I GZ 120/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił postanowienie WSA odmawiające przyznania prawa pomocy, wskazując na konieczność oceny aktualnej sytuacji materialnej skarżącego, a nie tylko jego przeszłych zdolności zarobkowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przyznania prawa pomocy spółce PW "..." Import-Eksport, argumentując, że jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien liczyć się z kosztami i gromadzić środki. NSA uchylił to postanowienie, podkreślając, że prawo pomocy powinno być przyznawane obligatoryjnie, gdy strona wykaże brak środków na pokrycie kosztów bez uszczerbku dla utrzymania, a ocena sytuacji materialnej musi uwzględniać całokształt okoliczności, w tym koszty innych postępowań.
Sprawa dotyczyła zażalenia spółki PW "..." Import-Eksport na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, które odmówiło przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji uzasadnił odmowę tym, że skarżący, jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą, powinien był przewidywać i gromadzić środki na koszty postępowań sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest obligatoryjne, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla swojego utrzymania. NSA wskazał, że ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy powinna uwzględniać całokształt okoliczności, w tym koszty ponoszone w związku z innymi toczącymi się postępowaniami, a nie opierać się jedynie na przeszłych zdolnościach zarobkowych czy założeniu o możliwości gromadzenia funduszy. Sąd I instancji powinien przy ponownym rozpoznaniu wniosku ustalić, czy skarżący aktualnie posiada środki na pokrycie kosztów sądowych.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, ocena sytuacji majątkowej skarżącego powinna uwzględniać całokształt okoliczności dotyczących jego aktualnej sytuacji materialnej, w tym koszty ponoszone w związku z innymi toczącymi się postępowaniami, a nie opierać się jedynie na przeszłych zdolnościach zarobkowych.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest obligatoryjne, gdy strona wykaże brak środków na pokrycie kosztów bez uszczerbku dla utrzymania. Ocena musi być dokonana na podstawie aktualnej sytuacji materialnej, a nie tylko przeszłych możliwości zarobkowych.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (5)
Główne
p.p.s.a. art. 246 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie sformułowania "następuje" oznacza obligatoryjność udzielenia prawa pomocy w takiej sytuacji.
p.p.s.a. art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do orzekania o uchyleniu zaskarżonego postanowienia.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 197
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do orzekania o uchyleniu zaskarżonego postanowienia.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Reguluje zasady rozstrzygania o kosztach postępowania.
p.p.s.a. art. 209
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Reguluje zasady rozstrzygania o kosztach postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Ocena sytuacji materialnej skarżącego powinna uwzględniać całokształt okoliczności, w tym koszty innych postępowań, a nie tylko przeszłe zdolności zarobkowe. Prawo pomocy jest obligatoryjne, gdy strona wykaże brak środków na pokrycie kosztów bez uszczerbku dla utrzymania. Koszty sądowe nie mogą stanowić przeszkody do sądowego rozpoznania sprawy i realizacji praw skarżącego.
Odrzucone argumenty
Odmowa przyznania prawa pomocy z uwagi na przeszłe zdolności zarobkowe skarżącego i możliwość gromadzenia środków.
Godne uwagi sformułowania
skarżący jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą i to w wielkich rozmiarach, powinien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowań sądowych czy sądowoadministracyjnych Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy [...] jest obligatoryjne. sytuacja materialna wnioskodawcy oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzieleniu prawa pomocy. rozstrzygnięcie więc przez sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nie znajdujących uzasadnienia w ustawie zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych Oznacza to, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić przeszkodę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. ocena sytuacji majątkowej skarżącego, dokonana przez Sąd I instancji nie zasługuje na aprobatę. Przyznanie prawa pomocy powinno nastąpić po rozważeniu całokształtu okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji materialnej skarżącego uwzględniając m.in. koszty ponoszone w związku z innymi toczącymi się postępowaniami sądowymi bądź sądowoadministracyjnymi. nie może zaś, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, opierać się jedynie na założeniu, że w przeszłości zdolności zarobkowe wnioskodawcy były odpowiednie do poczynienia zabezpieczeń na wypadek przyszłych postępowań sądowych.
Skład orzekający
Tadeusz Cysek
przewodniczący sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przyznawania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, zwłaszcza w kontekście oceny sytuacji materialnej strony prowadzącej działalność gospodarczą i ponoszącej koszty wielu postępowań."
Ograniczenia: Dotyczy głównie sytuacji, gdy strona ubiega się o prawo pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe stosowanie przepisów o prawie pomocy i jak sąd drugiej instancji koryguje błędne podejście sądu pierwszej instancji, co jest istotne dla praktyków prawa.
