I GZ 133/11

I GZ 133/11 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2011-08-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-07-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Krystyna Anna Stec /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
I SA/Ke 244/11 - Postanowienie WSA w Kielcach z 2011-10-26
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 199, art. 246 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Ke 244/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Ke 244/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. po rozpoznaniu wniosku J. S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] marca 2011 r. w przedmiocie podatku akcyzowego: 1. zwolnił skarżącego od uiszczenia wpisu od skargi, 2. oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie oraz 3. oddalił wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego.
Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd I instancji podał, że skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym z żoną A. S. i dwiema córkami – 8 i 14 lat, jest zatrudniony na umowę o pracę na czas nieokreślony, ale z minimalnym wynagrodzeniem. Żona skarżącego nie chce finansować jego spraw, a w 2004 r. małżonkowie zawarli rozdzielność majątkową. Skarżący wynajmuje nieruchomość w T. za kwotę 500 zł miesięcznie, ale zarówno czynsz jak i nieruchomość są przedmiotem egzekucji i zabezpieczenia. Skarżący wskazał także na dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 100 zł miesięcznie. W związku z utrzymywaniem gospodarstwa w dobrej kulturze skarżący otrzymuje także dopłaty obszarowe w wysokości kilkuset złotych rocznie. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący dołączył zeznanie podatkowe PIT-36 za rok 2010, w którym wykazał roczny dochód w kwocie 13.483,72 zł, oraz zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach z dnia 17 maja 2011 r. potwierdzające średni miesięczny dochód w kwocie 1228,59 zł brutto.
Zdaniem Sądu sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego przedstawiona we wniosku prowadzi do konkluzji, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, nie wykazał natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania, przez który należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
Oceniając sytuację materialną skarżącego Sąd, mimo podnoszonej przez niego rozdzielności majątkowej małżeńskiej, uwzględnił również okoliczność uzyskiwania stałych dochodów przez jego żonę. Sąd rozpatrując sytuację materialną wnioskodawcy uwzględnił też dodatkowe źródło dochodu, to jest czynsz w wysokości 500 zł miesięcznie za wynajem nieruchomości w T. Wprawdzie skarżący wskazał, że czynsz ten jak i wynajmowana nieruchomość są przedmiotem egzekucji i zabezpieczenia, to jednak nie wykazał tej okoliczności poprzez przedłożenie stosownych dokumentów.
Sąd przyjmując, że sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia zwolnienia od kosztów w zakresie całkowitym, uznał, że dla realizacji jego prawa do sądu istotne znaczenie ma zwolnienie od ponoszenia wpisu, którego wysokość uwzględniając wartość przedmiotu zaskarżenia jest znaczna. Nie znaleziono natomiast przesłanek do uwzględnienia wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Nie wykazał też, pomimo powoływania się we wniosku na częste choroby, że stan zdrowia ogranicza jego możliwości zarobkowania. Zdaniem Sądu I instancji, chociaż koszt ustanowienia pełnomocnika we wszystkich sprawach może być znaczny to przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika, na tym etapie postępowania, nie jest warunkiem skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi.
Skarżący wniósł na powyższe postanowienie zażalenie, w którym zaskarżył je w pkt 2 i 3 oraz wniósł o zmianę, poprzez wydanie postanowienia o zwolnieniu go od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego, ewentualnie przekazanie spawy Sądowi I instancji do orzeczenia.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, że Sąd nieprawidłowo uznał, że nie będąc w stanie uiścić wpisu sądowego, będzie w stanie ponieść koszty związane z pomocą profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący podał, że nie może przerzucić kosztów utrzymania rodziny na żonę, nie ma też możliwości dodatkowego zarobkowania, bowiem wynagrodzenie takie zostanie zajęte przez komornika. Skarżący wskazał, że ze względu na skomplikowany charakter sprawy niezbędna jest pomoc profesjonalnego pełnomocnika. Wskazał również, że nie ma możliwości dodatkowego zarobkowania, zbycia majątku czy zdolności kredytowej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy, a w jej zakresie zwolnienie od kosztów sądowych, ma charakter wyjątkowy. Jest bowiem odstępstwem od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Powołany przepis ma zapewnić możliwość dochodzenia praw przed sądem osobom, które nie są w stanie uiścić kosztów postępowania sądowego samodzielnie oraz stanowi gwarancję realizacji konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu. Korzystanie z prawa pomocy musi być związane z wystąpieniem szczególnych okoliczności, przez wzgląd na które udział strony w postępowaniu jest obiektywnie i rzeczywiście niemożliwy bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z utrwalonego już orzecznictwa sądów administracyjnych wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa i to strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji miał podstawy by uznać, że skarżący nie wykazał – zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wprawdzie w stosunku do wynagrodzenia skarżącego skierowano środek egzekucyjny, jednakże WSA trafnie podniósł, iż nie jest on realizowany ze względu na przepisy o minimalnej kwocie niepodlegającej zajęciu. Materiał zgromadzony w aktach potwierdza też stanowisko Sądu I instancji, że skarżący nie wykazał stosownymi dokumentami, iż przedmiotem egzekucji są dodatkowe źródła dochodu jak i że stan zdrowia ogranicza jego możliwości zarobkowania.
Zgodzić należy się też z Sądem I instancji, że fakt rozdzielności majątkowej małżonków nie jest okolicznością przemawiającą za przyznaniem prawa pomocy.
Trafny jest pogląd, że ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu między innymi o stosowanie art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm. – dalej: K.r.i.o.). Zgodnie z tym przepisem oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli (v. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2011 r. sygn. akt II FSK 193/11 i powołany tam Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, M. Zychowicz; H. Ciepła, B. Czech, T. Domińczyk, S. Kalus, K. Piasecki, M. Zychowicz – pod red. K. Piaseckiego, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320).
Rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami (art. 51 i nast. K.r.i.o.) odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem.
Wobec powyższego także w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych), małżonkowie nadal obowiązani są do wspólnego zaspokajania potrzeb rodziny.
Mając powyższe na uwadze uzasadnione jest stwierdzenie, że skarżący nie wykazał okoliczności niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Treść oświadczeń złożonych we wniosku i dokumenty przedłożone na ich poparcie nie dają wystarczających podstaw do uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Zwrócenia uwagi wymaga też, że odmowa przyznania profesjonalnego pełnomocnika przy jednoczesnym zwolnieniu skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi nie stanowi ograniczenia prawa do sądu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sądowi I instancji – wbrew wywodom zażalenia – nie można skutecznie zarzucić nieprawidłowej oceny wniosku skarżącego. Z tego względu – z uwagi na brak podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia – zażalenie podlegało oddaleniu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.