I GZ 239/25

I GZ 239/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-06-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Grzelak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Sygn. powiązane
V SA/Wa 122/25 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2025-07-29
Skarżony organ
Minister Funduszy i Polityki Regionalnej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 86 § 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 41 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia D. Sp. z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 marca 2025 r. sygn. akt V SA/Wa 122/25 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi D. Sp. z o.o. w W. na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 13 sierpnia 2024 r. nr DIR-IX.6643.26.2022.AT.3 w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
I
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 19 marca 2025 r., sygn. akt V SA/Wa 122/25, działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w sprawie ze skargi D. Sp. z o.o. w W. (dalej: skarżąca spółka) na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z 13 sierpnia 2024 r. w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podał, że we wniosku o przywrócenie terminu wskazano, iż organ wysłał zaskarżoną decyzję na niewłaściwy adres, ponieważ od 21 sierpnia 2023 r. adres do doręczeń pełnomocnika skarżącej spółki to: [...], [...] W. Skarżąca podkreśliła, iż 12 września 2023 r. wpis dotyczący aktualizacji adresu do doręczeń ogłoszono w Monitorze Sądowym i Gospodarczym w MSWiG nr [...], na stronie [...], pod pozycją [...]. Zdaniem skarżącej organ drugiej instancji był zobowiązany przy doręczeniu ww. decyzji powyższą zmianę uwzględnić.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji z twierdzeniem skarżącej spółki nie można się zgodzić, bowiem, jak wynika z akt sprawy, w odwołaniu od decyzji z 10 maja 2022 r. skarżąca spółka wskazała adres pełnomocnika: [...] Kancelaria [...] Sp. p., ul. [...], [...] W., i na ten adres organ wysłał zaskarżoną decyzję. Sąd podkreślił, że słusznie wskazał organ w odpowiedzi na skargę, iż w zawiadomieniu z 5 lipca 2022 r. dotyczącym wpływu odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, organ drugiej instancji poinformował pełnomocnika strony skarżącej o obowiązku wynikającym z treści przepisu art. 41 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.), tj. że w toku postępowania strona oraz jej przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu, w tym adresu elektronicznego. Skarżąca spółka nie wskazywała w odwołaniu od ww. decyzji innego adresu do korespondencji oraz nie poinformowała o zmianie adresu do korespondencji po otrzymaniu ww. zawiadomienia z 5 lipca 2022 r., zatem, w ocenie Sądu, organ wysłał korespondencję prawidłowo.
II
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca spółka, która zaskarżyła je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca spółka zarzuciła:
1) naruszenie przepisu art. 134 § 1 i art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j. z dnia 2024.06.26 ze zm), dalej ppsa, w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. i art. 77 § 1 i § 4 k.p.a. w zw. z art. 15 ust. 1 i art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U.2024.979 t.j. z dnia 2024.07.02 ze zm.), dalej jako KRS U, i art. 41 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 44 § 1, § 2, § 3 i § 4 k.p.a. przez ich wadliwą wykładnię i zastosowanie skutkujące brakiem rozpoznania istoty sprawy, istotą sprawy bowiem w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie wskazywanego przez stronę w jej podaniach konfliktu domniemań prawnych wynikających z dwóch przepisów rangi ustawowej – tj. z przepisu art. 41 § 2 k.p.a. z którego wynika wzruszalne domniemanie prawidłowości doręczenia pod dotychczasowym adresem w braku zawiadomienia organu administracji publicznej o zmianie adresu w toku postępowania (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 listopada 2023 r. II SA/Po 437/23) i przepisu art. 15 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy o Krajowym rejestrze Sądowym, który narzuca niewzruszalne domniemanie powszechnej znajomości treści ogłoszonych wpisów w KRS niezależnie od rzeczywistej znajomości treści tych wpisów przez uczestników obrotu prawnego, przyjmując fikcję prawną wiedzy o nich i ustanawiając wprost niemożność powoływania się na ich nieznajomość po 16 dniach od dnia ogłoszenia w MSiG (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 19 kwietnia 2023 r. I SA/01 572/22; orz. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2012 r. I OSK 677/12), w ocenie strony domniemanie z art. 41 § 2 k.p.a. jest domniemaniem wzruszalnym (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 15 lipca 2019 r. II SA/Op 229/19), zaś domniemanie z art. 15 ust. 1 KRSU domniemaniem niewzruszalnym, które w okolicznościach niniejszej sprawy dominuje z uwagi m.in. na swoją niewzruszalność nad domniemaniem z art. 41 § 2 k.p.a. i nakazuje przyjąć, że organ II instancji działał w złej wierze dokonując nieskutecznych doręczeń po dacie 07 września 2023 roku (po 16 dniach od dnia publikacji 23-08-2023 r. w MSiG wpisów podlegających ogłoszeniu w dzienniku urzędowym MSiG) na adres inny niż aktualny, mimo fikcji prawnej wiedzy organu o zmianie adresu pozyskanej z innego źródła, bowiem z ogłoszenia w MSiG, zaś jak wskazuje się cyt.: Jeżeli organowi znany jest nowy adres strony, przedstawiciela lub pełnomocnika, to – mimo że nie został o nim poinformowany przez stronę, przedstawiciela lub pełnomocnika – organ zobowiązany jest dokonywać doręczeń pod aktualny adres (H. Knysiak-Molczyk, Uprawnienia strony w postępowaniu administracyjnym, s. 157);
2) naruszenie przepisu art. 134 § 1 i art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j. z dnia 2024.06.26 ze zm), dalej ppsa, w zw. z art. 44 § 1, § 2, § 3 i § 4 k.p.a. przez nierzetelną kontrolę sądową i brak wykładni i zastosowania ww. przepisów w skarżonym postanowieniu i skontrolowania "dokonanego" doręczenia zastępczego przez pryzmat kryteriów ustawowych wskazanych w art. 44 kpa skuteczności doręczenia zastępczego, podczas gdy:
← doręczenie to budzi zasadnicze wątpliwości, zaś w takiej sytuacji, gdy istnieją uzasadnione wątpliwości co do tego, czy spełnione zostały warunki do zastosowania doręczenia w trybie art. 44 k.p.a. organ odwoławczy nie powinien był przyjmować na niekorzyść skarżącej, stwierdzając uchybienie terminu do wniesienia skargi i odmawiać przywrócenia terminu do jej wniesienia (wyrok WSA w Krakowie z 22.04.2021 r. III SK/Kr 861/20), podkreśla się bowiem, że przepis art. 44 k.p.a. jest regulacją wyjątkową i powinien być wykładany i stosowany ściśle (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2012 r. II OSK 1367/11, LEX nr 1367240), zaś warunkiem koniecznym przyjęcia przez organ fikcji prawnej, jaką stanowi doręczenie zastępcze, jest dysponowanie przez ten organ niebudzącym wątpliwości dowodem potwierdzającym, że przesłanki określone w art. 44 k.p.a. zostały spełnione, takim dowodem jest zwrotne potwierdzenie odbioru, które musi zawierać wszystkie wymagane informacje, w tym m.in. że adresat został zawiadomiony, w tym zgodnie z art. 44 § 3 k.p.a., także powtórnie, zarówno o pozostawieniu pisma, jak i o miejscu jego pozostawienia oraz terminie, w jakim przesyłka może być odebrana, z datą i czytelnym podpisem doręczyciela (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 kwietnia 2021 r. III SA/Kr 861/20, LEX nr 3175005); w szczególności sama informacja wyłącznie o awizowaniu przesyłki nie jest wystarczająca i nie daje podstawy do czynienia domniemania, że doręczenie było zgodne z prawem;
← dla stwierdzenia skuteczności doręczenia pisma w trybie art. 44 KPA, opartego na domniemaniu, konieczne jest, w sytuacji, gdy strony takiemu domniemaniu przeczą, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, udokumentowanie ścisłego dokonania wszystkich ustanowionych w tym artykule czynności doręczyciela (wyrok NSA z 21.4.2020 r., I OSK 4174/18. Legalis);
← skuteczność tego sposobu doręczania pism uzależniona została od bezwzględnego zachowania wymogów określonych w art. 44 KPA, oznacza to obowiązek ścisłego przestrzegania zasad i procedury odnoszącej się do instytucji doręczenia zastępczego, niedopełnienie któregokolwiek z jej elementów powoduje, że nie można skutecznie powołać się na domniemanie doręczenia. Organ musi mieć pewność, że nastąpiło prawidłowe zawiadomienie adresata o pozostawieniu przesyłki w oddawczym urzędzie pocztowym przez określony czas, adresat musi być zawiadomiony zarówno o pozostawieniu pisma, jak i o miejscu gdzie może je odebrać i o terminie odbioru, a zwrotne potwierdzenie odbioru musi zawierać pełną informację o sposobie poinformowania adresata,
← dopuszczalność przyjęcia przez organ administracji zaistnienia materialnoprawnego skutku doręczenia pisma stronie w trybie doręczenia zastępczego uzależnione jest także od prawidłowego wypełnienia zwrotnego potwierdzenia odbioru pisma wraz z podpisem listonosza (wyrok NSA z 9.4.2014 r., I OSK 2339/12, Legalis), ocena prawidłowości wypełnienia dokumentu ZPO jest konieczna, gdyż na skutek doręczenia w świetle art. 44 KPA przesyłkę uznaje się za doręczoną, pomimo że faktycznie to nie nastąpiło;
← podczas gdy powyższe okoliczności w ogóle nie zostały rozważone przez Sąd I instancji, który odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję doręczoną w oparciu o doręczenie zastępcze, nie skontrolował prawidłowości tego doręczenia zastępczego, co stanowi istotne uchybienie.
