I GZ 133/24

I GZ 133/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-05-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Piotr Pietrasz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
V SA/Wa 265/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-01-20
Skarżony organ
Minister Funduszy i Polityki Regionalnej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 67 par. 5, art. 74a par. 1, art. 76 par. 3, art. 141 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 45 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 265/22 w zakresie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi G. W. na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 30 listopada 2021 r. nr DIR-IX.7343.58.2018.KM.15 w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 20 października 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 265/22 odrzucił zażalenie Gminy Walim (dalej: skarżąca) na zarządzenie sędziego sprawozdawcy z 16 sierpnia 2023 r. o odmowie ponownego doręczenia uzasadnienia wyroku z 20 stycznia 2023 r. sygn. akt: V SA/Wa 265/22 w sprawie ze skargi Gminy Walim na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z 30 listopada 2021 r. znak DIR-IX.7343.58.2018.KM.15 w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania.
Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.
Wyrokiem z 20 stycznia 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 265/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Gminy Walim na wyżej wskazaną decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z 30 listopada 2021 r. w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania.
Pismem z 23 stycznia 2023 r. strona skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika adw. J. Ś. złożyła wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku.
Stosownie do treści zarządzenia sędziego sprawozdawcy z 7 marca 2023 r., (k. 185) odpis sentencji wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono (na adres e-Puap: [...]) pełnomocnikowi skarżącego adw. D. J. w dniu 24 marca 2023 r.(data uznania dokumentu za doręczony).
Zgodnie z postanowieniem Sądu I instancji z 8 maja 2023 r. wyrok stał się prawomocny od 25 kwietnia 2023 r.
Pismem z 24 lipca 2023 r. strona skarżąca reprezentowana przez adw. J. Ś. zwróciła się do tut. Sądu o ponowne doręczenie wyroku z 20 stycznia 2023 r. wraz z uzasadnieniem w wersji papierowej. Jak wyjaśnił wnioskujący wniosek o uzasadnienie wyroku został złożony w formie tradycyjnej (papierowej), bez wniosku o jego doręczenie w formie elektronicznej. Nadto, w toku całego postępowania pełnomocnik nie dokonał żadnych czynności, które uzasadniałaby doręczanie pism przy użyciu e-Puap.
Pismem z 31 lipca 2023 r. strona skarżąca reprezentowana przez adw. D. J. złożyła oświadczenie o rezygnacji z doręczenia przez e-Puap.
Zarządzeniem sędziego sprawozdawcy z 16 sierpnia 2023 r. pełnomocnik adw. J. Ś. został poinformowany, że brak jest podstaw do ponownego doręczenia uzasadnienia wyroku. Wskazano, że wyrok w sprawie V SA/Wa 265/22 jest prawomocny od 25 kwietnia 2023 r. Pismo zostało odebrane przez pełnomocnika w dniu 30 sierpnia 2023 r.
W dniu 7 września 2023 r. skarżąca reprezentowana przez adw. J. Ś. złożyła zażalenie na zarządzenie sędziego sprawozdawcy z 16 sierpnia 2023 r. w przedmiocie odmowy ponownego doręczenia uzasadnienia wyroku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zażalenie jest niedopuszczalne i podlega odrzuceniu na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zarządzenie sędziego sprawozdawcy, które porządkowało kwestię ponownego doręczenia uzasadnienia wyroku nie podlega zaskarżeniu i miało charakter czysto informacyjny, było czynnością techniczną. Wniesienie zażalenia nie mieści się w katalogu zażaleń wymienionych w przepisie art. 194 p.p.s.a., ani w innych przepisach szczególnych.