“Czy prowadzenie działalności gospodarczej automatycznie oznacza brak prawa do pomocy sądowej? NSA wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI GZ 120/06 - Postanowienie NSA Data orzeczenia 2006-09-13 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2006-03-28 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Tadeusz Cysek /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny Hasła tematyczne Celne postępowanie Celne prawo Skarżony organ Dyrektor Izby Celnej Treść wyniku Uchylono zaskarżone postanowienie Powołane przepisy Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270 art. 185 par. 1 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Tadeusz Cysek po rozpoznaniu w dniu 13 września 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia I. H. - PW "[...]" Import-Eksport na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 stycznia 2006 r. sygn. akt III SA/Po 512/05 w zakresie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi I. H. - PW "[...]" Import-Eksport na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia 8 lipca 2005 r. Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie NSA/post.1 - postanowienie "ogólne" Uzasadnienie POSTANOWIENIE Dnia 13 września 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Tadeusz Cysek po rozpoznaniu w dniu 13 września 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia I. H. - PW "[...]" Import-Eksport na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 stycznia 2006 r. sygn. akt III SA/Po 512/05 w zakresie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi I. H. - PW "[...]" Import-Eksport na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia 8 lipca 2005 r. Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie NSA/post.1 - postanowienie "ogólne" UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2006 r., sygn. akt III SA/Po 512/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił PW "[...]" Import-Eksport I. H. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że okoliczności wskazane przez skarżącego w załączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczeniach i dokumentach, m.in. prowadzenie przez skarżącego dużej ilości spraw w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu oraz związane z nimi bardzo wysokie koszty sądowe, nie mogą stanowić podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu, skarżący jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą i to w wielkich rozmiarach, powinien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowań sądowych czy sądowoadministracyjnych, mogących wynikać z prowadzenia tej działalności. Skarżący miał możliwość gromadzenia środków na opłacenie postępowania sądowoadministracyjnego w okresie prowadzenia działalności gospodarczej, albowiem zdaniem Sądu dysponował on odpowiednimi środkami finansowymi. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że skarżący mógł w ramach planowania wydatków dotyczących działalności gospodarczej dokonywać również zabezpieczenia odpowiednich kwot pieniężnych na poczet ewentualnych kosztów sądowych. PW "[...]" Import - Eksport I. H. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, zaskarżając je w całości i domagając się jego uchylenia, przyznania prawa pomocy oraz zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, że aktualnie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu toczy się ok. 100 spraw z jego udziałem, czego nie był w stanie przewidzieć. Skarżący podał, że dotychczas uiścił wpisy sądowe od skarg na łączną kwotę 18.000 zł i nie dysponuje środkami na ponoszenie kosztów sądowych w kolejnych sprawach. Ponadto skarżący stwierdził, że odmowa przyznania prawa pomocy narusza prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - jest obligatoryjne. Z przytoczonych sformułowań ustawowych wynika także, że sytuacja materialna wnioskodawcy oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzieleniu prawa pomocy. Rozstrzygnięcie więc przez sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nie znajdujących uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 118/05, niepubl.). W piśmiennictwie podnosi się także, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych (por. H. Knysiak - Molczyk, Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Przegląd Sądowy nr 11-12/2003, s. 85). Tak pojmowana instytucja prawa pomocy wynika ze spoczywającego na sądzie obowiązku zapewnienia prawidłowej równowagi pomiędzy interesem państwa z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu swych praw przed sądem z drugiej strony. Oznacza to, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić przeszkodę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena sytuacji majątkowej skarżącego, dokonana przez Sąd I instancji nie zasługuje na aprobatę. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, Sąd dokonując analizy sytuacji majątkowej skarżącego ocenił jedynie jego możliwości zarobkowe oraz założył, że skarżący prowadząc w przeszłości działalność gospodarczą mógł liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego i powinien gromadzić na ten cel fundusze. Przyznanie prawa pomocy powinno nastąpić po rozważeniu całokształtu okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji materialnej skarżącego uwzględniając m.in. koszty ponoszone w związku z innymi toczącymi się postępowaniami sądowymi bądź sądowoadministracyjnymi. Analizując sytuację majątkową skarżącego Sąd zobowiązany jest zbadać stan majątkowy wnioskodawcy z chwili złożenia wniosku oraz oceniać go w oparciu o wymienione na wstępie zasady, nie może zaś, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, opierać się jedynie na założeniu, że w przeszłości zdolności zarobkowe wnioskodawcy były odpowiednie do poczynienia zabezpieczeń na wypadek przyszłych postępowań sądowych. Sąd I instancji powinien przy ponownym rozpoznaniu wniosku ustalić, czy obecnie skarżący posiada środki wystarczające na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z wymienionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania zażaleniowego rozstrzygnie WSA w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie stosownie do zasady określonej w art. 200 i art. 209 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI