I GZ 104/26

I GZ 104/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-03-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Sobocha-Holc /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6532 Sprawy budżetowe jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne
Odrzucenie zażalenia
Sygn. powiązane
III SA/Kr 333/24 - Postanowienie WSA w Krakowie z 2025-02-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 86 § 1, art. 87 § 2 i § 4, art. 178 w zw. art. 197 § 2, art. 175 § 1 w zw. z art. 6
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 45
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Beata Sobocha-Holc po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia F. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 kwietnia 2025 r. sygn. akt III SA/Kr 332/24 w zakresie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi F. w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 9 listopada 2023 r. nr SKO.SW/4101/131/2023 w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej zwany: WSA w Krakowie lub sądem I instancji), postanowieniem z 8 kwietnia 2025 r. sygn. akt III SA/Kr 333/24, działając na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej zwanej: p.p.s.a.), odrzucił zażalenie F. w K. (dalej zwanej: skarżącą) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 18 lutego 2025 r., którym sąd I instancji odmówił skarżącej przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi i odrzucił skargę, w sprawie ze skargi skarżącej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (dalej zwanego: organem) z 9 listopada 2023 r. nr SKO.SW/4101/132/2023 w przedmiocie zwrotu dotacji za 2022 r.
W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że odpis postanowienia z 18 lutego 2025 r., którym WSA w Krakowie odmówił stronie skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję organu z 9 listopada 2023 r., doręczono skarżącej 19 marca 2025 r. wraz z pouczeniem o terminie i sposobie jego zaskarżenia. Skarżąca wniosła osobiście sporządzone zażalenie 27 marca 2025 r. (data nadania), a więc dwa dni po terminie. Ponadto sąd wskazał, że skarżąca nie zadośćuczyniła ustawowemu obowiązkowi zachowania bezwzględnego wymogu przymusu adwokacko-radcowskiego, nałożonego w art. 194 § 4 p.p.s.a. i sporządziła zażalenie osobiście.
Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie zarzucając brak wszechstronnego rozpatrzenia sprawy oraz pominięcie rozpoznania wniosku w zakresie zwolnienia z kosztów i przyznania profesjonalnego pełnomocnika. W zażaleniu wniosła o zwolnienie z kosztów i przyznanie pełnomocnika z urzędu.
Pismem z 8 grudnia 2025 r., wyznaczony z urzędu profesjonalny pełnomocnik strony skarżącej, wobec pisma sądu z 13 listopada 2025 r., uzupełnił braki formalne zażalenia. Pełnomocnik zaskarżył postanowienie z 8 kwietnia 2025 r. w całości, wniósł o jego uchylenie w całości i przyznanie od Skarbu Państwa wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu, która nie została opłacona ani w całości ani w części.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
– art. 86 § 1 p.p.s.a. przez przyjęcie, że uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia nastąpiło z winy skarżącej;
– art. 87 § 2 i § 4 p.p.s.a. przez pominięcie konieczności rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu przed odrzuceniem środka zaskarżenia;
– art. 175 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 6 p.p.s.a. przez zastosowanie rygoru przymusu adwokacko-radcowskiego wobec strony, która w tym samym piśmie wystąpiła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu;
– art. 83 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 111 § 2 k.c., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez niewłaściwe ich zastosowanie, gdyż skarżąca zażalenie sporządziła 25 marca 2025 r., natomiast zostało ono nadane w placówce pocztowej 27 marca 2025 r., a zatem jeśli przesyłkę odebrała 19 marca 2025 r., to termin na złożenie zażalenia upłynął 26 marca 2025 r., a nie jak twierdzi sąd I instancji 25 marca 2025 r., a zatem doszło do uchybienia terminu wyłącznie o 1 dzień i znając sytuację finansową i prywatną osoby reprezentującej skarżącej, nie doszło do uchybienia terminu z jej winy;
– art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez nadmierny formalizm procesowy skutkujący pozbawieniem skarżącej prawa do sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu, a oceny tej nie zmieniają zarzuty i uzasadnienie zażalenia.
Na wstępie zaznaczyć należy z uwagi na podniesione zarzuty oraz treść uzasadnienia pisma pełnomocnika skarżącej z 8 grudnia 2025 r., że na obecnym etapie rozpoznawana jest zgodność z prawem postanowienia sądu I instancji z 8 kwietnia 2025 r. odrzucającego zażalenie na postanowienie WSA w Krakowie z 18 lutego 2025 r.
Z tego względu nie mogły odnieść skutku zarzuty dotyczące wcześniejszego postanowienia, tj. postanowienia WSA z 18 lutego 2025 r. odmawiającego przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi i odrzucającego skargę. Podkreślić należy, że na żadnym etapie postępowania strona skarżąca nie wnosiła o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z 18 lutego 2025 r., a zatem z ww. powodów nie może też odnieść skutku argumentacja odnosząca się do niezawinionego uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia. W związku z powyższym za bezpodstawne uznać należało zarzuty dotyczące naruszenia przez sąd art. 86 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Podobnie pozbawiony podstaw okazał się zarzut naruszenia art. 87 § 2 i § 4 p.p.s.a., w myśl którego we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, a także równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie.
W przedmiotowej sprawie sąd I instancji odrzucił zażalenie skarżącej na podstawie art. art. 178 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Przepis ten stosuje się odpowiednio do zażaleń, co wynika z przepisu art. 197 § 2 p.p.s.a.
