II GZ 427/23

II GZ 427/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-11-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Marcin Kamiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi kasacyjnej
Sygn. powiązane
II SA/Sz 90/22 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2022-06-30
II GZ 4/24 - Postanowienie NSA z 2024-01-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i odrzucono wniosek
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 88 w zw. z art. 86 § 1 i art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marcin Kamiński po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 września 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 90/22 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 30 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 90/22 w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 21 września 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 90/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił J. D. (skarżący) przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 30 czerwca 2022 r., w sprawie ze jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] grudnia 2021 r. w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami.
Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że wskazanym wyżej wyrokiem z 30 czerwca 2022 r. oddalono skargę skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z [...] grudnia 2021 r. o cofnięciu skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami.
W dniu 4 października 2022 r. skarżący nadał w urzędzie pocztowym wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 14 grudnia 2022 r. sygn. akt II SPP/Sz 139/22 wniosek ten został oddalony. WSA w Szczecinie postanowieniem z dnia 29 grudnia 2022 r. (doręczonym wnioskodawcy w dniu 3 stycznia 2023 r.) utrzymał w mocy to postanowienie.
W dniu 2 lutego 2023 r. skarżący nadał w urzędzie pocztowym skargę kasacyjną sporządzoną osobiście, która postanowieniem z dnia 13 lutego 2023 r. została odrzucona. Odpis postanowienia został doręczony skarżącemu w dniu 20 lutego 2023 r. z pouczeniem, że zażalenie na to postanowienie powinno być sporządzone przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym.
W dniu 27 lutego 2023 r. skarżący ponownie wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego, celem wniesienia zażalenia. Wniosek ten został potraktowany jako wniosek o zmianę postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 14 grudnia 2022 r. i postanowieniem z dnia 6 marca 2023 r. sygn. akt II SPP/Sz 29/23 został oddalony. Na skutek sprzeciwu złożonego przez wnioskodawcę, WSA w Szczecinie postanowieniem z dnia 4 lipca 2023 r. zmienił postanowienie referendarza z 6 marca 2023 r. w ten sposób, że ustanowił radcę prawnego.
Okręgowa Izba Radców Prawnych w Szczecinie wyznaczyła pełnomocnikiem skarżącego radcę prawnego T. K. w dniu 31 lipca 2023 r. Zawiadomienie o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu pełnomocnik otrzymał w dniu 7 sierpnia 2023 r.
W dniu 16 sierpnia 2023 r. pełnomocnik skarżącego nadał w urzędzie pocztowym wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 30 czerwca 2022 r., do którego dołączył skargę kasacyjną. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu pełnomocnik podniósł, że złożony przez skarżącego poprzedni wniosek o ustanowienie pełnomocnika procesowego został oddalony, a skarżący nie miał możliwości ustanowienia pełnomocnika z wyboru, co zostało potwierdzone postanowieniem Sądu z dnia 4 lipca 2023 r. (albowiem sytuacja finansowa skarżącego nie uległa faktycznej zmianie powodującej zmianę oceny jego możliwości poniesienia wskazanego wydatku, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania). Z tej przyczyny niemożliwe było, z przyczyn nie leżących po stronie skarżącego, dochowanie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej sporządzonej przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym.
W ocenie Sądu Wojewódzkiego, z wniosku z 16 sierpnia 2023 r. nie wynika, by do uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej doszło z przyczyn niezależnych od skarżącego. Okoliczność, że złożony w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego został oddalony, nie oznacza, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej sporządzonej przez radcę prawnego, bez swojej winy. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy jest zobowiązana złożyć zgodne z prawdą oświadczenie o sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodach, a na wezwanie przedłożyć określone w wezwaniu dokumenty źródłowe. Rozstrzygnięcie wniosku jest bowiem uzależnione od tego co przedłoży wnioskodawca. Natomiast skarżący złożył lakoniczny wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie odzwierciedlający jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, a przeprowadzone postępowanie, z uwagi na postawę skarżącego, nie pozwoliło na ustalenie, jaka była jego rzeczywista kondycja finansowa. Zmiana wydanego wcześniej postanowienia odmawiającego ustanowienia radcy prawnego, postanowieniem Sądu z dnia 4 lipca 2023 r. nie oznacza, że skarżący bez własnej winy uchybił terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej. WSA podkreślił, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przeszkodą taką nie jest oddalenie poprzedniego wniosku strony o ustanowienie radcy prawnego w sytuacji, gdy dokonanie czynności, której wniosek dotyczy, wymaga udziału radcy prawnego. W tej sytuacji WSA uznał, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ przedstawione we wniosku argumenty nie pozwoliły na uprawdopodobnienie, że do uchybienia terminu doszło bez winy strony.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik procesowy skarżącego, zarzucając mu naruszenie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) oraz wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik wskazał, że skarżący uprzednio nie miał możliwości złożenia skargi kasacyjnej z zachowaniem przymusu radcowsko-adwokackiego, gdyż jego wniosek został oddalony. Bezpłatna pomoc prawna w tym zakresie została przyznana skarżącemu dopiero po złożeniu drugiego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W związku z powyższym, wobec długotrwałej procedury ustanowienia skarżącemu pomocy prawnej, skarżący nie ponosi winy w niedotrzymaniu terminu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie z przyczyn, które zostały uwzględnione z urzędu.
