I GZ 160/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił postanowienie WSA odmawiające przyznania prawa pomocy przedsiębiorcy prowadzącemu liczne sprawy, podkreślając, że odmowa nie może opierać się na hipotetycznych założeniach o przeszłych zdolnościach zarobkowych, lecz musi uwzględniać aktualną sytuację materialną strony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przedsiębiorcy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, argumentując, że jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien liczyć się z kosztami i mieć możliwość ich zgromadzenia. Przedsiębiorca złożył zażalenie, wskazując na dużą liczbę toczących się spraw i poniesione już koszty. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie WSA, stwierdzając, że odmowa przyznania prawa pomocy nie może opierać się na hipotetycznych założeniach o przeszłych zdolnościach zarobkowych, lecz musi uwzględniać aktualną sytuację materialną strony i koszty ponoszone w innych postępowaniach.
Przedsiębiorca I. H. - Przedsiębiorstwo Wielobranżowe "[...]" Import - Eksport złożył zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, które odmówiło mu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. WSA uzasadnił odmowę tym, że skarżący, jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą na dużą skalę, powinien był liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowań sądowoadministracyjnych i mieć możliwość gromadzenia środków na ten cel. Skarżący podniósł w zażaleniu, że przed WSA toczy się około 100 spraw z jego udziałem, a poniesione już koszty wyniosły 18 000 zł, co uniemożliwia mu dalsze opłacanie postępowań i stanowi blokowanie prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając zażalenie, uchylił zaskarżone postanowienie. NSA podkreślił, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje obligatoryjnie, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd zaznaczył, że sytuacja materialna wnioskodawcy oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania jest jedyną podstawą orzekania. NSA skrytykował ocenę WSA, wskazując, że nie zasługuje ona na aprobatę, ponieważ opierała się jedynie na hipotetycznych założeniach o przeszłych zdolnościach zarobkowych skarżącego, a nie na jego aktualnej sytuacji materialnej. Sąd powinien zbadać stan majątkowy wnioskodawcy z chwili złożenia wniosku, uwzględniając koszty ponoszone w związku z innymi toczącymi się postępowaniami, a nie opierać się na założeniu, że w przeszłości wnioskodawca mógł poczynić zabezpieczenia na poczet przyszłych kosztów.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, odmowa przyznania prawa pomocy nie może opierać się na hipotetycznych założeniach o przeszłych zdolnościach zarobkowych strony, lecz musi uwzględniać jej aktualną sytuację materialną i koszty ponoszone w związku z innymi postępowaniami.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że instytucja prawa pomocy wymaga oceny aktualnej sytuacji materialnej strony, a nie opierania się na założeniach dotyczących jej zdolności zarobkowych w przeszłości. Koszty ponoszone w innych postępowaniach również powinny być brane pod uwagę.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (5)
Główne
p.p.s.a. art. 246 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie sformułowania "następuje" oznacza obligatoryjność udzielenia prawa pomocy w takiej sytuacji.
p.p.s.a. art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna uchylenia zaskarżonego postanowienia.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 197
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
p.p.s.a. art. 209
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Odmowa przyznania prawa pomocy nie może opierać się na hipotetycznych założeniach o przeszłych zdolnościach zarobkowych, lecz musi uwzględniać aktualną sytuację materialną strony. Koszty ponoszone przez stronę w związku z innymi toczącymi się postępowaniami sądowymi lub sądowoadministracyjnymi powinny być brane pod uwagę przy ocenie możliwości finansowych. Instytucja prawa pomocy ma na celu zapewnienie dostępu do sądu i nie może być interpretowana wąsko, aby nie stanowiła blokady dla realizacji praw strony.
Odrzucone argumenty
Przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowań sądowych i mieć możliwość ich zgromadzenia.
Godne uwagi sformułowania
Sytuacja materialna wnioskodawcy oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzieleniu prawa pomocy. Pojęcie prawa pomocy nie może być interpretowane wąsko i należy brać pod uwagę całokształt okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji materialnej skarżącego uwzględniając m.in. koszty ponoszone przez skarżącego w związku z innymi toczącymi się postępowaniami sądowymi bądź sądowoadministracyjnymi. Odmowa przyznania mu prawa pomocy jest blokowaniem mu prawa do sądu.
Skład orzekający
Jerzy Sulimierski
przewodniczący sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, zwłaszcza w kontekście oceny sytuacji materialnej strony prowadzącej działalność gospodarczą i uwzględniania kosztów innych postępowań."
Ograniczenia: Dotyczy głównie sytuacji przedsiębiorców i oceny ich zdolności do ponoszenia kosztów sądowych w kontekście prawa pomocy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje praktyczne zastosowanie prawa pomocy i podkreśla znaczenie aktualnej sytuacji materialnej strony, co jest istotne dla przedsiębiorców i ich pełnomocników.
“Czy koszty wielu spraw blokują dostęp do sądu? NSA wyjaśnia, jak oceniać prawo pomocy dla przedsiębiorcy.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI GZ 160/06 - Postanowienie NSA Data orzeczenia 2006-09-14 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2006-04-04 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Jerzy Sulimierski /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny Hasła tematyczne Celne postępowanie Celne prawo Sygn. powiązane III SA/Po 540/05 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2007-07-04 I GSK 60/08 - Wyrok NSA z 2008-12-03 Skarżony organ Dyrektor Izby Celnej Treść wyniku Uchylono zaskarżone postanowienie Powołane przepisy Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270 art. 185 par. 1 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Jerzy Sulimierski po rozpoznaniu w dniu 14 września 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia I. H. - Przedsiębiorstwo Wielobranżowe "[...]" Import - Eksport na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 stycznia 2006 r., sygn. akt III SA/Po 540/05 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. H. - Przedsiębiorstwo Wielobranżowe "[...]" Import - Eksport na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia 8 lipca 2005 r. Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2006 r., sygn. akt III SA/Po 540/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił I. H. - PW "[...]" Import - Eksport przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że okoliczności wskazane przez skarżącego w załączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczeniach i dokumentach, m.in. okoliczność dużej ilości spraw prowadzonych przez skarżącego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu oraz związane z nimi bardzo wysokie koszty sądowe nie mogą stanowić podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu I.H. jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą i to w wielkich rozmiarach, powinien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowań sądowych czy sądowoadministracyjnych, mogących wynikać z tytułu prowadzenia tej działalności. Skarżący miał możliwość gromadzenia środków na opłacenie przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego w okresie prowadzenia działalności gospodarczej, albowiem zdaniem Sądu dysponował on odpowiednimi środkami finansowymi. W ocenie Sądu nie ulega zatem wątpliwości, że skarżący mógł w ramach planowania wydatków dotyczących działalności gospodarczej dokonywać również zabezpieczenia odpowiednich kwot pieniężnych na poczet ewentualnych kosztów sądowych. I. H. PW "[...]" Import - Export wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na powyższe postanowienie zaskarżając je w całości i domagając się jego uchylenia, przyznania prawa pomocy oraz zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, że w chwili obecnej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu toczy się ok. 100 spraw z jego udziałem, i nie był w stanie przewidzieć, że jednocześnie toczyć będzie się aż tyle postępowań. Skarżący podał, że do chwili obecnej uiścił wpisy sądowe od skarg przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym na łączną kwotę 18.000 zł i nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z uiszczeniem wpisów od kolejno wnoszonych skarg. Ponadto skarżący stwierdził, że odmowa przyznania mu prawa pomocy jest blokowaniem mu prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - jest obligatoryjne. Z przytoczonych sformułowań ustawowych wynika także, że sytuacja materialna wnioskodawcy oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzieleniu prawa pomocy. Rozstrzygnięcie więc przez Sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nie znajdujących uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 118/05, niepubl.). W piśmiennictwie podnosi się także, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych (H. Knysiak - Molczyk "Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi", Przegląd Sądowy nr 11-12/2003, s. 85). Tak pojmowana instytucja prawa pomocy wynika z faktu, iż Sąd powinien zapewniać prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu swych roszczeń przed sądem z drugiej strony. Oznacza to, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena sytuacji majątkowej skarżącego dokonana przez Sąd I instancji nie zasługuje na aprobatę. Jak wynika z treści zaskarżonego postanowienia, Sąd dokonując analizy sytuacji majątkowej skarżącego ocenił jedynie jego możliwości zarobkowe oraz hipotetycznie założył, że skarżący prowadząc w przeszłości działalność gospodarczą mógł liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Pojęcie prawa pomocy nie może być interpretowane wąsko i należy brać pod uwagę całokształt okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji materialnej skarżącego uwzględniając m.in. koszty ponoszone przez skarżącego w związku z innymi toczącymi się postępowaniami sądowymi bądź sądowoadministracyjnymi. Analizując sytuację majątkową skarżącego Sąd zobowiązany jest zbadać stan majątkowy wnioskodawcy z chwili złożenia wniosku oraz oceniać go w oparciu o wymienione na wstępie zasady, nie może zaś jak to miało miejsce w niniejszej sprawie opierać się jedynie na założeniu, że w przeszłości zdolności zarobkowe wnioskodawcy były odpowiednie do poczynienia zabezpieczeń na wypadek przyszłych postępowań sądowych. Sąd powinien jednak ustalić, czy obecnie skarżący posiada oszczędności wystarczające na pokrycie kosztów sądowych w prowadzonych przez niego postępowaniach. Z wymienionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania zażaleniowego rozstrzygnie Sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie w pierwszej instancji stosownie do zasady określonej w art. 200 i art. 209 p.p.s.a. M.M.