Wskazując na powyższe zarzuty oraz ich uzasadnienie skarżąca spółka wniosła o uchylenie skarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, ewentualnie, o zmianę ww. postanowienia przez przywrócenie skarżącej terminu do wniesienia skargi na decyzję ostateczną organu drugiej instancji – Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z 13 sierpnia 2024 r. oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów procesu według norm przepisanych.
III
Odpowiedź na zażalenie złożył Minister Funduszy i Polityki Regionalnej wnosząc o jego oddalenie oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
IV
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Regułą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Jednakże nie jest to reguła o charakterze bezwzględnym. Przepis art. 86 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. przewiduje możliwość przywrócenia terminu przez sąd na wniosek strony pod warunkiem, że uchybiła ona terminowi bez swojej winy. Podkreślenia wymaga, że powołana ustawa, obok innych warunków przywrócenia terminu, ustanawia obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy (art. 87 § 2 p.p.s.a.).
W doktrynie i orzecznictwie panuje zgodność, że "uprawdopodobnienie braku winy" polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności. Obiektywnym miernikiem należytej staranności jest taka staranność, jakiej można oczekiwać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Pojęcie braku winy postrzegane jest jako obejmujące istnienie przeszkody nie do pokonania czyli siły wyższej (por.: A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, str. 368 – 370). Przywrócenie terminu ma zatem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce wyłącznie wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.
W niniejszej sprawie skarżąca spółka bezsprzecznie uchybiła terminowi do wniesienia skargi na decyzję 13 sierpnia 2024 r. Skargę na wskazaną decyzję skarżąca spółka wniosła bowiem pismem z 5 grudnia 2024 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania rzeczonej czynności. Skarżąca spółka uchybiła terminowi do wniesienia skargi z przyczyn, jej zdaniem, niezawonionych, bowiem skarżona decyzja nie została nigdy doręczona pełnomocnikowi skarżącej spółki, z uwagi na zmianę jego adresu do doręczeń.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego objęte zażaleniem postanowienie odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi jest prawidłowe. Trafnie Sąd pierwszej instancji przyjął, że okoliczności podane przez skarżącego nie można zaliczyć do tych, które warunkują przywrócenie terminu.
Z treści art. 41 § 1 k.p.a. wynika, że w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek niezwłocznie zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu, w tym adresu elektronicznego. Obowiązek wskazania adresu do doręczeń spoczywa zatem na stronie lub jej pełnomocniku. Organ pozostaje związany takim wskazaniem, a uchybienia czy niedokładności strony lub pełnomocnika w tym zakresie, obciążają stronę.
Przesyłka obejmująca zaskarżoną decyzję została przesłana na adres pełnomocnika skarżącej spółki, który wynikał z akt administracyjnych sprawy, o którym organ posiadał wiedzę. Z akt sprawy nie wynika, żeby w toku postępowania administracyjnego pełnomocnik skarżącej spółki wskazywał inny adres do doręczeń niż ten, na który zaskarżona decyzja została wysłana. W niniejszej sprawie nie można zatem uznać, że pełnomocnik reprezentujący skarżącą spółkę dołożył należytej staranności w dbaniu o interesy skarżącej spółki w toku postępowania, albowiem nie dopełnił obowiązku wynikającego z treści art. 41 § 1 k.p.a.
W związku z powyższym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew obowiązkowi zawartemu w art. 87 § 2 p.p.s.a., pełnomocnik skarżącej spółki nie wykazał braku winy w niedotrzymaniu terminu do złożenia skargi. Wobec tego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, postanowienie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu.
Odnosząc się natomiast do zawartego w odpowiedzi na zażalenie wniosku organu o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.