II FZ 435/16

II FZ 435/16 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2016-07-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-06-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Brolik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
II FZ 39/22 - Postanowienie NSA z 2022-10-12
II FZ 578/16 - Postanowienie NSA z 2016-10-12
II FZ 71/23 - Postanowienie NSA z 2023-08-21
II FSK 820/19 - Wyrok NSA z 2021-12-17
I SA/Gl 1440/14 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2018-12-07
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 246 par 1 pkt 2, art. 184,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jacek Brolik po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 maja 2016 r., sygn. akt I SA/GL 1440/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 29 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 23 maja 2016 r., sygn. akt I SA/GL 1440/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych M.P. (dalej: "Skarżąca"’). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że najważniejsze w postępowaniu z wniosku o przyznanie prawa pomocy jest to, w jaki sposób strona ustosunkowała się do wezwania referendarza sądowego, i stwierdził, iż przede wszystkim strona nie przedłożyła w dalszym ciągu kompletnej dokumentacji źródłowej. Skierowane wezwanie nie zostało w pełni wykonane, a w konsekwencji nie zostały złożone dokumenty, od których zależy rozstrzygnięcie rozpatrywanego wniosku. Najbardziej znaczącym brakiem w tym zakresie jest brak dokumentacji odnoszącej się do rachunków bankowych skarżącej, w tym rachunku bankowego, na który została przelana kwota 110.000 zł ze sprzedaży nieruchomości (vide: kopia umowy z dnia 14 maja 2013 r., znajdująca się w aktach administracyjnych). Należy zauważyć, że z korespondencji e-mail pomiędzy Skarżącą a domem maklerskim prowadzącym dla Skarżącej rachunek wynika, że Skarżąca posiada konto, z którego może dokonywać wypłat środków pochodzących z wykonanych operacji. Skarżąca sama wskazuje, że zwraca się o udzielenie odpowiedzi dotyczącej stanu konta z uwagi na powstałe różnice. Jednocześnie z korespondencji z maja 2015 r. wynika, że za 2013 r. Skarżąca miała do dyspozycji kwotę 10130,74 zł, z której wypłaciła 1500 zł plus koszty przeksięgowania w wysokości 2310 zł, a na koniec roku 2014 miała 66,39 zł, co oznacza, że skarżąca bądź nadal posiada bądź wypłaciła kwotę ponad 6000 zł. Co więcej z przedstawionej przez skarżącą korespondencji dotyczącej operacji na rachunku maklerskim za okres od 1.09.2015 r. do 11.03.2016 r. wynika, że skarżąca nadal jest posiadaczem instrumentów finansowych, które podlegają obrotowi. Nieprzedstawienie zatem wyciągów z rachunków bankowych w zestawieniu z oświadczeniem Skarżącej, że rachunek bankowy został zamknięty "z braku operacji" wskazuje, iż skupia się ona jedynie na wyeksponowaniu negatywnych aspektów jej sytuacji finansowej. Należy przy tym zaznaczyć, że przedstawienie zaświadczenia czy też pisma banku o zamknięciu rachunku nie wiąże się z nadmierną trudnością, a w ocenie Sądu, nic nie stało na przeszkodzie, aby taki dokument przedłożyć i rozwiać powstałe wątpliwości, jeżeli któryś z rachunków został zamknięty. Skoro jednak brak jest takiego dokumentu, to zdaniem Sądu, ten mankament dowodowy nie pozwala uznać, że Skarżąca w sposób pozbawiony wątpliwości wykazała swoje możliwości płatnicze. Skarżąca nie nadesłała kopii umowy sprzedaży nieruchomości położonej w Skoczowie ani nie wyjaśniła w jaki sposób rozdysponowała środki uzyskane z tego tytułu. Zawarte w zażaleniu z dnia 6 maja 2015 r. oświadczenia, do których Skarżąca odsyła w tym zakresie, są ogólnikowe.
Nadto, w ocenie Sądu, nie została również wyjaśniona okoliczność odnosząca się do miejsca zamieszkania Skarżącej i co za tym idzie kosztów jego utrzymania. Wprawdzie Skarżąca nadesłała zaświadczenie o zameldowaniu i utrzymuje w sprzeciwie, że tam właśnie zamieszkuje, to jednak nie przedstawiła żadnej dokumentacji dotyczącej kosztów utrzymania tego mieszkania, twierdząc, że tę posiada jego właściciel. Kwestie te są natomiast istotne z uwagi na relacje wiążące stronę z osobą, która jest właścicielem tego mieszkania, tj. ojciec syna skarżącej. Zaznaczyć przy tym należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami.
Brak jest również dokumentów odnośnie alimentów, które miał otrzymywać syn Skarżącej, a które składają się na dochód gospodarstwa domowego. Niezależnie od powyższego Sąd wskazał, że Skarżąca posiada mieszkanie o dużej powierzchni, które z uwagi na wyrażony w orzecznictwie pogląd, może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych.
Reasumując, zdaniem Sądu istniejące w rozpatrywanej sprawie niejasności i mankamenty dowodowe nie pozwalały na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskującej i uprawniały Sąd do stwierdzenia, iż Skarżąca nie wykazała, że spełniona została w jej przypadku przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych, które sprowadzają się na obecnym etapie postępowania do obowiązku uiszczenia wpisu od zażalenia w kwocie 100 zł.
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm. - dalej P.p.s.a.) oddalił wniosek Skarżącej.
Skarżąca w zażaleniu na powyższe postanowienie wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania zarzucając mu naruszenie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, art. 252 § 1 P.p.s.a . Wyjaśniła, że "koszt uzyskania zaświadczenia o zamknięciu rachunku to 50 zł, wniosek o zwolnienie z opłaty to 100 zł, a dochód na dzień złożenia wniosku to 752,73 zł netto/m-c." Odnośnie nabytych instrumentów XTB Skarżąca wyjaśniła, że "posiada konto w XTB w oparciu o które stara się uzyskać środki, stwierdził, że nie jest to konto bankowe z którego można dokonywać w dowolnym czasie i dowolnej kwocie wypłat środków pieniężnych". Odnośnie alimentów wskazała, że nie są one zasądzone na rzecz jej syna. Rozkład nakładów na jego utrzymanie został ustalony między Skarżąca a ojcem, a żaden przepis nie stanowi by musiało to być za sprawa Sądu." Wyjaśniła także, że "uzyskiwany dochód jest niższy od minimalnej kwoty przypadającej na członka rodziny, a syn otrzymuje dodatek rodzinny w kwocie 118 zł."
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada odpłatności drogi sądowej, nie powinna jednak ona uniemożliwić realizacji prawa obywateli do sądu. Z tej przyczyny powstała instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, której realizację stanowią przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy. W myśl art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny przyznaje rację Sądowi pierwszej instancji, że Skarżąca nie wykazał zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., które obligowałyby Sąd do zwolnienia Skarżącego z kosztów sądowych. Prawo pomocy może być przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Owo wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób niebudzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a., osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku "dokładne dane" obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności oraz do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Analiza sytuacji materialnej pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że Skarżąca nie wykazała w sposób przekonujący, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W szczególności nie wyjaśniła wątpliwości i nie przedstawiła dokumentacji źródłowej co do elementów stanu majątkowego wątpliwych w ocenie Sądu (konto, alimenty, miejsce zamieszkania i ponoszone koszty utrzymania). Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd, na podstawie nadesłanych przez Skarżącą dokumentów źródłowych wnikliwie przeanalizował jej sytuację materialną. W tym zakresie powziął wątpliwość i dostrzegł nieścisłości i niejasności, które następnie nie zostały w sposób wyczerpujący wyjaśnione w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżąca powinna podjąć starania aby zebrany materiał dowodowy był zupełny, spójny i aktualny. Niewywiązanie się natomiast z nałożonego na nią obowiązku uzupełnienia wniosku (czego efektem była niekompletność materiału dowodowego), skutkowało niemożnością stwierdzenia przez Sąd pierwszej instancji, że zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym.
Z uwagi na powyższe, wobec braku podstaw do uznania, że Sąd pierwszej instancji naruszył prawo, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 tej ustawy, orzekł jak w sentencji