I GZ 105/26

I GZ 105/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-03-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Sobocha-Holc /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Właściwość sądu
Sygn. powiązane
III SA/Kr 1190/25 - Postanowienie WSA w Krakowie z 2025-09-16
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 59 § 1, art. 13 § 2 i 3, art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dz.U. 2012 poz 604
§ 1
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 maja 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przekazania rozpoznawania  innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Głównego Inspektora Transportu Drogowego.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Beata Sobocha-Holc po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 września 2025 r. sygn. akt III SA/Kr 1190/25 w zakresie stwierdzenia swojej niewłaściwości i przekazania sprawy sądowi właściwemu w sprawie za skargi J. S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 25 czerwca 2025 r. nr BF.WRW.503.472.2025 w przedmiocie umorzenia w całości i rozłożenia na raty należności nałożonej w drodze mandatu karnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej zwany: WSA w Krakowie lub sądem I instancji), postanowieniem z 16 września 2025 r. sygn. akt III SA/Kr 1190/25, działając na podstawie art. 59 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej zwanej: p.p.s.a.), po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. S. (dalej zwanego: skarżącym) na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej zwanego: GITD) z 25 czerwca 2025 r. nr BF.WRW.503.472.2025 w przedmiocie odmowy umorzenia lub rozłożenia na raty należności z tytułu mandatu karnego kredytowego stwierdził swoją niewłaściwość i postanowił przekazać sprawę sądowi właściwemu, tj. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie (dalej zwanemu: WSA w Warszawie).
W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że co do zasady do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. WSA w Krakowie wskazał, że odstąpienie od powyższej zasady przewiduje art. 13 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, w drodze rozporządzenia, może przekazać wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu rozpoznawanie spraw określonego rodzaju należących do właściwości innego sądu administracyjnego, jeżeli wymagają tego względy celowości. Wskazał, że na podstawie ww. przepisu zostało wydane rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 18 kwietnia 2011 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Głównego Inspektora Transportu Drogowego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 788; dalej zwane: rozporządzeniem z 18 kwietnia 2011 r.), w szczególności rozpoznawanie spraw z zakresu działania GITD dotyczących nałożenia kar pieniężnych, o których mowa w art. 92a ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 1490, z późn. zm.; dalej zwanej: u.t.d.), przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę. Sąd uznał dalej, że podstawą prawną wydanej decyzji była ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1530; dalej zwana: u.f.p.), i z tego względu ww. rozporządzenie z 18 kwietnia 2011 r. w przedmiotowej sprawie nie miało zastosowania. Uznał, że właściwy jest WSA w Warszawie.
Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie domagając się pozostawienia sprawy do rozpoznania WSA w Krakowie, a to z uwagi na wiek skarżącego i problemy zdrowotne, które uniemożliwiają udział skarżącego w ewentualnej rozprawie przeprowadzonej przez WSA w Warszawie.
Pismem z 28 listopada 2025 r., wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego, uzupełniając braki zażalenia, wniósł o uchylenie postanowienia z 16 września 2025 r. Wskazał, że skarżący podtrzymuje twierdzenia zawarte w złożonym zażaleniu, a jednocześnie, w uzupełnieniu złożonego przez skarżącego zażalenia, na podstawie art. 196 p.p.s.a wniósł o wstrzymanie wykonalności zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 13 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z § 1 rozporządzenia z 18 kwietnia 2011 r. przez jego błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że sprawa podlega przekazaniu WSA w Warszawie.
W uzasadnieniu ww. pisma pełnomocnik skarżącego wskazał, że sprawa nie powinna zostać przekazana do WSA w Warszawie bowiem odmowa udzielenia ulgi w spłacie należności wynika bezpośrednio z czynności i działania GITD, który uprzednio nałożył na skarżącego mandat karny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, tj. na decyzję ostateczną, wydaną przez organ II instancji. Zgodnie z art. 13 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne rozpoznają wszystkie sprawy sądowoadministracyjne z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postępowaniu sądowym obowiązuje zasada, że do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona, co wynika z art. 13 § 2 p.p.s.a. Zgodnie zaś z art. 59 § 1 p.p.s.a. jeżeli do rozpoznania sprawy właściwy jest inny sąd administracyjny, sąd, który stwierdzi swą niewłaściwość, przekaże sprawę właściwemu sądowi administracyjnemu.
