I GW 1/25

I GW 1/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-09-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-08-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer /przewodniczący/
Joanna Salachna /sprawozdawca/
Tomasz Smoleń
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Naczelnik Urzędu Skarbowego
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 4, art. 15 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Tomasz Smoleń Sędzia NSA Joanna Salachna (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 24 kwietnia 2025 r. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Prezydentem Miasta Krakowa a Naczelnikiem Urzędu Skarbowego Kraków-Prądnik w przedmiocie egzekucji nienależnie pobranego świadczenia z Funduszu Pracy postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Krakowa jako organ właściwy do prowadzenia egzekucji nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego z Funduszu Pracy.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 24 kwietnia 2025 r. Prezydent Miasta Krakowa na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Naczelnikiem Urzędu Skarbowego Kraków-Prądnik a Prezydentem Miasta Krakowa przez wskazanie Urzędu Skarbowego Kraków-Prądnik, jako organu właściwego do prowadzenia egzekucji nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego z Funduszu Pracy, tj. nienależnego zasiłku dla bezrobotnych.
W uzasadnieniu wniosku Prezydent Miasta Krakowa wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków-Prądnik zawiadomieniem z 28 lutego 2025 r. przekazał wnioskodawcy do załatwienia, zgodnie z kompetencjami, tytuły wykonawcze wystawione przez Grodzki Urząd Pracy w Krakowie i skierowane do ww. Naczelnika, obejmujące należność w postaci nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych, uznając się niewłaściwym do prowadzenia egzekucji przedmiotowego świadczenia. Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków-Prądnik podniósł, iż na podstawie art. 19 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2025 r. poz. 132 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) Prezydent Miasta Krakowa jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, dla których ustalenia lub określenie i pobierania jest on właściwy.
Jednakże zdaniem wnioskodawcy nienależny zasiłek dla bezrobotnych, podlega zwrotowi nie do budżetu gminy, a na rachunek wspomnianego funduszu celowego. Oprócz należności głównej, rachunek Funduszu zasilają także odsetki od nienależnie pobranego świadczenia, które w myśl art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2025 r., poz. 214; dalej: u.p.z.) stanowią źródło przychodów Funduszu Pracy. Kwestią sporną jest zatem, czy z uwagi na charakter przedmiotowej należności, egzekucja nienależnego zasiłku dla bezrobotnych pozostaje we właściwości Prezydenta Miasta Krakowa, czy Naczelnika Urzędu Skarbowego, posiadającego w myśl art. 19 § 1 u.p.e.a. szerszy zakres dochodzenia na drodze egzekucyjnej.
W odpowiedzi na powyższy wniosek Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków-Prądnik wniósł o wyznaczenie Prezydenta Miasta Krakowa do prowadzenia egzekucji należności, których jest wierzycielem. W uzasadnieniu podniósł, że ustalenie lub określenie należności dochodzonych na podstawie tytułów wykonawczych załączonych przez Prezydenta Miasta Krakowa następuje na podstawie ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 14 c) u.p.z. do zadań samorządu powiatu, w tym wypadku Prezydenta Miasta Krakowa, które to Miasto działa jako gmina o statusie miasta na prawach powiatu, w zakresie polityki rynku pracy należy wydawanie decyzji o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku, stypendium, innych nienależnie pobranych świadczeń lub kosztów szkolenia i przygotowania zawodowego dorosłych finansowanych z Funduszu Pracy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z przepisami art. 4 i art. 15 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny jest sądem właściwym do rozstrzygania sporów kompetencyjnych pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego a organami administracji rządowej. Rozstrzygnięcie sporu powstałego pomiędzy tymi organami polega na wskazaniu organu właściwego do załatwienia sprawy (przeprowadzenia stosownego postępowania).
Problem dotyczy zdefiniowania pojęcia poboru należności pieniężnych, a więc tego, czy pojęcie to obejmuje także takie sytuacje, w których podmiot ściągający należności nie jest uprawniony do późniejszego nimi dysponowania. Ma to znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ art. 19 § 2 u.p.e.a. stanowi, że "właściwy organ gminy o statusie miasta [...] jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, dla których ustalania lub określania i pobierania jest właściwy ten organ". Przywołując ten przepis zasygnalizowano, że wspomniane pojęcie znane jest prawu podatkowemu i występuje między innymi w art. 8 i 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r., poz. 111 ze zm., dalej: o.p.). Art. 8 tej ustawy stanowi mianowicie, że płatnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej, obowiązana na podstawie przepisów prawa podatkowego do obliczenia i pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu. Podobne uregulowanie zawiera art. 9 o.p., który definiuje inkasenta jako osobę obowiązaną do pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu. Analiza tych przepisów nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przez pobór należności należy rozumieć tylko jej ściągnięcie, czyli odebranie od kogoś, natomiast nie ma podstaw do przypisywania temu pojęciu zakresu znaczeniowego obejmującego także możliwość dysponowania ściągniętymi należnościami. Skoro płatnik i inkasent obowiązani są do wpłacenia ściągniętych należności organowi podatkowemu, jest oczywiste, że nie mogą nimi dysponować.
Błędne jest zatem twierdzenie, że niemożność dysponowania ściągniętymi należnościami pieniężnymi pozbawia czynności podejmowane dla wyegzekwowania tych należności cech poboru, o jakim mowa w art. 19 § 2 u.p.e.a. Skoro wymieniony w tym przepisie organ gminy o statusie miasta nie tylko władczo rozstrzyga o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z Funduszu Pracy, ale także żąda zwrotu tych świadczeń i wystawia tytuły wykonawcze w wypadku uchylania się od wykonania orzeczonego obowiązku, podejmuje czynności, których celem jest ściągnięcie, czyli odebranie określonych środków pieniężnych od osób, które nienależnie je otrzymały. Dokonuje więc poboru tych należności, niezależnie od tego, że przekazuje je na wyodrębniony rachunek bankowy i nie może nimi dysponować (por. postanowienia NSA: z 5 listopada 2009 r., sygn. II FW 4/09 oraz z 22 października 2013 r., sygn. II FW 8/13; dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Naczelny Sąd Administracyjny podziela zapatrywanie wyrażone w odpowiedzi Naczelnika Urzędu Skarbowego Kraków-Prądnik na wniosek Prezydenta Miasta Krakowa o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, że ten drugi organ działa wciąż jako organ gminy, realizując wszakże zadania powiatu, tak jak starosta. Mając taki status, jest on zarówno wierzycielem w rozumieniu unormowania z art. 1a pkt 13 u.p.e.a., jak i organem umocowanym do pobierania należności pieniężnej podlegającej egzekucji administracyjnej w rozumieniu art. 19 § 2 tej ustawy.
Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygając spór kompetencyjny w sprawach wskazanych we wniosku Prezydenta Miasta Krakowa, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a., wyznaczył go jako właściwy organ egzekucyjny.