I GZ 182/13

I GZ 182/13 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2013-06-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2013-05-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Marzenna Zielińska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
III SA/Łd 306/12 - Wyrok WSA w Łodzi z 2012-12-03
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 141 par. 1, art. 141 par. 4, art. 246 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia C. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 306/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] lutego 2012 r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 306/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. oddalił skargę C. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] lutego 2012 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym.
Pismem z dnia [...] lutego 2013 r. skarżący złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku wraz z wnioskiem o zwolnienie z kosztów sądowych. Podniósł, iż wydano wobec niego liczne decyzje podatkowe podlegające obecnie egzekucji. Z formularza wniosku PPF załączonego po wezwaniu Sądu wynika, że prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza jest zawieszona od dnia [...] stycznia 2013 r. i nie uzyskuje on z tego tytułu dochodów. Przyczyną zawieszenia były straty ponoszone w wyniku działalności gospodarczej. Skarżący utrzymuje małoletniego syna. Od dnia [...] stycznia 2010 r. pozostaje z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Ponosi miesięczne wydatki na utrzymanie syna w wysokości ok. 400 zł. C. M. wskazał, iż wynajmuje mieszkanie i w związku z tym ponosi koszty około 800 zł miesięcznie. Poza tym jest właścicielem działki o powierzchni 0,8 ha w R. D.. Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro. Dodatkowo jest właścicielem samochodu osobowego marki F. M. z 1997 r. oraz samochodu dostawczego marki F. T. z 2001 r.
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] lutego 2013 r. skarżący złożył do akt sprawy pismo, w którym oświadczył, iż nie posiada lokat na rachunkach i kontach bankowych. Z żoną rozlicza się oddzielnie, nie ma z nią wspólnych oszczędności na rachunkach bankowych. Nie ma także możliwości załączyć do akt odpisu zeznania podatkowego żony, gdyż pozostaje z nią w złych stosunkach. Zajmuje mieszkanie wynajmowane od osoby, która jest jego właścicielem. Skarżący wyjaśnił, że podejmuje się prac dorywczych, by móc pokryć comiesięczne koszty utrzymania własnego oraz częściowego utrzymania syna. Sprecyzował, że nie zarejestrował dotychczas się w urzędzie pracy. Ponadto C. M. załączył do przesłanego pisma kopię zeznania podatkowego za 2011 r., z którego wynika, iż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychody w wysokości 403.594,40 zł i poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości 442.583,87 zł. Z nadesłanego zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. T. wynika, iż w 2012 r. osiągnął dochód w kwocie 5.489,34 zł. Skarżący złożył również odpisy deklaracji VAT-7 za okres od sierpnia 2012 r. do stycznia 2013 r.
W wyniku rozpoznania sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2013 r. , sygn. akt III SA/Łd 306/12, odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, ponieważ skarżący nie wykazał w dostatecznym stopniu przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. że nie był w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Sąd przypomniał, że skarżący nie sprecyzował wysokości dochodów, które uzyskuje z prac dorywczych, nie zarejestrował się w urzędzie pracy ani nie przedstawił żadnych dowodów na poparcie wyżej wymienionych twierdzeń. Ponadto dysponuje majątkiem w postaci nieruchomości w R. D. o powierzchni 0,8 ha oraz dwóch samochodów – osobowego F. M. i dostawczego F. T.. Skarżący nie złożył informacji o posiadanych rachunkach bankowych, kontach i lokatach bankowych oraz wyciągów z tych kont z okresu ostatnich 6 miesięcy, mimo iż był do tego wyraźnie zobowiązany w wezwaniu z dnia [...] lutego 2013 r., nie przedstawił żadnych dokumentów, które potwierdzałyby możliwość finansowania wyjmowanego mieszkania, opłat z nim związanych, kosztów zakupu żywności i utrzymania syna. Nie podał zasad rozliczania z właścicielem mieszkania, w którym obecnie zamieszkuje. Jak wynika z przedstawionych zeznań podatkowych skarżący w roku podatkowym 2011 poniósł stratę, natomiast w 2012 r. uzyskał dochód w wysokości 5.489,34 zł. Średnia wysokość obrotów z prowadzonej działalności gospodarczej w okresie od sierpnia 2012 do stycznia 2013 r. wynosiła około 7.000 zł. W ocenie Sądu oznacza to, że C. M. mógł wygospodarować część środków na prowadzenie procesów sądowych wszczętych z własnej inicjatywy.
WSA podkreślił, że skarżący nie złożył odpisu zeznania podatkowego żony ani zaświadczeń z banków o posiadanych przez nią rachunkach, kontach, lokatach bankowych, powołując się na ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej istniejący od 2010 r. i złe kontakty z żoną. Sąd przypomniał, że ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788) stanowi, że małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli, z czego nie zwalnia zawarcie umowy małżeńskiej majątkowej ustanawiającej rozdzielność, czy też ustanowienie takiej rozdzielności przez sąd. Prowadzenie osobnego gospodarstwa domowego z jego żoną nie jest faktem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy. Rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami dotyczy tylko majątków małżonków, a nie ich wzajemnych obowiązków.
W ocenie Sądu okoliczność uiszczania kosztów sądowych w innych toczących się przed WSA w Ł. sprawach oraz w sprawie niniejszej przemawia za oddaleniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponieważ skarżący mimo podawanych niskich dochodów jest w stanie znaleźć środki finansowe na opłaty od skarg.
Zdaniem WSA, mimo iż sytuacja majątkowa wnioskodawcy, według jego twierdzeń, nie jest dobra to może on ponosić niezbędne koszty utrzymania rodziny, dysponuje bowiem majątkiem nieruchomym i ruchomościami, otrzymuje wynagrodzenie z prac dorywczych i jest zdolny do podjęcia stałej pracy.
Podsumowując, Sąd uznał, iż C. M. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie podał wszystkich żądanych informacji, nie udokumentował swoich miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania, wysokości i źródła środków przeznaczanych na wymagane opłaty, w tym wydatki na życie i utrzymania syna. C. M. nie przedstawił również zaświadczeń o rachunkach, kontach i lokatach bankowych ani wyciągów z tych rachunków i kont. Sądowi nie jest znana wysokość dochodów osiąganych z prac dorywczych ani sytuacja majątkowa żony skarżącego. Oświadczenia strony budzą istotne wątpliwości i powodują, że nie jest możliwe dokładne i prawidłowe ustalenie sytuacji majątkowej, co przekłada się na odmowę przyznania prawa pomocy.
Zażalenie na wskazane postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie w całości. Zarzucił naruszenie przepisów, które mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia
1. art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) poprzez nierozważnie całokształtu okoliczności sprawy i odmówienie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych;
2. art. 141 § 1 p.p.s.a. poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu do przyczyn będących podstawą nieprzedstawienia całości dokumentów przez skarżącego oraz błędne przyjęcie wbrew stanowi faktycznemu, iż skarżący dysponuje majątkiem wystarczającym na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Postanowienie WSA w Ł. z dnia 25 kwietnia 2013 r. odpowiada prawu, więc zażalenie C. M. podlega oddaleniu.
W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej.
Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Kwestia wykazania trudnej sytuacji materialnej stanowi przesłankę ustawową i zasadniczą. Nie można zatem, jak w zażaleniu czyni to skarżący, przyjąć, że przedstawione dokumenty w wystarczający sposób obrazują jego sytuację majątkową.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy, uznając, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja majątkowa przemawia za zwolnieniem go od kosztów sądowych.
Jak trafnie zauważył WSA, skarżący nie wykazał w wystarczający sposób swojego źródła utrzymania. Strona stwierdziła jedynie, że utrzymuje się z prac dorywczych. Nie sposób jednak z tego oświadczenia wywnioskować, w jakiej sytuacji finansowej znajduje się skarżący – jaki dochód uzyskuje z prac dorywczych, skąd dokładnie czerpie środki na utrzymanie dla siebie i małoletniego syna, jak kształtują się jego wydatki (koszty utrzymania).
Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącego strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, bowiem powstaje ona wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie oznacza automatycznie, że skarżący nie ma środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Innymi słowy, wykazanie jedynie straty w bilansie nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt I GZ 64/13).
Odnosząc się do podniesionej w uzasadnieniu zażalenia argumentacji, że skarżący nie przedłożył dokumentacji małżonki z uwagi na rozdzielność majątkową i złe stosunki, należy uznać ją za nieuzasadnioną. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając niniejszą sprawę, podkreśla, że powodem odmowy przyznania prawa pomocy skarżącemu było przede wszystkim niewykazanie przez niego swojej sytuacji finansowej, do czego był zobowiązany.
Skoro więc, jak zostało już powiedziane, to na skarżącym ciąży obowiązek wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy, a nie został on wykonany, to tylko z tej okoliczności wynika, że nie ma podstaw do zwolnienia skarżącego z kosztów postępowania sądowego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Nadmienić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu Sądu I instancji, że "posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania), w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia" (vide s. 4 uzasadnienia), ponieważ nie sposób wymagać, aby skarżący sprzedał nieruchomość, aby opłacić koszty sądowe. Wymaganie od skarżącego sprzedaży nieruchomości w celu opłacenia należnej opłaty od skargi kasacyjnej jest nieproporcjonalne. Trudno bowiem oczekiwać, żeby skarżący zbył nieruchomość, której wartość jest znacznie przewyższająca wpis, aby opłacić wpis od skargi kasacyjnej, który w rozpoznawanej sprawie wynosi 2.244,00 zł. Rozwiązanie takie w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego byłoby zbyt daleko idące, tym bardziej, że powszechnie wiadome jest, że niemożliwa jest, szczególnie w obecnych warunkach rynkowych, sprzedaż nieruchomości w terminie odpowiednim do uiszczenia wpisu sądowego. Pogląd ten jednak nie zaważył na rozstrzygnięciu, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 1 p.p.s.a. wskazać należy, że jest on niezasadny. Stosownie do przepisu art. 141 § 1 p.p.s.a. uzasadnienie orzeczenia sporządza się z urzędu w terminie 14 dni od dnia jego ogłoszenia albo podpisania sentencji orzeczenia wydanego na posiedzeniu niejawnym. Należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie uzasadnienie postanowienia (do którego stosuje się odpowiednio wskazany przepis) zostało sporządzone w terminie. Z rozwinięcia wskazanego zarzutu można jednak wywnioskować, że skarżący chciał zarzucić naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., tj. nieprawidłowe sporządzenie uzasadnienia. Nawet, gdyby uznać, że zaszła taka pomyłka, zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu szczegółowo opisał sytuację C. M., przedstawił stan sprawy, stanowisko strony, odniósł się zarówno do wniosku PPF, jak i do argumentów podniesionych w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, a także wyciągnął z faktów logiczne wnioski, opierając rozstrzygnięcie o przepis prawa. Tak sporządzone uzasadnienie w pełni odpowiada wymaganiom wskazanym w art. 141 § 4 p.p.s.a.
Jedynie na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że odmowa przyznania prawa pomocy na obecnym etapie postępowania nie stoi na przeszkodzie złożeniu przez skarżącego kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w przepisanej formie, ponieważ stosownie do przepisu art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.