Należy zauważyć jednak, że Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, w drodze rozporządzenia, może przekazać wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu rozpoznawanie spraw określonego rodzaju należących do właściwości innego wojewódzkiego sądu administracyjnego, jeżeli wymagają tego względy celowości (art. 13 § 3 p.p.s.a.). Prezydent RP w rozporządzeniu z 18 kwietnia 2011 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Głównego Inspektora Transportu Drogowego (które weszło w życie 30 maja 2011 r.) odmiennie uregulował (niż wynika to z art. 13 § 2 p.p.s.a.) właściwość miejscową wojewódzkich sądów administracyjnych do rozpoznawania niektórych spraw z zakresu działania Głównego Inspektora Transportu Drogowego. Przy czym 13 czerwca 2012 r. weszło w życie rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 maja 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Głównego Inspektora Transportu Drogowego (Dz. U. z 2012 r. poz. 604; dalej zwane: rozporządzeniem z 15 maja 2012 r.) zmieniające rozporządzenie z 18 kwietnia 2011 r. Według § 1 rozporządzenia (po nowelizacji) rozpoznawanie spraw z zakresu działania Głównego Inspektora Transportu Drogowego dotyczących kar pieniężnych, o których mowa w art. 92a u.t.d., przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę. Tym samym sprawy podlegające przekazaniu według właściwości miejscowej dotyczą – zgodnie z art. 92a u.t.d. – kar pieniężnych nakładanych na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego.
Jak wynika z akt sprawy, sprawa rozpoznana przez organ administracji nie dotyczyła nałożenia którejkolwiek z kar pieniężnych, o których mowa w art. 92a u.t.d. i w załączniku do tej ustawy. Dotyczyła ona odmowy umorzenia lub rozłożenia na raty należności z tytułu mandatu karnego kredytowanego nałożonego na skarżącego. Podstawą materialnoprawną dla ww. decyzji stanowiła ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.
Przepisy ustawy o transporcie drogowym nie zawierają regulacji prawnych dotyczących trybu i zasad umarzania lub rozkładania na raty kar pieniężnych nałożonych w trybie ustawy o transporcie drogowym. Kary te nie są również objęte zakresem przedmiotowym Ordynacji Podatkowej. Z dniem 1 stycznia 2010 r. weszła w życie znowelizowana ustawa o finansach publicznych, która zawiera przepisy dotyczące umarzania, odraczania terminów płatności lub rozkładania na raty niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym, do których – zgodnie z art. 60 pkt 7 cyt. ustawy – należą również dochody pobierane przez państwowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw (w tym kary pieniężne nakładane na podstawie ustawy o transporcie drogowym). Na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 1 u.f.p., organami I instancji właściwymi do wydawania decyzji w odniesieniu do takich należności są: w stosunku do należności budżetu państwa – minister, wojewoda oraz inni dysponenci części budżetowych. Stosownie do art. 64 cyt. ustawy właściwy organ (Główny Inspektor Transportu Drogowego), na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 tej ustawy ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. Z art. 55 u.f.p. wynika, że należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, przypadające organom administracji rządowej, państwowym jednostkom budżetowym i państwowym funduszom celowym, mogą być umarzane w całości lub w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty.