Ponadto Sąd I instancji wskazał, że doręczony 24 marca 2023 r. odpis wyroku wraz z uzasadnieniem za pośrednictwem e-Puap dla adw. D. J. w ocenie Sądu został wysłany prawidłowo. Co wynika z faktu, że w sprawie Gmina ustanowiła dwóch reprezentujących ją pełnomocników profesjonalnych tj.: adw. D. J. oraz adw. J. Ś.. Stosownie zaś do art. 76 § 3 p.p.s.a. jeżeli jest kilku pełnomocników jednej strony, sąd doręcza pismo tylko jednemu z nich. Zatem jeżeli strona w treści udzielonego pełnomocnictwa procesowego lub w inny jednoznaczny sposób nie wskazała, któremu z ustanowionych przez nią pełnomocników należy dokonywać doręczenia, zgodnie z powołanym przepisem wyboru dokonuje sąd. W tej sytuacji, pomimo złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku przez adw. J. Ś., to Sąd I instancji mógł swobodnie wybrać któremu pełnomocnikowi doręczyć pismo. Skoro Gmina ustanawiała dwóch pełnomocników w sprawie, nie wskazując który jest pełnomocnikiem głównym, to ich zadaniem jest zadbać o komunikację i współpracę, szczególnie wobec faktu, że pracują w różnych kancelariach, w Ś. i w W. Bez znaczenia jest okoliczność dotycząca braku wzajemnego przepływu między nimi informacji. Sąd nie ma bowiem żadnej wiedzy na temat tego, jakie sprawy i w jakim zakresie w imieniu skarżącej Gminy prowadzi każdy z pełnomocników.
Wbrew twierdzeniom wnioskującego, co do różnego zakresu umocowania obu pełnomocników, treść pełnomocnictwa z 28 grudnia 2021 r. obejmuje tożsame upoważnienie dla obu adwokatów do wykonywania czynności tj. do sporządzenia i wniesienia skargi oraz do reprezentowania Gminy przed tut. Sądem w postępowaniu prowadzonym na skutek tej skargi.
W ocenie Sądu I instancji nie można również uznać za uzasadnioną przesłankę do ponownego doręczenia uzasadnienia wyroku w sytuacji, w której jeden z pełnomocników nie informuje drugiego pełnomocnika o otrzymaniu od Sądu uzasadnienia wyroku i nie składa środka zaskarżenia. Okolicznością usprawiedliwiającą nie może też być przesłanie uzasadnienia wyroku w formie dokumentu elektronicznego, gdyż wniesione przez pełnomocnika adw. D. J. pismo z 19 grudnia 2022 r. do Sądu w formie dokumentu elektronicznego jest równoznaczne z żądaniem doręczania korespondencji z sądu za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Podkreślić należy, iż wraz z otrzymaniem odpisu odpowiedzi na skargę pełnomocnik adw. D. J. został pouczony w ustępie 12. o warunkach wnoszenia pism oraz doręczania pism przez sąd za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Również z tego względu po wniesieniu ww. pisma w formie elektronicznej i jednocześnie niezłożenia przez stronę skarżącą reprezentowaną przez dwóch pełnomocników oświadczenia o rezygnacji z doręczenia mu pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, tut. Sąd zgodnie z art. 74a §1 p.p.s.a. doręczył wyrok wraz z uzasadnieniem w formie dokumentu elektronicznego. Dodać należy, że oświadczenie adw. D. J. o rezygnacji z doręczenia przez e-Puap wpłynęło do Sądu w dniu 31 lipca 2023 r., a zatem po wysyłce wyroku wraz z uzasadnieniem.
Wobec powyższego w ocenie Sądu I instancji korespondencja zawierająca wyrok wraz z uzasadnieniem została doręczona prawidłowo za pośrednictwem e-Puap jednemu z pełnomocników Gminy.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła Gmina Walim.
Na podstawie art. 194 § 3 p.p.s.a. zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła wydanie go z mającym istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania w postaci art. 178 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 194 § 1 pkt 4 i art. 198 p.p.s.a. - wyrażające się w odrzuceniu zażalenia skarżącej na zarządzenie sędziego sprawozdawcy z 16 sierpnia 2023 r. o odmowie doręczenia uzasadnienia wyroku w następstwie przyjęcia niedopuszczalności tego środka odwoławczego (art. 198 p.p.s.a.), podczas gdy treść zaskarżonej odmowy odpowiada istocie zaskarżalnego zażaleniem postanowienia, o którym mowa w art. 194 § 1 pkt 4 p.p.s.a., przez co strona została pozbawiona prawa do poddania zaskarżonej czynności merytorycznej kontroli instancyjnej.
Na podstawie art. 194 § 3 i art. 197 § 2 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. skarżąca Gmina wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
W uzasadnieniu pełnomocnik wnoszącej zażalenie Gminy podniósł, że z pisma z 24 lipca 2023 r. jasno wynika, że jego przedmiotem nie było żądanie "ponownego doręczenia" uzasadnienia wyroku. Pismo to stanowiło ponowienie pierwotnego wniosku w tej kwestii z23 stycznia 2023 r., wobec braku jego realizacji zgodnie z jego wyraźną treścią. Odmowa doręczenia uzasadnienia wyroku była więc nieuzasadniona. Zupełnie inną kwestią, podlegającą ocenie w późniejszym czasie, byłaby natomiast ocena dopuszczalności ewentualnej skargi kasacyjnej w wypadku faktycznego wniesienia jej w terminie liczonym dopiero od daty tego doręczenia.
W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik skarżącej podtrzymał zarzut wadliwego, i przez to nieskutecznego, doręczenia uzasadnienia wyroku. Dodatkowo podkreślił, że deklarowany przez Sąd I instancji wybór formy doręczenia miał przy tym charakter w istocie pozorny. Przesłana w formie elektronicznej korespondencja nominalnie została bowiem skierowana do pełnomocnika wnoszącego o doręczenie uzasadnienia wyroku, ze wskazaniem w jej treści prawidłowego adresu pocztowego. Czynności tej dokonano jednak w formie elektronicznej na adres nie tylko przez tego pełnomocnika nigdy nie wskazywany, ale - z przyczyn oczywistych - mu niedostępny. Ta ostatnia okoliczność wynika wszak ze ściśle indywidualnego charakteru konta na platformie e-Puap i w żadnym razie nie jest kwestią poziomu komunikacji między pełnomocnikami.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku.
Należy podkreślić, że prawo do poznania uzasadnienia rozstrzygnięcia sądu stanowi jedną z najważniejszych gwarancji realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, określonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. [Dz. U. Nr 78, poz. 483, ze zm.). Jak podkreślał Trybunał Konstytucyjny: "Uzasadnianie orzeczeń sądowych jest decydującym komponentem prawa do rzetelnego sądu jako konstytucyjnie chronionego prawa jednostki. Uzasadnienie sądowe pełni następujące funkcje:
- wymusza samokontrolę sądu, który musi wykazać, że orzeczenie jest materialnie i formalnie prawidłowe oraz odpowiada wymogom sprawiedliwości;
- dokumentuje argumenty przemawiające za przyjętym rozstrzygnięciem;
- jest podstawą kontroli zewnętrznej przez organy wyższych instancji;
- służy indywidualnej akceptacji orzeczenia;
- umacnia poczucie zaufania społecznego i demokratycznej kontroli nad wymiarem sprawiedliwości;
- wzmacnia bezpieczeństwo prawne" (por. wyrok TK z 16 stycznia.2006 r., SK 30/05, OTK-A 2006/1, poz. 2).
Zgodnie z art. 67 § 5 p.p.s.a. jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. Z kolei zgodnie z art. 76 § 3 p.p.s.a. jeżeli jest kilku pełnomocników jednej strony, sąd doręcza pismo tylko jednemu z nich.
Zatem treść powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że w przypadku ustanowienia przez stronę kilku pełnomocników sąd doręcza pisma tylko jednemu z nich. Natomiast, jeżeli strona nie wskaże, któremu z nich należy doręczać pisma w toku postępowania, wyboru tego musi dokonać sąd. Wprawdzie żaden z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przydaje sądom tej kompetencji wprost - niemniej jednak do takiego wniosku prowadzi łączne odczytanie art. 76 § 3 oraz art. 67 § 5 p.p.s.a. Pogląd ten znajduje potwierdzenie zarówno w nauce prawa (B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, LEX el.), jak i jednolitym w tym względzie orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 26 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 188/08; 26 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 257/08; 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I FSK 682/12; 7 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 46/12). Takie rozumienie art. 76 § 3 p.p.s.a. podyktowane jest względami prakseologicznymi. Skoro bowiem, zgodnie z art. 67 § 5 p.p.s.a. sąd komunikuje się ze stroną wyłącznie za pośrednictwem jego pełnomocników, nie ma możliwości bezpośredniego spytania się strony, któremu z nich należy w przyszłości doręczać pisma procesowe. Tym samym sąd sam musi dokonać tego wyboru.
Stosownie natomiast do treści art. 74a § 1 p.p.s.a. doręczenie pism przez sąd następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej, jeżeli: strona wniosła pismo w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą sądu lub organu, za pośrednictwem którego składane jest pismo; wystąpiła do sądu o takie doręczenie i wskazała sądowi adres elektroniczny; lub wyraziła zgodę na doręczanie pism za pomocą tych środków i wskazała sądowi adres elektroniczny Jedną z trzech przesłanek dopuszczalności elektronicznego doręczenia jest zatem wniesienie pisma przez stronę w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą sądu lub organu, za pośrednictwem którego składane jest pismo, lub wystąpienie przez stronę do sądu o takie doręczenie i wskazanie mu adresu elektronicznego. Przez adres elektroniczny strony należy rozmieć adres konta na platformie e-Puap.
