I GZ 151/25

I GZ 151/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-31
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Apollo /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
V SA/Wa 1778/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-07-18
Skarżony organ
Minister Funduszy i Polityki Regionalnej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 19
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2024 r., sygn. akt V SA/Wa 1778/23 w przedmiocie oddalenia wniosku o wyłączenie asesor WSA Bożeny Dąbkowskiej-Mastalerek od orzekania sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 22 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania do zwrotu środków postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 3 lipca 2024 r., sygn. akt V SA/Wa 1778/23 oddalił wniosek o wyłączenie asesor WSA Bożeny Dąbkowskiej-Mastalerek od orzekania w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 22 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania do zwrotu środków postanawia.
[...] (dalej: "Skarżący" lub "Strona") pismem z 20 czerwca 2024 r. wniósł o wyłączenie od orzekania w sprawie asesor WSA Bożeny Dąbkowskiej-Mastalerek. Jako podstawę prawną wniosku wskazano art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").
Skarżący podniósł, że asesor Bożena Dąbkowska-Mastalerek powinna zostać wyłączona od orzekania w sprawie z uwagi na uzasadnione wątpliwości jakie posiada co do jej bezstronności. Krajowa Rada Sądownictwa w Uchwale nr 31/2022 z 19 stycznia 2022 r. przedstawiła Prezydentowi RP wniosek o powołanie asystenta sędziego Bożeny Dąbkowskiej-Mastalerek na stanowisko asesora WSA w Warszawie. W dniu 27 czerwca Prezydent wręczył nominację asesorską Bożenie Dąbkowskiej-Mastalerek do pełnienia urzędu na stanowisku asesora WSA w Warszawie. Nominacja dokonana została z rekomendacji tzw. "neoKRS" i nie daje rękojmi wykonywania obowiązków asesora sądowego w sposób niezależny oraz bezstronny, sposób powołania Bożeny Dąbkowskiej-Mastalerek budzi również wątpliwości ze względu na ocenę jej kwalifikacji do pełnienia obowiązków asesora sądowego, a wątpliwości te wynikają z porównania asesor z jej kontrkandydatką. W ocenie Krajowej Rady Sądownictwa głównym kryterium różnicującym obie kandydatury było poparcie udzielone asesor przez Kolegium WSA w pierwszym jak i drugim głosowaniu. Przy czym kompetencje kontrkandydatki nie były gorsze od kompetencji asesor, co w połączeniu z upolitycznieniem Krajowej Rady Sądownictwa jakie występuje od 2017 r., wzbudza uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności Bożeny Dąbkowskiej-Mastalerek w sprawie. Kwestia upolitycznienia Krajowej Rady Sądownictwa i wadliwość nominacji tejże rady jest niezaprzeczalna, co zostało potwierdzone przez Sądy krajowe oraz zagraniczne, w związku z czym orzekanie w przedmiotowej sprawie przez asesor Bożenę Dąbkowską-Mastalerek rażąco narusza prawo strony postępowania wynikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.
Asesor WSA Bożena Dąbkowska-Mastalerek złożyła oświadczenie, iż niezależnie od przyczyn określonych w art. 18 p.p.s.a., po jej stronie nie istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w sprawie. Skarżący jest dla niej osobą obca i nieznaną.
Uzasadniając oddalenie wniosku o wyłączenie asesor WSA Bożeny Dąbkowskiej-Mastalerek od orzekania w sprawie Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie uprawdopodobnił, aby zachodziły jakiekolwiek okoliczności wzbudzające wątpliwości co do bezstronności asesor WSA.
WSA podkreślił, że jako podstawę wniosku skarżący wskazał na art. 19 p.p.s.a. Równocześnie, w piśmie z 20 czerwca 2024 r., złożył wniosek o zbadanie spełnienia przez asesor WSA Bożenę Dąbkowską-Mastalerek wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm., dalej: "p.u.s.a."). Z tego względu niniejszy wniosek został rozpoznany jako wniosek o wyłączenie sędziego (asesora) w trybie p.p.s.a. W postępowaniu sądowoadministracyjnym kwestię wyłączenia sędziego oraz asesora sądowego normują przepisy art. 18 – 24 p.p.s.a.
Sąd podał, że niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego (asesora) na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie (art. 19 p.p.s.a.). Na podstawie tego przepisu Skarżący żąda wyłączenia asesor Bożeny Dąbkowskiej-Mastalerek wskazując, iż to okoliczności towarzyszące powołaniu jej na stanowisko asesora sądowego mają wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w niniejszej sprawie. Zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r. I FPS 3/22 "Zakres przedmiotowy normy art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259) nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492)". NSA stwierdził, że zakresy przedmiotowe okoliczności stanowiących podstawy do wyłączenia sędziego przewidziane w art. 19 p.p.s.a. oraz art. 5a § 1 p.u.s.a. są rozłączne. Przedmiotem wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. jest jedynie badanie okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Natomiast przedmiotem wniosku składanego na podstawie art. 5a § 1 p.u.s.a. jest badanie niezawisłości i bezstronności sędziego w kontekście okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, w okolicznościach danej sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Z uchwały NSA, mającej moc zasady prawnej, wynika że podstawą wniosku o wyłączenie sędziego (asesora sądowego) składanego w trybie art. 19 p.p.s.a. nie mogą być okoliczności towarzyszące jego powołaniu na stanowisko sędziego czy asesora sądowego. Konieczne jest podanie innej przyczyny, która "mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie".
Sąd podkreślił, że uzasadnienie wniosku Skarżącego odnosi się do okoliczności powołania Bożeny Dąbkowskiej-Mastalerek na stanowisko asesora WSA w Warszawie. Nie jest uprawniony do ich badania skład orzekający wyznaczony do rozpoznania wniosku Strony o wyłączenie asesor na podstawie art. 19 p.p.s.a. Kompetencja ta zastrzeżona jest dla składu orzekającego wyznaczonego do rozpoznania, zawartego we wniosku Skarżącego o zbadanie spełnienia przez asesor WSA Bożenę Dąbkowską-Mastalerek wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a p.u.s.a. (pismo z 20 czerwca 2024 r.). Skarżący nie wskazał przy tym żadnych innych okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności asesor WSA Bożeny Dąbkowskiej-Mastalerek w sprawie.
W ocenie WSA wyłączenie sędziego (asesora) na podstawie art. 19 p.p.s.a. powinno odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek (konkretnych faktów), tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego (asesora) mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Żądanie wyłączenia orzecznika opierać się musi na konkretnej przyczynie uprawdopodobnionej poprzez powołanie okoliczności lub dowodów wskazujących na istnienie tej przyczyny. Innymi słowy okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego (asesora) w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Nie można zarzutu wątpliwości co do bezstronności orzecznika opierać na zdarzeniach czy okolicznościach hipotetycznych i niepewnych. Nie ma znaczenia również subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego (asesora) wyznaczonego do rozpoznawania jej sprawy, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania co do bezstronności tego orzecznika. Przekonanie strony co do tego, że sędzia (asesor) prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie czy też stronniczo, nie jest przesłanką żądania jego wyłączenia. Strona może bowiem zwalczać nieprawidłowe jej zdaniem orzeczenie wydane przez sąd pierwszej instancji wykorzystując przysługujące jej środki odwoławcze. Również niezadowolenie skarżącego z wydawanych przez sędziego (asesora) orzeczeń w innych sprawach zainicjowanych jego skargami ani też niezadowolenie odnoszące się do sposobu prowadzenia innych postępowań sądowych nie stanowi automatycznej przesłanki wyłączenia tego orzecznika.
[...] wniósł zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego uchylenia w całości i uwzględnienie wniosku skarżącego o wyłączenie asesor WSA
Bożeny Dąbkowskiej-Mastalerek od orzekania w sprawie sygn. V SA/Wa 1778/23. Ewentualni autor zażalenia wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie
a) art. 19 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności tego rodzaju, że mogłyby one wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności asesor WSA Bożeny Dąbkowskiej-Mastalerek, podczas gdy bezsporne jest, iż asesor WSA Bożena Dąbkowska-Mastalerek została nominowana na stanowisko asesora sądowego przez tzw. "neoKRS", przez co nie daje rękojmi wykonywania obowiązków asesora sądowego w sposób niezależny oraz bezstronny.
b) art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez jego niezastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu że asesor WSA Bożena Dąbkowska-Mastalerek nie narusza zagwarantowanego konstytucyjnie prawa Skarżącego do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy.
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów autor zażalenia przedstawił w jego uzasadnieniu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd I instancji dokonał rozpatrzenia wniosku o wyłączenie asesor WSA Bożeny Dąbkowskiej-Mastalerek opierając się na przepisach art. 18 i art. 19 p.p.s.a., w których wymienione są bezwzględne i względne przesłanki wyłączenia sędziego (asesora) w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Podkreślone zostało jednocześnie, że wniosek o wyłączenie sędziego (asesora) powinien odwoływać się do zobiektywizowanych i zindywidualizowanych przesłanek, które miałyby świadczyć o obawach co do bezstronności sędziego (asesora) w odniesieniu do konkretnej, będącej przedmiotem rozpoznania, sprawy.
Bazując na oświadczeniach asesor WSA Bożena Dąbkowska-Mastalerek, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo uznał, że nie ma podstaw do wyłączenia asesor od rozpoznawania sprawy z mocy ustawy (art. 18 p.p.s.a.), jak i nie zachodzą przyczyny wyłączenia wskazane w art. 19 p.p.s.a., a ponadto skarżący nie wykazał, aby w sprawie zachodziły jakiekolwiek okoliczności podważające wiarygodność złożonych przez asesor WSA Bożena Dąbkowska-Mastalerek.
Odnosząc się do okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a., należy wyjaśnić, że obejmują one zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią (asesorem), a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego (asesora) mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy rozumieć, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Natomiast inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć, np. wcześniejszych związków sędziego (asesora) z daną, konkretną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego (asesora) nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego (asesora). Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego (asesora) muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2014 r., II OZ 1247/14). W sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego (asesora) i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56). Przy czym należy podkreślić, że przyczyną fakultatywnego wyłączenia sędziego (asesora) jest wyłącznie okoliczność wywołująca uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności konkretnego sędziego (asesora) – wyłącznie w danej sprawie.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził żadnych nieprawidłowości przy rozpoznawaniu wniosku o wyłączenie asesor WSA Bożeny Dąbkowskiej-Mastalerek od orzekania w sprawie, a tym samym uznał, że zażalenie skarżącego nie jest zasadne. Skarżący nie wskazał na okoliczności wywołujące uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności objętych wnioskiem asesor. Przesłanki do jej wyłączenia nie mogło stanowić bowiem, wbrew twierdzeniom skarżącego, wyłącznie zarzucana przez niego wadliwość procesu powołania na stanowisko asesora. Skarżący nie wyjaśnił zresztą, w jaki sposób kwestia ta mogłaby wpłynąć na ewentualny brak bezstronności asesor WSA w odniesieniu do rozpoznawanej sprawy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a, postanowił jak w sentencji.