Przedmiotem rozpoznania kontrolowanego Sądu Wojewódzkiego był wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 30 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 90/22, oddalającego skargę. Odpis powyższego wyroku został doręczony skarżącemu 8 września 2022 r., który w otwartym terminie do wniesienia skargi kasacyjnej złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej ustanowienie radcy prawnego. Powyższy wniosek został prawomocnie oddalony postanowieniem Sądu pierwszej instancji z dnia 29 grudnia 2022 r. utrzymującym postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 grudnia 2022 r. Prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy zostało doręczone skarżącemu 3 stycznia 2023 r., który następnie w ostatnim dniu do wniesienia skargi kasacyjnej (2 lutego 2023 r.) nadał w placówce operatora wyznaczonego sporządzoną osobiście skargę kasacyjną. Powyższa skarga została odrzucona postanowieniem z dnia 13 lutego 2023 r., które zostało doręczone skarżącemu 20 lutego 2023 r. Skarżący w dniu 27 lutego 2023 r. złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego celem sporządzenia zażalenia na ww. postanowienie o odrzuceniu skargi. Wniosek ten został oddalony postanowieniem referendarza sądowego z dnia 6 marca 2023 r., a następnie – na skutek sprzeciwu skarżącego i przedłożenia nowych dokumentów – uwzględniony postanowieniem z dnia 4 lipca 2023 r. zmieniającym postanowienie z dnia 6 marca 2023 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Szczecinie zawiadomiła w dniu 7 sierpnia 2023 r. pełnomocnika z urzędu o jego ustanowieniu. Wyznaczony pełnomocnik złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, argumentując że w otwartym terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, po prawomocnym oddaleniu pierwszego wniosku o przyznanie w części prawa pomocy, skarżący nie miał możliwości złożenia skargi kasacyjnej z zachowaniem przymusu adwokacko-radcowskiego.
Przedstawiona we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 30 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 90/22, oraz w zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 21 września 2023 r. w przedmiocie oddalenia powyższego wniosku, argumentacja prawna nie zasługuje na uwzględnienie. Nie są również prawidłowe końcowa ocena prawna dokonana przez Sąd pierwszej instancji oraz sposób rozstrzygnięcia wniosku o przywrócenie terminu.
Z ustalonego i niekwestionowanego w zażaleniu stanu faktycznego sprawy jednoznacznie wynika, że strona skarżąca składając w dniu 2 lutego 2023 r. za pośrednictwem operatora wyznaczonego sporządzoną osobiście z naruszeniem art. 175 § 1 p.p.s.a. skargę kasacyjną od wyroku z dnia 30 czerwca 2022 r., nie naruszyła ustawowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
Zgodnie z art. 177 § 6 p.p.s.a. w przypadku odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego na wniosek, o którym mowa w art. 177 § 3, bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie może rozpocząć się wcześniej niż od dnia doręczenia stronie postanowienia, a jeżeli strona wniesie środek zaskarżenia na to postanowienie - wcześniej niż od dnia doręczenia postanowienia kończącego postępowanie w tym przedmiocie. Treść powyższego przepisu przesądza o tym, że po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczyna ponownie bieg od dnia doręczenia prawomocnego postanowienia wydanego w tym przedmiocie. Ponieważ doręczenie skarżącemu prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego celem złożenia skargi kasacyjnej zostało doręczone skarżącemu 3 stycznia 2023 r., dlatego nadanie przez skarżącego w dniu 2 lutego 2023 r. w placówce operatora wyznaczonego pisma obejmującego skargę kasacyjną skutkowało zachowaniem trzydziestodniowego terminu, o którym mowa w art. 177 § 1 w zw. z art. 177 § 6 p.p.s.a.
Wobec powyższego w przedmiotowej sprawie należało stwierdzić, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej nie został naruszony, a zatem złożony przez pełnomocnika procesowego ustanowionego w ramach prawa pomocy wniosek o przywrócenie powyższego terminu jako niedopuszczalny podlega odrzuceniu na podstawie art. 88 w zw. z art. 86 § 1 p.p.s.a. Formalną przesłanką dopuszczalności wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej przed sądem administracyjnym jest bowiem uchybienie terminu. Inną kwestią jest natomiast naruszenie przez skarżącego formalnego wymogu sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalny podmiot, o którym mowa w art. 175 p.p.s.a. Wymóg ten jest jednak przesłanką odrębną od przesłanki temporalnej, która podlega ocenie w świetle regulacji wynikającej z art. 175, 177 i 253 p.p.s.a. Ustawodawca uregulował zagadnienie przerwania i ponownego rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej – w razie ustanowienia na wniosek złożony przez stronę w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia oraz w razie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – w przepisach art. 177 ust. 3-6 p.p.s.a. i w tym zakresie regulację tę należy uznać za kompletną normatywnie. W szczególności nie ma podstaw prawnych do ponownego otwarcia – za pomocą instytucji uregulowanej w art. 87 p.p.s.a. – terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w razie późniejszej zmiany prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika, jeżeli na podstawie tego postanowienia doszło już do zakończenia biegu terminu, o którym mowa w art. 177 § 6 p.p.s.a., a przed jego zakończeniem nie doszło do zmiany postanowienia odmownego.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie, będące konsekwencją wadliwego zastosowania art. 86 § 1 w zw. z art. 87 p.p.s.a. oraz pominięcia zastosowania art. 88 w zw. z art. 86 § 1 p.p.s.a., podlega uchyleniu i – wobec uznania, że w istota sprawy przywrócenia terminu została dostatecznie wyjaśniona – zastąpieniu przez orzeczenie o odrzuceniu niedopuszczalnego z mocy ustawy wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 88 w zw. z art. 86 § 1 i art. 193 p.p.s.a.), zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09.
Mając na względzie przywołane wyżej argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 88 w zw. z art. 86 § 1 i art. 193 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia i odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.