Rozłożenie na raty należności o których mowa w art. 55 – 58 u.f.p. są regulacjami, które należy wiązać z należnościami wcześniej ustalonymi, co do których zaistniały przesłanki ich zastosowania (tak R. Trykozko, Umarzanie zaległości z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości, Finanse Komunalne nr 4/2010, s. 66 i n.). W związku z powyższym skoro ulgi w spłacie należności wynikające z nałożenia kary pieniężnej należy wiązać z karą pieniężną jako należnością główną powstałą wcześniej, to rozpoznawanie sprawy administracyjnej zakończonej decyzją w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności wynikającej z kary pieniężnej należy włączyć do spraw przekazanych tym wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę. Spraw w przedmiocie rozłożenia na raty należności wynikających z nałożenia kar pieniężnych nie powinno się rozdzielać od spraw bezpośrednio związanych z nałożeniem kar (na podstawie art. 92a u.t.d.).
Wobec powyższego istotą problemu w niniejszym postępowaniu wpadkowym było ustalenie, czy w stanie prawnym po 13 czerwca 2012 r., podlegają przekazaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pozostałym wojewódzkim sądom administracyjnym sprawy – z zakresu działania Głównego Inspektora Transportu Drogowego § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 maja 2012 r. – dotyczące nałożenia kar pieniężnych rozumiane wąsko czy też szeroko. Według wąskiego (ścisłego) rozumienia przez sprawę dotyczącą nałożenia kar pieniężnych należy rozumieć jedynie sprawy, w których wydano rozstrzygnięcia powołując w podstawie art. 92a u.t.d. Z kolei szerokie ujęcie tych spraw, jak przyjął to Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 11 kwietnia 2018 r. sygn. akt I GZ 76/18, to również sprawy pośrednio powiązane z wymierzaniem kary za naruszenie przepisów o transporcie drogowym, takie jak rozłożenie na raty wymierzonych kar. Mając na uwadze celowość wprowadzenia rozporządzenia zmieniającego, za zasadny należy uznać drugi wskazanych poglądów.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 15 maja 2012 r. zawiera uregulowania mające na celu usprawnienie i przyspieszenie rozpatrywania szeroko rozumianych spraw z zakresu działania Głównego Inspektora Transportu Drogowego przez wojewódzkie sądy administracyjne. Oczywistym następstwem przekazania spraw z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pozostałym, właściwym według rozporządzenia miejscowo ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania strony wojewódzkim sądom administracyjnym będzie szybsze rozpoznanie spraw w postępowaniu sądowoadministracyjnym I instancji, dogodniejszy dla stron dostęp do sądów rozpoznających ich sprawy i pełniejsza realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, która obejmuje również prawo do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Zastosowanie prezentowanej przez sąd I instancji wykładni § 1 cyt. rozporządzenia i w konsekwencji przekazanie jedynie spraw związanych stricte z nałożeniem kar pieniężnych, a wyłączenie z tegoż przekazania spraw niejako pochodnych w tej kwestii ograniczyłoby osiągnięcie omawianego celu w sposób niewynikający bezpośrednio z treści przepisu. Ze względu na widoczną i zakładaną przez prawodawcę realizację zasady prawa do sądu za zasadne należy uznać zarzucane przez pełnomocnika skarżącego uchybienie art. 13 § 2 p.p.s.a.
Nadto nielogicznym byłoby przekazanie jedynie spraw związanych stricte z karami pieniężnymi, a spraw niejako pochodnych w tej kwestii czyli rozłożenia na raty lub umorzenie należności wynikających z kary pieniężnej wyłączyć z tego przekazania.
Analogiczne stanowisko zajmował już Naczelny Sąd Administracyjny we wcześniejszych sprawach – porównaj np. postanowienia NSA z: 11 grudnia 2012 r. sygn. akt II GZ 470/12; 22 lutego 2013 r. sygn. akt II GZ 70/13; 28 lutego 2013 r. sygn. akt II GZ 82/13; 19 czerwca 2013 sygn. akt 286/13; 11 kwietnia 2018 r. sygn. akt I GZ 76/18 (CBOIS).
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że sprawę należało pozostawić do rozpoznania WSA w Krakowie.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie.