I GZ 351/16

I GZ 351/16 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2016-05-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-05-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Zofia Borowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne
Odrzucenie zażalenia
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
I SA/Wr 512/13 - Postanowienie WSA we Wrocławiu z 2014-03-10
I GZ 885/15 - Postanowienie NSA z 2016-01-20
I GZ 619/16 - Postanowienie NSA z 2016-12-07
I SA/Wr 511/13 - Postanowienie WSA we Wrocławiu z 2014-03-24
I GZ 531/16 - Postanowienie NSA z 2016-10-07
I GZ 530/16 - Postanowienie NSA z 2016-10-07
I GZ 350/16 - Postanowienie NSA z 2016-05-31
I GZ 349/16 - Postanowienie NSA z 2016-05-31
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie w części i w pozostałej części zażalenie oddalono
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 249a, art. 220 par. 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "E." Spółki z o.o. w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 21 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 512/13 o umorzeniu postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz odrzuceniu zażalenia w sprawie ze skargi "E." Spółki z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie w punkcie II, 2. oddalić zażalenie w pozostałym zakresie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 6 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 512/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi "E." Sp. z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] marca 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego, w punkcie I rozstrzygnięcia odrzucił zażalenie, w punkcie II rozstrzygnięcia odmówił zmiany prawomocnego postanowienia tegoż Sądu z dnia 2 czerwca 2014 r., odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Pismem z dnia 28 lipca 2015 r. spółka (zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika) wniosła zażalenie na postanowienie z 6 lipca 2015 r. Zarządzeniem z dnia 29 września 2015 r. strona skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł. W odpowiedzi na to wezwanie strona wniosła o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 2 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu ponownie odmówił zmiany swojego postanowienia z 2 czerwca 2014 r. o odmowie przyznania spółce prawa pomocy. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 20 stycznia 2016 r.
W oparciu o zarządzenie z 29 września 2015 r., spółka została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia z 28 lipca 2015 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca, w terminie do uiszczenia wpisu sądowego, kolejny raz wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Złożony przez stronę skarżącą wniosek stanowił powielenie wcześniej składanych wniosków.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych (pkt I postanowienia) i odrzucił zażalenie (pkt II postanowienia). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że w myśl art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy jest możliwe jedynie wówczas, gdy okoliczności stanowiące przesłankę tego rozstrzygnięcia uległy zmianie. W sytuacji zaś, gdy strona składa kolejny wniosek, oparty na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie oddalonych już rozstrzygnięciach, zastosowanie znajduje przepis art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub jego rozpoznanie stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Sąd I instancji uznał więc za zbędne rozpoznanie sprawy wielokrotnie już rozstrzyganej i analizowanej przez Sąd, od którego rozstrzygnięć skarżąca wnosiła przysługujące jej środki zaskarżenia i których rozpoznanie nie przyniosło skutków oczekiwanych przez stronę.
Wobec powyższego, WSA na podstawie art. 249a p.p.s.a. umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.
Sąd I instancji wyjaśnił również, że po uprawomocnieniu się postanowienia Sądu z dnia 2 listopada 2015 r. w przedmiocie prawa pomocy, skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu do zażalenia z dnia 28 lipca 2015 r. wskazując, że została ona pouczona o konieczności uiszczenia tej opłaty w terminie 7 dni "pod rygorem odrzucenia skargi". W zakreślonym terminie wpis nie został uiszczony, zatem zażalenie należało odrzucić na podstawie art. 200 § 3 p.p.s.a.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:
1) obrazę przepisów postępowania tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego błędne niezastosowanie, podczas gdy skarżąca nie posiadała środków na pokrycie kosztów postępowania,
2) naruszenie art. 220 § 3 p.p.s.a. poprzez odrzucenie zażalenia z powodu nieziszczenia wpisu sądowego w sytuacji, gdy skarżąca nie wyczerpała drogi do uzyskania zwolnienia z kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie w części dotyczącej odrzucenia zażalenia, jednak z innych powodów niż wskazane przez skarżącą spółkę.
Jak słusznie zauważył Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu, zgodnie z art. 219 § 1 p.p.s.a. opłatę sądową (wpis) należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie. W oparciu o art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a. pismem podlegającym opłacie jest także zażalenie. W myśl art. 220 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. sąd nie podejmuje żadnych czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata. W przypadku, gdy nie został uiszczony odpowiedni wpis, przewodniczący - w oparciu o art. 220 § 1 zdanie drugie w zw. z § 3 p.p.s.a. - wzywa wnoszącego zażalenie, aby pod rygorem jej odrzucenia, "uiścił od tej skargi wpis, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania". Bezskuteczny upływ tego terminu skutkuje, na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a., odrzuceniem zażalenie przez sąd.
Ocena warunków formalnych wniesionego przez stronę pisma należy do przewodniczącego. W sytuacji, gdy przy wstępnej weryfikacji pisma strony przewodniczący uzna, że jest ono obarczone istotnym brakiem formalnym, to wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia, a obowiązkiem strony jest wykonanie tego wezwania w terminie i pod rygorem wskazanym w tym wezwaniu. Przewodniczący, wzywając stronę do uzupełnienia lub poprawienia pisma, musi wskazać dokładnie, jakie braki strona ma uzupełnić, zakreślić siedmiodniowy termin na ich uzupełnienie oraz wyraźnie określić rygor niezachowania terminu. Wezwanie do uzupełnienia braków pisma powinno być tak jasne i niedwuznaczne, by u strony, do której zostało skierowane, nie powstała wątpliwość co do przedmiotu wezwania i rygorów grożących w razie niezastosowania się do jego treści. Dlatego też w razie, gdy wezwanie do usunięcia braków formalnych pisma budzi wątpliwości co do treści tego wezwania, nie można z tego wyprowadzać skutków niekorzystnych dla strony. Innymi słowy: niezachowanie któregokolwiek z tych wymagań pozbawia wezwanie sankcji (por. post. SN z dnia 9 czerwca 1999 r., III RN 6/99, OSNC 2000, nr 9, poz. 343, także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 sierpnia 2009 r., sygn. akt II OZ 666/09).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza akt sądowych w zakresie wezwania skarżącej do uiszczenia wpisu dowodzi, że wystosowane do spółki pismo wzywające do uiszczenia opłaty sądowej jest nieprawidłowe, ponieważ – wbrew ustaleniom Sądu I instancji – nie zawierało rygoru zakreślonego zarządzeniem z dnia 29 września 2015 r. Niezachowanie powyższego warunku w sposób oczywisty pozbawiło wezwanie możliwości wyciągnięcia na jego podstawie negatywnych skutków wobec skarżącej. Nieprecyzyjność (niedokładność) pouczenia, zawartego w wezwaniu z dnia 2 marca 2016 r. do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia, powoduje wątpliwości co do treści oraz sposobu prawidłowego wykonania tego zarządzenia, a tym samym wyklucza możliwość odrzucenia zażalenia w sytuacji niezastosowania się do wskazanego w pouczeniu rygoru. Podkreślenia wymaga fakt, że należy odróżnić wezwanie od zarządzenia Przewodniczącego, w wyniku którego wezwanie zostało wystosowane (por. II FZ 125/05 - postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13.05.2005 r., publik. ONSAiWSA 2006 nr 1, poz. 12; pogląd. Sądu Najwyższego wyrażony w orzeczeniu z dnia 2 listopada 1962 r., sygn. II Cz 121/62, publik. OSNC z 1963 r., nr 7-8, poz. 182 ). Oznacza to, iż na skutek wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, który następnie został załatwiony odmownie, ponowić należy samo wezwanie, od doręczenia którego zaczyna biec termin do dokonania wpisu pod rygorem wskazanym w wezwaniu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 159/09). Nie zmienia to faktu, że wezwanie takie musi spełniać wszystkie wskazane wyżej wymogi.
Natomiast jeśli chodzi o zarzuty odnoszące się do umorzenia postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, to są one niezasadne. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że złożony przez skarżącą wniosek o zwolnienie od kosztów jest kolejnym takim wnioskiem w sprawie, po wydaniu przez WSA prawomocnego postanowienia z dnia 2 czerwca 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2014 r. (sygn. akt I GZ 238/14) oddalił zażalenia spółki na powyższe rozstrzygnięcie. Postanowieniem z dnia 20 października 2014 r. Sąd I instancji odmówił zmiany prawomocnego postanowienia tegoż Sądu z dnia 2 czerwca 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącą zakresie, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 13 stycznia 2015 r. oddalił zażalenie spółki. Kolejne wnioski skarżącej w zakresie przyznania prawa pomocy rozpatrzone zostały negatywnie przez Sąd I instancji postanowieniami z dnia 6 lipca 2015 r. i z dnia 2 listopada 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjnym postanowieniem z dnia 20 stycznia 2016 r. oddalił zażalenie na postanowienie z dnia 2 listopada 2015 r.
W związku z powyższym, zasadnie Sąd I instancji ocenił kolejny wniosek skarżącej w kontekście art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Należy przy tym zwrócić uwagę, że ciężar wykazania zmiany okoliczności, zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 246 § 2 p.p.s.a., spoczywa na wnioskodawcy.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro skarżąca przedłożyła kolejny wniosek o przyznanie jej prawa pomocy, którego treść jest zbieżna z treścią uprzednio składanych wniosków rozpoznanych negatywnie, a postanowienia wydane w tym przedmiocie są prawomocne, to prawidłowo Sąd I instancji uznał, że merytoryczne rozpoznanie takiego wniosku stało się zbędne i na podstawie art. 249a p.p.s.a. umorzył postępowanie w tym zakresie. Przepis ten znajduje zastosowanie w sprawie, w myśl art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Przewidziany w art. 249a p..p.s.a. tryb może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w oparciu o art. 165 p.p.s.a., to znaczy wówczas, gdy – jak w tej sprawie – strona wnosi kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie (tak: M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C. H. Beck 2015, s. 989). Słusznie więc Sąd I instancji uznał, że postępowanie w zakresie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy stało się zbędne, skoro Sąd badał go w kontekście art. 165 p.p.s.a. i ustalił, że jest to wniosek ponowiony po raz kolejny, oparty na tożsamych okolicznościach i poparty identycznymi argumentami co poprzednie wnioski. Dodać należy, że w art. 249a mowa jest o zbędności rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy co uzasadnia umorzenie postępowania, a nie o bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie Sądu I instancji w pkt II. W pozostałym zakresie Sąd na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie