I GZ 416/16

I GZ 416/16 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2016-08-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-06-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Lidia Ciechomska- Florek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne
Podatek akcyzowy
Sygn. powiązane
I GZ 417/16 - Postanowienie NSA z 2016-07-19
I GZ 418/16 - Postanowienie NSA z 2016-07-19
I GZ 890/15 - Postanowienie NSA z 2016-01-20
I SA/Sz 1379/15 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2016-10-19
V SA/Wa 4317/15 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2016-05-18
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Odrzucono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 28 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2015 poz 613
art. 138 § 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
Dz.U. 2016 poz 380
art. 42
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Lidia Ciechomska – Florek po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. spółki z o.o. w W. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2016 r.; sygn. akt V SA/Wa 4317/15 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi A. spółki z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia 21 sierpnia 2015 r.; nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: odrzucić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 18 maja 2016 r. wydanym na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia 21 sierpnia 2015 r.; nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z powodu nieuiszczenia wpisu od skargi.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca Spółka, w imieniu której występuje kurator – adw. J. M.. W uzasadnieniu zażalenia wniesiono o jego uchylenie jako niezgodnego z art. 239 pkt 3 p.p.s.a. i art. 220 § 3 w zw. z § 1 p.p.s.a. podnosząc, iż Sąd niezasadnie odrzucił skargę w sytuacji, w której strona nie ponosi kosztów sądowych oraz błędne uznanie, że kurator skarżącej Spółki nie jest zwolniony od uiszczenia kosztów sądowych.
W odpowiedzi na wezwanie Przewodniczącej Wydziału I Izby Gospodarczej Naczelnego Sądu Administracyjnego kurator J. M. nadesłał odpis KRS A. Sp. z o.o. (k. 71 - 72 akt sądowych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W pierwszym rzędzie wymagało oceny, czy zażalenie wniesione w niniejszej sprawie, sporządzone przez kuratora adw. J. M. działającego jako kurator spółki A. Sp. z o.o. w W., było dopuszczalne.
W ramach bowiem wstępnego badania zażalenia ocenie podlega przede wszystkim to, czy nastąpiło skuteczne wszczęcie postępowania zażaleniowego, gdyż jest to warunek skutecznego przeprowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego, którego częścią jest postępowanie zażaleniowe.
Z art. 28 § 1 p.p.s.a. wynika, że do skutecznego przeprowadzenia postępowania zażaleniowego z udziałem osoby prawnej konieczne jest, by przy każdej czynności procesowej posiadała zdolność procesową. Działanie osoby prawnej przez jej organy w postępowaniu sądowym nie jest związane ze zdolnością sądową tej osoby, ale z jej zdolnością procesową w tym sensie, że brak takiego organu uniemożliwia osobie prawnej korzystanie z posiadanej zdolności procesowej. Braki w zakresie zdolności procesowej Sąd musi uwzględnić z urzędu na każdym etapie postępowania i określić ich skutek.
Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy A. Sp. z o.o. nie ma organów. Kurator Spółki, który wniósł zażalenie w jej imieniu, powołał się na postanowienie Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w Warszawie XII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego. Jak wynika z ww. postanowienia z dnia 18 czerwca 2014 r. Sąd Rejonowy ustanowił dla A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością kuratora w osobie J. M., którego zobowiązał do reprezentowania tejże Spółki w postępowaniach podatkowych prowadzonych przez Naczelnika Urzędu Celnego I w Warszawie. Z uzasadnienia ww. postanowienia w sposób jednoznaczny wynika, że wniosek o ustanowienie dla A. Sp. z o.o. kuratora z powodu braku organu tejże Spółki, tj. Zarządu, złożył Naczelnik Urzędu Celnego I w Warszawie. Podstawą materialnoprawną wydania tego postanowienia, jak wynika z jego uzasadnienia, był art. 42 k.c.
Zgodnie z art. 42 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 380, dalej: k.c.), jeżeli osoba prawna nie może prowadzić swoich spraw z braku powołanych do tego organów, sąd ustanawia dla niej kuratora. W myśl § 2 art. 42 k.c. kurator powinien postarać się niezwłocznie o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby o jej likwidację.
Z kolei art. 138 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 613, dalej: O.p.) stanowi, że jeżeli osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej nie może prowadzić swoich spraw wskutek braku powołanych do tego organów, organ podatkowy składa do sądu wniosek o ustanowienie kuratora.
Kuratora dla osoby prawnej ustanawia sąd rejestrowy, w którego okręgu osoba ta ma lub miała ostatnią siedzibę (art. 603 § 1 k.p.c.). Sąd ten wystawia dla kuratora zaświadczenie, w którym określa zakres jego uprawnień (art. 604 k.p.c.).
Na gruncie powyższych uregulowań wskazuje się, że kurator dla osoby prawnej, o którym stanowi art. 42 § 1 k.c. jest kuratorem prawa materialnego. Kurator ustanowiony w oparciu o powyższy przepis jest przedstawicielem ustawowym osoby prawnej i należy stosować do niego stosowne przepisy o przedstawicielstwie. Do kuratora stosujemy teorię przedstawicielstwa, a nie teorię organów, ze skutkami z tego wynikającymi. Zakres kompetencji kuratora ustanowionego na podstawie art. 42 k.c. jest ograniczony, gdyż powinien on niezwłocznie postarać się o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby postarać się o likwidację osoby prawnej.
Kurator osoby prawnej ustanowiony w trybie art. 42 k.c. może podejmować czynności zmierzające do tego, aby organ był powołany w sposób prawidłowy. Kurator nie ma jednak prawa do powołania takiego organu i nie może zastępować uprawnionych do powoływania organów (por. post. SN z dnia 7 maja 2004 r., sygn. III CK 249/03, OSN 2005, nr 5, poz. 87 z aprobującą glosą A. Łopuszańskiego, Mon. Praw. 2006 r. nr 12, s. 664).
Kurator prawa materialnego, powołany na podstawie art. 42 k.c., jako przedstawiciel ustawowy o ściśle restrykcyjnie określonych kompetencjach, nie może być uznany za organ i trwale go zastępować. Kompetencje kuratora nie rozciągają się na ogólną sferę działania osoby prawnej (tj. prowadzenia spraw i reprezentacji sensu largo), jak ma to miejsce w przypadku jej organów. Czynności kuratora, o których mowa w art. 42 k.c., są ściśle określone, wyznaczając tym samym zakres jego dopuszczalnego działania. Poza tym zakresem, kurator nie może prowadzić spraw osoby prawnej. Dokonywanie przez kuratora czynności z zakresu reprezentacji nie może być rozpatrywane w dłuższej perspektywie czasowej (tj. wykraczającej poza okres niezbędny do doprowadzenia do powołania organów albo likwidacji osoby prawnej), przede wszystkim z uwagi na wyłączenie możliwości prowadzenia przez niego spraw osoby prawnej.
Podobnie nie można uznać kuratora powołanego na postawie art. 42 k.c. za pełnomocnika procesowego w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego, gdyż jego umocowanie obejmuje tylko jednorazową czynność jaką jest złożenie wniosku o rozwiązanie osoby prawnej. Ustawowe kompetencje kuratora nie rozciągają się na inne działania, polegające na występowaniu w imieniu osoby prawnej z powództwami cywilnymi, dochodzeniu należności czy zawieraniu ugód. Niedopuszczalne jest również udzielanie przez takiego kuratora jakichkolwiek pełnomocnictw (por. A. Kidyba, Komentarz do art. 42 kodeksu cywilnego w: Kodeks cywilny. Komentarz Tom I. Część ogólna, red. A. Kidyba, wydanie WKP, 2012) oraz post. SN z dnia 7 maja 2004 r., sygn. III CK 249/03, OSNC 2005/5/87; post. SN z dnia 30 maja 2008 r., sygn. III CZP 40/08; uchwała SN z dnia 8 marca 2008 r., sygn. CZP 95/11, OSNC 2012/11/125 z glosą A. Jasińskiego opubl. Palestra 1-2/2014 str. 168-167 i glosa A. Stokłosy opubl. PiP 2014/7/125-130; post. SN z dnia 23 listopada 2012 r., sygn. IV CCK 150/12 i powołane w jego uzasadnieniu orzecznictwo, post. S. Apel. w Katowicach z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. I ACz 1135/12, lex nr 1239906; wyrok Sądu Apel. w Katowicach z dnia 11 marca 2010 r., sygn. V ACa 47/10, lex nr 1133925).
Uwzględniwszy powyższe poglądy prawne oraz regulacje art. 42 k.c., także w orzecznictwie sądowoadministracyjnym konsekwentnie prezentowany jest pogląd, że kurator ustanowiony w oparciu o wniosek złożony na podstawie art. 138 § 3 O.p., na mocy art. 42 k.c. nie jest uprawniony do bieżącego prowadzenia spraw spółki, a tym samym stałego (czasowego) zastąpienia ustawowych bądź statutowych organów osoby prawnej, a jedynie do niezwłocznego doprowadzenia bądź to do likwidacji osoby prawnej, bądź też do umożliwienia jej, poprzez powołanie właściwych organów, podjęcia samodzielnego, prawidłowego działania, w tym zarządzania i reprezentacji. Kurator ustanowiony w trybie art. 42 k.c. nie może reprezentować organów spółki w postępowaniach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, czyli w sprawach niezwiązanych ani z powołaniem organów spółki, ani jej likwidacją (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 29 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Gl 1271/08; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 22 września 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 350/09; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 9 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Wr 1198/07; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 31 stycznia 2007 r., sygn. akt II SA/Gd 290/06; wyrok NSA z dnia 10 marca 2008 r., sygn. akt II OSK 59/07; wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2104/12; wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2354/14).
W orzecznictwie podnosi się, że przepis art. 138 § 3 O.p. jest jedynie podstawą prawną do złożenia przez organ podatkowy wniosku o ustanowienie kuratora dla osoby prawnej, którego uwzględnienie przez sąd polega na ustanowieniu kuratora na podstawie art. 42 § 1 k.c.
W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2014 r. (sygn. akt III CZP 101/14, lex nr 1551365) przyjęto, że art. 138 § 3 O.p. jest podstawą złożenia przez organ podatkowy wniosku o ustanowienie kuratora na mocy art. 42 § 1 k.c. W uzasadnieniu powołanej uchwały podnosi się, że brak jest jakichkolwiek merytorycznych argumentów przemawiających za przyjęciem, aby art. 138 § 3 O.p. miał stanowić podstawę prawną dla sądu rejestrowego do ustanowienia kuratora upoważnionego do reprezentowania osoby prawnej i to nawet wówczas, gdyby zakres tej reprezentacji miał się ograniczać do podejmowania czynności w postępowaniach podatkowych, czy w przedmiocie wszczynania i przeprowadzania kontroli podatkowej. Zakres czynności, do których uprawniony jest taki kurator, obejmuje jedynie czynności niezbędne z punktu widzenia urzeczywistnienia celów, do osiągnięcia których mają zmierzać jego działania określone w art. 42 § 2 k.c.
W konsekwencji powyższego także w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że kurator spółki powołany w trybie art. 138 § 3 O.p. nie jest upoważniony do reprezentowania spółki przed sądem administracyjnym (por. post. NSA z dnia 2 grudnia 2015 r., sygn. akt I FSK 1803/15; baza orzeczeń nsa.gov.pl.).
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę poglądy powyższe podziela. Dodać należy, że czynności kuratora, o których mowa w art. 42 k.c., są ściśle zakreślone i bez względu na treść orzeczenia sądu rejestrowego (a wcześniej sądu opiekuńczego), umocowanie kuratora powinno ograniczać się tylko do powyższego zakresu czynności. Określenie kompetencji kuratora musi odbywać się w ścisłej korelacji z treścią art. 42 § 2 k.c. i zawartym tam zakresem czynności. Sąd nie może rozszerzać swobodnie treści normy prawnej wbrew jej brzmieniu. Dlatego też umocowanie kuratora przez sąd do reprezentacji (sensu largo) i prowadzenia bieżących spraw osoby prawnej jest absolutnie wadliwe (por. A. Kidyba Op.cit., wyrok S. Apel. w Katowicach z dnia 11 marca 2010 r., sygn. V ACa 47/10).
Reasumując przyjąć należy, że kurator skarżącej Spółki powołany w trybie art. 138 § 3 O.p. na mocy art. 42 k.c. nie jest upoważniony do reprezentacji Spółki przed sądem administracyjnym. Powyższy pogląd został już wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt I GZ 68/16 i Sąd orzekający w tej sprawie w całości go podziela.
Zważywszy na powyższe i zaprezentowany pogląd o braku umocowania kuratora osoby prawnej, o którym stanowi art. 42 k.c., do reprezentowania tejże osoby prawnej w postępowaniu sądowoadministracyjnymi, stwierdzić należy, że kurator Spółki adw. J. M. nie był podmiotem uprawnionym do sporządzenia i wniesienia w jej imieniu zażalenia.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z przyczyn wyżej wskazanych zażalenie to było niedopuszczalne i podlegało odrzuceniu.
Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 i 198 p.p.s.a.