, organ administracji, którego działanie bądź zaniechanie stanowiło przedmiot wniesionego do sądu środka prawnego ponosi pełne koszty procesu, obejmujące nie tylko wpis od skargi i koszty reprezentacji organu w postępowaniu, ale i wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego, o ile taki został ustanowiony.
Wskazany mechanizm rozłożenia kosztów postępowania podyktowany jest potrzebą zapewnienia szerokiego dostępu do sądu w sporach o legalność działań władzy wykonawczej. Jej realizacja wyraża się w minimalizacji ryzyka finansowego dla skarżącego w razie przegranej w tym procesie, a jednocześnie zagwarantowaniu jednostce zwrotu pełnych kosztów poniesionych w związku z prowadzeniem sprawy w przypadku wygranej. Trudno wyobrazić sobie to, by w demokratycznym państwie prawnym skarżący zmuszony był ponosić koszty procesu, w wyniku którego skierowane wobec jednostki działanie administracji zostało przez sąd uznane za bezprawne.
W tej sprawie koszty postępowania ograniczone były do kosztów sądowych i obejmowały wpis od skargi, którego obowiązek uiszczenia powstał już z chwilą wniesienia skargi i nie wygasł w związku z zastosowaniem przez organ unormowanej w art. 54 § 3 p.p.s.a. instytucji autokontroli oraz stanowiącego tego rezultat umorzenia postępowania sądowego. Wynikający z uwzględnienia skargi obowiązek organu pokrycia kosztów postępowania nie zależy od trybu ani momentu, w których do zakończenia procesu dochodzi. Innymi słowy, uwzględnienie skargi przez organ we własnym zakresie nie niweczy obowiązku poniesienia kosztów postępowania, nawet jeżeli wpis sądowy nie został jeszcze przez skarżącego uiszczony. W takiej sytuacji bezprzedmiotowe byłoby wzywanie strony skarżącej do uiszczenia wpisu, bo wcześniej doszło do zmiany podmiotowej obowiązku jego pokrycia. Takie wezwanie byłoby zresztą bezcelowe, bo na skutek uwzględnienia skargi brak byłoby podstawy do zastosowania postulowanego przez organ rygoru odrzucenia skargi.
Skoro sens prowadzenia postępowania przed sądem został skonsumowany przez działanie organu, skarga została już uwzględniona, to jej odrzucenie nie może wchodzić w grę.
W tej szczególnej sytuacji zachodzi nie tylko negatywna przesłanka procesowa rozpoznania skargi przez sąd, ale również badania jej pod względem zupełności formalnej. Z tych przyczyn postanowienie Sądu pierwszej instancji zostało wydane prawidłowo. Ocena ta dotyczy zarówno orzeczenia o umorzeniu postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., jak i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania (art. 223 § 2 p.p.s.a.). Nie doszło zatem do naruszenia wskazanych w zażaleniu przepisów postępowania, a wskazywana przez autora zażalenia podstawa do odrzucenia skargi nie wystąpiła.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.