W niniejszej sprawie Gmina ustanowiła dwóch reprezentujących ją pełnomocników profesjonalnych tj.: adw. D. J. oraz adw. J. Ś. - pełnomocnictwo na karcie 24 akt sądowych. W postępowaniu sądowoadministacyjnym adw. D. J. komunikował się z Sądem w sposób elektroniczny za pośrednictwem platformy e-Puap natomiast adw. J. Ś. w sposób tradycyjny (w formie papierowej) za pośrednictwem poczty. Pełnomocnicy skarżącej pracują w różnych kancelariach prawnych, w Ś. i w W. Pismem z 23 stycznia 2023 r. pełnomocnik skarżącej Gminy adw. J. Ś. złożył wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wydanego w sprawie wyroku z 20 stycznia 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 265/22. Wniosek o uzasadnienie wyroku został złożony w formie tradycyjnej (papierowej). Sąd I instancji stosownie do treści zarządzenia sędziego sprawozdawcy z 7 marca 2023 r. (k. 185) odpis sentencji wyroku wraz z uzasadnieniem doręczył na adres e-Puap: D.J. w dniu 24 marca 2023 r.
Mając na uwadze powyższe, co do zasady Sąd I instancja miał rację, że jeżeli strona w treści udzielonego pełnomocnictwa procesowego lub w inny jednoznaczny sposób nie wskazała, któremu z ustanowionych przez nią pełnomocników należy dokonywać doręczenia, zgodnie z art. 76 § 3 p.p.s.a. wyboru dokonuje sąd. W tej sytuacji, pomimo złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku przez adw. J. Ś., to Sąd I instancji mógł swobodnie wybrać któremu pełnomocnikowi doręczyć pismo. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można jednak z powyższego wnioskować, że działanie to cechuje pełna dowolność. Niezrozumiałe jest działanie Sądu I instancji, który korespondencję zawierającą uzasadnienie przedmiotowego wyroku skierował w formie elektronicznej do pełnomocnika wnoszącego o doręczenie uzasadnienia wyroku tj. adw. J. Ś., ze wskazaniem w jej treści adresu pocztowego tego pełnomocnika - Kancelaria Adwokacka, ul. S.[...], [...] W. - na adres e-Puap należący do D. J. - [...]. Czynności tej dokonano w formie elektronicznej na adres nie tylko przez pełnomocnika J. Ś. nigdy nie wskazywany, ale - z przyczyn oczywistych - mu niedostępny, na co wskazano w rozpoznawanym zażaleniu. Należy podkreślić, że konto na platformie e-Puap ma ściśle indywidualny charakter. Wskazany adres e-Puap nie był wspólnym adresem obu pełnomocników, którzy działają w imieniu strony skarżącej. Pełnomocnik adw. D. J. nie był zatem adresatem korespondencji skierowanej do niego w formie elektronicznej przez Sąd I instancji tylko adw. J. Ś.. W żadnym razie nie ma tu znaczenia kwestia poziomu komunikacji między pełnomocnikami, na co wskazywał Sąd I instancji.
Mając na uwadze powyższe należy uznać, że nastąpiło nieprawidłowe doręczenie pełnomocnikowi Gminy Walim uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie z 20 stycznia 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 265/22. Zatem w wynik błędnego doręczenia czynność ta dokonana przez Sąd I instancji nie mogła odnieść zamierzonego skutku. Należy przy tym podkreślić, że nieprawidłowe doręczenie uzasadnienia wyroku Sądu I instancji, może prowadzić w konsekwencji do pozbawienia strony możliwości ewentualnego zaskarżenia wyroku. Sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie jego odpisu wraz z orzeczeniem stronie otwiera jej, stosownie do treści art. 177 § 1, p.p.s.a. możliwość wniesienia skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając powyższe okoliczności sprawy i działając w celu zapewnienia skarżącej realizacji prawa do sądu zagwarantowanego w Konstytucji RP postanowił na podstawie art. 185 § 1 i art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądu I instancji.