W niniejszej sprawie, jak wskazał już sąd I instancji, postanowienie z 18 lutego 2025 r. odmawiające przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi i odrzucające skargę zostało doręczone skarżącej 19 marca 2025 r., co potwierdza znajdujące się w aktach zwrotne potwierdzenie odbioru (k. 37 akt sądowych). Zatem określony w cytowanym wyżej przepisie termin do wniesienia zażalenia upłynął, jak słusznie zauważył pełnomocnik skarżącej, 26 marca 2025 r. Zażalenie zostało zaś wniesione 27 marca 2025 r. (data stempla pocztowego k. 40 akt sądowych), zatem z naruszeniem określonego ustawowo terminu. Tym samym uznać należy, pomimo błędnie wyliczonej przez WSA daty upływu terminu do wniesienia zażalenia, że sąd I instancji zasadnie odrzucił zażalenie wniesione po terminie, na podstawie art. 178 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 175 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 6 p.p.s.a. przez zastosowanie rygoru przymusu adwokacko-radcowskiego wobec strony, która w tym samym piśmie wystąpiła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu przypomnieć należy, że zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. Stosownie do art. 194 § 4 zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego, przy czym odpowiednio stosuje się art. 175 § 2 i 3 powyższej ustawy. Oznacza to, że zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi wniesione osobiście przez stronę nie będącą adwokatem, radcą prawnym lub osobą wymienioną w art. 175 § 2 i § 3 p.p.s.a., podlega odrzuceniu jako niedopuszczalne (art. 178 p.p.s.a.). Sporządzenie przez stronę powyższych środków zaskarżenia osobiście nie jest brakiem, który może zostać usunięty, w szczególności przez jej późniejsze podpisanie przez osobę uprawnioną z art. 194 § 4 p.p.s.a.
Postanowienie o odrzuceniu zażalenia na postanowienie z 18 lutego 2025 r. zostało doręczone skarżącej wraz z pouczeniem o terminie i trybie zaskarżenia. W punkcie 5 tego pouczenia wskazano, że "zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego". Tym samym stwierdzić należy w związku z powyższym, że zarzut naruszenia art. 6 p.p.s.a., który stanowi, że sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań, nie został naruszony.
Pomimo skierowanego do skarżącej prawidłowego pouczenia o tym warunku, zażalenie wniesione przez skarżącą nie czyni zadość wymogowi przymusu adwokacko-radcowskiego. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca sporządziła i podpisała osobiście zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi (k. 39 akt sądowych). Tymczasem, jak już wyżej wskazano pismo to winno być sporządzone przez pełnomocnika profesjonalnego. Ustawodawca wprowadzając w cytowanym przepisie wymóg sporządzenia środka odwoławczego przez profesjonalnego pełnomocnika, kierował się przede wszystkim potrzebą udzielenia stronie, która nie zgadza się z zapadłym w jej sprawie orzeczeniem sądu I instancji, pomocy prawnej ze strony osób posiadających odpowiednią wiedzę prawniczą.
Odnosząc się z kolei do argumentu pełnomocnika skarżącej, że sąd naruszył przepisy stosując rygor przymusu adwokacko-radcowskiego wobec strony, która w tym samym piśmie wystąpiła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, podkreślić należy, że pismo skarżącej z 27 marca 2025 r. (data stempla pocztowego) dotyczyło trzech odrębnych spraw prowadzonych w WSA w Krakowie. Z pisma tego wynika, że skarżąca wniosła zażalenie od postanowień z 18 lutego 2025 r. w ramach spraw III SA/Kr 333/24 oraz III SA/Kr 332/24. Ponadto skarżąca w piśmie tym wniosła o zwolnienie z konieczności uiszczenia wpisu ale w zakresie sprawy III SA/Kr 334/24. Błędny jest zatem wniosek pełnomocnika skarżącej, że strona skarżąca wystąpiła w tym piśmie o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie III SA/Kr 333/24.
Jednocześnie wskazać należy, że skarżąca występowała wcześniej, tj. pismem z 13 marca 2024 r., o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Postanowieniem z 9 października 2024 r. wniosek skarżącej został oddalony z uwagi na fakt, że nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Ponowny wniosek o przyznania prawa pomocy w przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła dopiero wraz z zażaleniem na zaskarżone postanowienie. W wyniku złożonego wniosku WSA w Krakowie, postanowieniem z 7 sierpnia 2025 r., przyznał skarżącej pełne prawo pomocy.
Zatem za chybiony należało również uznać zarzut naruszenia art. 45 Konstytucji RP. Przede wszystkim zauważyć należy, że skarżąca miała zagwarantowany udział w postępowaniu. Podkreślić należy przy tym, że prawo do sądu nie jest nieograniczone. W wyroku z 10 maja 2000 r. sygn. K 21/99 (OTK 2000/4/109), Trybunał Konstytucyjny wskazał, że prawo do sądu nie jest prawem absolutnym i bezwzględnym. Nawet sposób ukształtowania postępowania przed sądem stwarza pewne ograniczenia, do których można zaliczyć m.in.: terminy procesowe i materialne, opłaty, zasady inicjowania postępowania, rygory postępowania dowodowego. Są one niezbędne ze względu na pozostałe wartości państwa prawnego, jak np. zaufanie do prawa czy bezpieczeństwo prawne.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.