I GZ 267/24

I GZ 267/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-09-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Grzelak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Sygn. powiązane
III SA/Łd 209/23 - Wyrok WSA w Łodzi z 2023-07-20
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 11 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia H. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 czerwca 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 209/23 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia w sprawie ze skargi H. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia [...] lutego 2023 r.; nr [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu wyegzekwowanych kwot postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 20 czerwca 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 209/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił H. S. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia [...] lutego 2023 r. w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu wyegzekwowanych kwot.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z 19 maja 2023 r. sygn. akt III SPP/Łd 64/23 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata. Pismem z [...] maja 2023 r. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła adwokata M. P. do reprezentowania skarżącego. Po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 20 lipca 2023 r. oddalił skargę H. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 17 lutego 2023 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu wyegzekwowanych kwot. Odpis sentencji ww. wyroku został doręczony pełnomocnikowi skarżącego 3 sierpnia 2023 r. (vide; potwierdzenie odbioru, k. 42 akt sądowych). Postanowieniem z 11 października 2023 r. WSA w Łodzi zawiadomił Okręgową Radę Adwokacką w Łodzi, że wyznaczony w ramach przyznanego H .S. prawa pomocy - adwokat M. P., nie wykonał obowiązku polegającego na złożeniu w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Łodzi z 20 lipca 2023 r. sygn. akt III SA/Łd 209/23 oddalającego skargę, opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (pkt 1) oraz poinformował Okręgową Radę Adwokacką w Łodzi, że ma obowiązek wyznaczenia nowego pełnomocnika z urzędu w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia (pkt 2).
Pismem z 17 października 2023 r. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła do reprezentowania skarżącego adwokata M. P. 27 listopada 2023 r. adwokat M. P. wniósł do WSA w Łodzi opinię prawną o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z 20 lipca 2023 r. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z 13 grudnia 2023 r. zawiadomił Okręgową Radę Adwokacką w Łodzi, że wyznaczony w ramach przyznanego H. S. prawa pomocy - adwokat M. P., złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Łodzi z dnia 20 lipca 2023 roku, oddalającego skargę, bez uprzedniego złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (pkt 1) oraz poinformował Okręgową Radę Adwokacką w Łodzi, że ma obowiązek wyznaczenia - w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia - nowego pełnomocnika z urzędu (pkt 2).
Pismem z 28 grudnia 2023 r. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła do reprezentowania skarżącego adwokat E. C. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, o nadesłanie informacji o dacie zawiadomienia adwokat E. C. o wyznaczeniu do reprezentowania skarżącego jako pełnomocnik z urzędu, Okręgowa Rada Adwokacka w piśmie z 25 marca 2024 r. poinformowała, iż nie było możliwości doręczenia pisma ww. pełnomocnikowi, w związku z czym Okręgowa Rada Adwokacka dokonała zmiany pełnomocnika, wyznaczając do prowadzenia sprawy adwokat M. F.-S.
W związku z biernością adwokat M. F.-S., zarządzeniem sędziego została ona wezwana do złożenia wyjaśnień w zakresie okoliczności powodujących niepodejmowanie przez nią żadnych czynności procesowych w sprawie. 10 czerwca 2024 r. w odpowiedzi na wezwanie, adwokat M. F.-S. wniosła o sporządzenie uzasadnienia wyroku wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 20 lipca 2023 r.. Wraz z ww. wnioskiem pełnomocnik skarżącego wniosła o przywrócenie terminu do złożenia tegoż wniosku. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik skarżącego wyjaśniła, że jej niemożność niezwłocznego zapoznania się z aktami przedmiotowej sprawy spowodowana była wyjątkowo trudną sytuacją zdrowotną pełnomocnika i związaną z tym koniecznością podjęcia leczenia oraz wypadkiem, któremu pełnomocnik uległa z rozpoznaniem urazu śródczaszkowego i koniecznością podjęcia leczenia neurologicznego. Pełnomocnik miała możliwość zapoznać się z aktami sprawy dopiero 4 czerwca 2024 r.
WSA wskazał, że doręczenie odpisu sentencji wyroku pierwszemu pełnomocnikowi skarżącego nastąpiło 3 sierpnia 2023 r., a więc ostatnim dniem do zgłoszenia wniosku o sporządzenie jego uzasadnienia był 10 sierpnia 2023 r., który nie był dniem wolnym od pracy. Zgodnie z art. 85 ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024.935 t.j.; dalej: "p.p.s.a."), czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Art. 86 § 1 p.p.s.a. stanowi jednak, iż jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu.
W niniejszej sprawie termin ustania przyczyny uchybienia tego terminu przypada na dzień doręczenia pełnomocnikowi, adwokat M. F.-S., zawiadomienia o ustanowieniu jej pełnomocnikiem z urzędu
(10 kwietnia 2024 r. – ZPO k. 94). Przyczyną, która spowodowała uchybienie terminu do zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, była okoliczność niewykonania tego obowiązku przez pierwszego, drugiego, trzeciego i czwartego z wyznaczonych w ramach przyznanego skarżącemu prawa pomocy pełnomocników. WSA wskazał, że przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej może nastąpić tylko z ważnych powodów, co do których zainteresowany uprawdopodobni, że wystąpiły bez jego winy. Ważne powody powinny wskazywać na obiektywne, niezależne od strony przyczyny uchybienia terminu.
W przypadku choroby pełnomocnika uniemożliwiającej mu osobiste działanie, działający z należytą starannością profesjonalny pełnomocnik powinien zorganizować pracę kancelarii w taki sposób, aby prawa jego klienta były odpowiednio reprezentowane. Choroba, na którą pełnomocnik powołuje się we wniosku o przywrócenie terminu do zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, jakkolwiek ciężka, nie ma charakteru nagłego. Odnosząc się zaś do wypadku, jakiemu uległa pełnomocnik, Sąd I instancji podniósł, iż z załączonej do akt dokumentacji medycznej wynika, iż przebyła ona rozległy uraz ciała spowodowany upadkiem ze schodów w dniu
13 maja 2024 r., tj. ponad miesiąc po podjęciu zawiadomienia o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem H. S. Podniesione we wniosku okoliczności nie były zatem wystarczające do uznania, że przekroczenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku było niezawinione.
Z uwagi na powyższe okoliczności Sąd I instancji na mocy art. 86 § 1 p.p.s.a. odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie pełnomocnik skarżącego wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:
1. naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a., poprzez przyjęcie, iż pełnomocnik nie uzasadnił w dostatecznym stopniu okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminowi do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, podczas gdy przedmiotowy wniosek zawierał okoliczności wskazujące na brak winy skarżącego działającego przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu (poprzedniego i aktualnego);
2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia poprzez przyjęcie, że termin przyczyny uchybienia terminu przypada na dzień doręczenia pełnomocnikowi skarżącego zawiadomienia o ustanowieniu go pełnomocnikiem - w sytuacji gdy na dzień otrzymania zawiadomienia o ustanowieniu pełnomocnikiem brak było możliwości skontaktowania się ze skarżącym celem analizy zaistniałego stanu rzeczy, zwłaszcza w kontekście reprezentowania skarżącego przez dwóch poprzednich pełnomocników i ustaleń poczynionych pomiędzy nimi, jak również możliwości zweryfikowania obiektywnych przyczyn uchybienia terminu do wystąpienia z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku, zwłaszcza że w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że brak działania w imieniu strony profesjonalnego pełnomocnika, poza przymusem adwokacko-radcowskim, nie może być kwalifikowany jako przyczyna uchybienia terminu dokonania czynności łącząca się z brakiem winy strony.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Jednakże w świetle art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Wedle natomiast art. 87 § 2 p.p.s.a. w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.
Jednym z przewidzianych w art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a. warunków przywrócenia terminu przez sąd jest uprawdopodobnienie przez stronę braku jej winy w przekroczeniu terminu. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy (por. postanowienie NSA z 29 maja 2019 r., sygn. akt I OZ 430/19, CBOiS). Miernik staranności jest podwyższony, gdy stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, mający świadomość nie tylko stosunkowej krótkości terminów do wykonania wezwań sądowych, ale przede wszystkim istotności konsekwencji uchybienia tym terminom. Na profesjonalnym pełnomocniku spoczywa obowiązek takiej organizacji pracy własnej oraz osób, którymi się posługuje, by nie dochodziło do zaniedbywania ciążących na pełnomocniku obowiązków związanych ze świadczoną obsługą lub pomocą prawną. W sytuacjach, gdy od prawidłowego dokonania czynności zależy dalszy bieg powierzonej pełnomocnikowi sprawy, zasadne jest wymaganie od tego pełnomocnika maksimum staranności.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie można mówić o uprawdopodobnieniu przez pełnomocnika strony skarżącej braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Adwokat M. F.-S. została zawiadomiona przez Okręgową Radę Adwokacką o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem skarżącego z urzędu w dniu 10 kwietnia 2024 r. (ZPO k. 94). Na wezwanie Sądu I instancji z 24 maja 2024 r. do złożenia wyjaśnień w zakresie okoliczności powodujących niepodejmowanie czynności procesowych w sprawie (k. 96), Pani pełnomocnik pismem z 4 czerwca 2024 r. złożyła wniosek o wyrażenie zgody na wykonanie fotokopii akt sprawy, a następnie dopiero 10 czerwca 2024 r. – czyli po 2 miesiącach od otrzymania zawiadomienia o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem z urzędu - złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wraz z dokonaniem uchybionej czynności. W uzasadnieniu pełnomocnik podniosła, że w dniach 18 kwietnia 2024 r., 9 maja 2024 r. i 31 maja 2024 r. odbywała jednodniowe wizyty na Oddziale Jednodniowej Chemioterapii w Wojewódzkim Wielospecjalistycznym Centrum Onkologii i Traumatologii im. K. Kopernika w Łodzi, wobec przechodzenia chemioterapii po zdiagnozowaniu nowotworu złośliwego. Dodatkowo wskazała, że w dniu 13 maja 2024 r. uległa wypadkowi – spadła ze schodów i w dniu 16 maja 2024 r. zgłosiła się na SOR. Z dołączonej karty informacyjnej ze szpitala wynika, że pełnomocnik została wypisana tego samego dnia do domu. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje jednak, że podnoszone przez pełnomocnika przyczyny uchybienia terminu, nie uzasadniają wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Brak jest również informacji, że pełnomocnik przebywała na zwolnieniu lekarskim.
Odnosząc się zaś do wypadku, jakiemu uległa pełnomocnik w dniu
13 maja 2024 r., należy podkreślić, iż miał on miejsce ponad miesiąc po podjęciu zawiadomienia o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem skarżącego.
Należy podzielić ustalenia Sądu I instancji który wskazał, że w przypadku choroby pełnomocnika uniemożliwiającej mu osobiste działanie, działający z należytą starannością profesjonalny pełnomocnik powinien zorganizować pracę kancelarii w taki sposób, aby prawa jego klienta były odpowiednio reprezentowane. Prowadzący jednoosobowo kancelarię profesjonalny pełnomocnik powinien brać pod uwagę możliwość wystąpienia problemów zdrowotnych, które uniemożliwią mu wykonywanie czynności zawodowych. Pełnomocnik miał obowiązek takiego ukształtowania organizacji pracy w kancelarii, by w każdym czasie można było dokonywać czynności niezbędnych do ochrony jej interesów i zabezpieczyć się przed ujemnymi następstwami takiej sytuacji, jaka wystąpiła w sprawie. Z argumentacji pełnomocnika nie wynika, by w jakikolwiek sposób zabezpieczone zostały interesy klientów na czas jej choroby. Choroba, na którą pełnomocnik powołuje się we wniosku o przywrócenie terminu do zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, jakkolwiek ciężka, czego Sąd nie kwestionuje, nie ma charakteru nagłego. Nie nosi znamion nagłej, niemożliwej do przewidzenia przypadłości, a pełnomocnik nie wykazała, że w okresie, w jakim doszło do uchybienia terminu, choroba przybrała taki charakter, że uniemożliwiała jej podejmowanie jakichkolwiek czynności procesowych w sprawie. Nawet najpoważniejsza choroba o charakterze przewlekłym, o ile podmiot ma obiektywne możliwości podjęcia określonych czynności w postępowaniu sądowym, nie może być wystarczającym powodem dla uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione (postanowienie NSA z 12 sierpnia 2014 r., sygn. akt I FZ 240/14, LEX nr 1501677).
Jak prawidłowo stwierdził Sąd I instancji, żadna z okoliczności wskazana przez pełnomocnika skarżącego nie ma jednak charakteru niemożliwej do przezwyciężenia przy dochowaniu przez pełnomocnika należytej staranności. Na marginesie już tylko należy wskazać, że złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie jest czynnością skomplikowaną, ani czasochłonną.
Tym samym, słusznie uznał Sąd pierwszej instancji, że brak było przesłanek dla przyjęcia, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy pełnomocnika strony skarżącej. Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem.
Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.