I GZ 309/25

I GZ 309/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-08-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-08-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6531 Dotacje oraz subwencje z budżetu państwa, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne
Wstrzymanie wykonania aktu
Skarżony organ
Minister Edukacji i Nauki
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 61
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Bogdan Fischer po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2025 r na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Ministra Edukacji na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2025 r., sygn. akt V SA/Wa 3640/24 w zakresie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi Miasta R. na decyzję Ministra Edukacji z dnia [...] października 2024 r. znak: [...] w przedmiocie określenia kwoty do zwrotu tytułem dotacji celowej pobranej w nadmiernej wysokości wraz z odsetkami postanawia: uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie
Uzasadnienie
W skardze wniesionej do tut. Sądu przez Miasto R. (dalej: skarżąca, Gmina) zawarto wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji wydanej w przedmiocie określenia do zwrotu kwoty 155.100 zł. tytułem dotacji celowej pobranej w nadmiernej wysokości wraz z odsetkami. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że wykonanie zaskarżonej decyzji skutkować będzie niebezpieczeństwem wyrządzenia skarżącej znacznej szkody bowiem aktualny rok budżetowy jest dla strony skarżącej wyjątkowo trudny i w którym Miasto notuje rekordowej wielkości deficyt budżetowy. Tym samym wykonanie zaskarżonej decyzji stwarza niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków dla społeczności lokalnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2025 r., sygn. akt V SA/Wa 3640/24 wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że ewentualny natychmiastowy zwrot żądanej kwoty mógłby spowodować zachwianie płynności finansowej i trudności w prawidłowej realizacji ciążących na stronie skarżącej zadań, a także konieczności dokonania przesunięć środków z innych zadań planowanych do realizacji w bieżącym roku budżetowym. Sytuacja taka mogłaby zaś skutkować zmniejszeniem środków m.in. na realizację zadań publicznych na rzecz ogółu mieszkańców, a w perspektywie ograniczeniem w jakimś stopniu wykonywania niezbędnych zadań należących do kompetencji Miasta.
Organ złożył zażalenie na powyższe orzeczenie wnosząc o jego uchylenie.
W udzielonej przez stronę odpowiedzi na zażalenie wniesiono o jego oddalenie wskazując kwoty przychodów i wydatków dla Miasta R. w 2025 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 61 § 1 p.p.s.a. wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Jednak po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o którym mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków (art. 61 § 3 p.p.s.a.).
Jak zatem wynika z treści cytowanego przepisu, przesłankami do wstrzymania wykonania decyzji przez sąd są niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, przy czym zaznaczyć należy, iż szkoda nie musi mieć charakteru materialnego, natomiast trudne do odwrócenia skutki to skutki faktyczne lub prawne, które raz zaistniałe spowodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, a powrót do stanu poprzedniego może nie nastąpić lub nastąpić po długim czasie czy przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków.
Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo stwierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy.
W piśmiennictwie i judykaturze zgodnie przyjmuje się, że art. 61 § 3 p.p.s.a. zobowiązuje stronę wnioskującą o udzielenie ochrony tymczasowej na jego podstawie do wskazania przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, nie nakładając obowiązku ich udowodnienia. Na wnioskodawcy spoczywa więc obowiązek jedynie uprawdopodobnienia istnienia przesłanek wstrzymania wykonania aktu lub czynności (por. M. Jagielska, pkt 7 komentarza do art. 61 § 3 p.p.s.a. [w:] Prawo o postępowaniu przed sądamiadministracyjnymi, Komentarz, pod red. Romana Hausera i Marka Wierzbowskiego, 5. wyd. zmienione i uzupełnione, wyd. C.H.BECK, Warszawa 2017, str. 406-407 oraz powołane tam orzecznictwo).
Poza tym – jak wskazywano już w judykaturze wielokrotnie – skutki wykonania decyzji zobowiązującej stronę do zapłaty określonej kwoty pieniężnej są z natury rzeczy odwracalne (por. np. postanowienie NSA z 27 października 2016 r., II GZ 1099/16 i powołane tam orzecznictwo). W przypadku uchylenia decyzji, uiszczona należność podlega bowiem zwrotowi (por. postanowienie NSA z 20 grudnia 2011 r., I GZ 217/11). Nie bez znaczenia dla oceny wystąpienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. jest to, iż w przypadku ewentualnego uwzględnienia skargi uiszczone, a nienależne zobowiązanie będzie podlegać zwrotowi wraz z odsetkami, stanowiącymi swoistą formę odszkodowania, co dodatkowo przemawia za "odwracalnością" skutków, które może spowodować dla strony wykonanie zaskarżonej decyzji.
NSA podkreśla, że postanowienie w sprawie wstrzymania aktu lub czynności sąd może zmienić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności (art. 61 § 4 p.p.s.a.), a ponadto oddalenie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji nie tworzy powagi rzeczy osądzonej i nie uniemożliwia ponowienia wniosku (por. szerzej post. NSA z 17 czerwca 2008 r., I OZ 381/08 Legalis). W interesie strony leży takie sformułowanie wniosku, by powołane w nim okoliczności wskazywały na zajście przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz poparcie twierdzeń w tym zakresie stosownymi dokumentami źródłowymi. Mając na uwadze przepis art. 61 § 3 p.p.s.a., a także treść wniosku i zażalenia, należy wskazać, że rolą Sądu I instancji jest ocena, czy w sprawie zostały spełnione przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji w istocie ograniczył się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia jedynie do stwierdzenia, że w sprawie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Stwierdził, że skarżąca wykazała, biorąc pod uwagę uzyskiwane dochody, że nie ma obecnie środków finansowych na uiszczenie znacznej kwoty 155.100 zł, a wyegzekwowanie tej należności pociągnęłoby za sobą ryzyko spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Natomiast Sąd I instancji pominął całkowicie wyjaśnienie na czym miałoby polegać to niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody Gminie oraz spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków. Nie wskazał także jakie to mają być w ocenie Sądu skutki. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, rację ma autor zażalenia, który wskazuje, że we wniosku o wstrzymanie wykonania w żaden sposób nie wykazano, aby wypłata wskazanej kwoty miała w jakikolwiek sposób wpłynąć na naruszenie dyscypliny finansowej Gminy. Trzeba bowiem podkreślić, że skarżąca składając wniosek, nie powołała żadnych okoliczności wyjaśniających jej sytuację budżetową, ograniczając się jedynie do ogólnikowego powołania się na dyscyplinę finansów i deficyt budżetowy. Brak wskazania takich okoliczności uniemożliwia odniesienie się do twierdzeń o wpływie zwrotu dotacji celowej na budżet Gminy. Należy zauważyć, że skarżąca nie przedstawiła żadnych danych dla zorientowania się w jej sytuacji finansowej i stwierdzenia, czy rzeczywiście w przypadku wykonania zaskarżonej decyzji istnieje ryzyko wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Co istotne zadaniem wnioskodawcy jest właśnie uprawdopodobnienie okoliczności przesłanki wstrzymania wykonania decyzji.
Aby zbadać, czy rzeczywiście w stosunku do skarżącej zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, konieczne jest odniesienie wysokości zobowiązań skarżącej do jej sytuacji materialnej (finansowej). Bez porównania tych dwóch wartości nie jest możliwe zweryfikowanie twierdzenia zawartego we wniosku. Braki wniosku, tak w zakresie zawartej w nim argumentacji, jak i nieprzedłożenie dowodów na jej poparcie nie dawały podstaw do zastosowania w stosunku do strony instytucji ochrony tymczasowej. Sytuacji tej z tożsamych powodów nie zmieniła argumentacja zawarta w odpowiedzi na zażalenie, w której wskazano jedynie wartości pieniężne odnoszące się do przewidywanych przychodów i wydatków w 2025 r.
Wobec powyższego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z uzasadnienia postanowienia Sąd I instancji nie wynika jakie ustalenia i oceny legły u podstaw jego wydania. Sąd I instancji w istocie nie miał możliwości skonfrontować wysokości zwrotu kwoty dotacji z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, a co za tym idzie, ocenić, czy wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować znaczną szkodę lub spowodować trudne do odwrócenia sutki. Badając ponownie wniosek skarżącej, Sąd I instancji, ponownie rozważy argumenty podniesione przez Gminę w świetle przesłanek zawartych w art. 61 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.