I GSK 993/22

I GSK 993/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Sobocha-Holc /sprawozdawca/
Henryk Wach /przewodniczący/
Tomasz Smoleń
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
V SA/Wa 2318/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-05-27
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U.UE.L 2006 nr 210 poz 25 art. 57 ust. 1 i ust. 5
ROZPORZĄDZENIE RADY (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu  Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Tomasz Smoleń Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) Protokolant asystent sędziego Maja Wiercińska po rozpoznaniu w dniu 11 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. Sp. z o.o. w N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 2318/19 w sprawie ze skargi S. Sp. z o.o. w N. na decyzję Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z dnia 30 września 2019 r. nr DIR-IX.7343.62.2019.AR.3 w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej na rzecz S. Sp. z o.o. w N. 7.350 (siedem tysięcy trzysta pięćdziesiąt) złotych tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany: sądem I instancji lub WSA) wyrokiem z 27 maja 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 2318/19, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej zwanej: p.p.s.a.), oddalił skargę S. Sp. z o.o. w N. (dalej zwanego: skarżącym) na decyzję Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju (dalej zwanym: organem II instancji lub Ministrem) z 30 września 2019 r. nr DIR-IX.7343.62.2019.AR.3 IK: 1191840 w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania.
W dniu 14 października 2009 r. pomiędzy Polską Agencją Rozwoju Przedsiębiorczości z siedzibą w Warszawie (dalej zwanej: PARP) a M. Sp. z o.o. z siedzibą w N. (dalej zwanej: spółką) została zawarta umowa o dofinansowanie projektu pn. "[...]", realizowanego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, lata 2007-2013 z udziałem środków europejskich.
W dniach 3 i 4 października 2017 r. Regionalna Instytucja Finansująca (dalej zwana: RIF), przeprowadziła kontrolę projektu, w wyniku której zostało ujawnione szereg nieprawidłowości.
Pismem z dnia 23 października 2017 r. S. Sp. z o.o. przesłał do PARP postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa – Śródmieście w Krakowie, Wydział VIII Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych z 19 października 2017 r. w przedmiocie ogłoszenia upadłości dłużnika M. Sp. z o.o. obejmującej likwidację majątku (sygn. akt VIII GU 708/17).
Pismem z 8 grudnia 2017 r. PARP, na podstawie § 12 ust. 3 pkt 2 i 9 umowy o dofinansowanie projektu, w związku z naruszeniem § 9 ust. 2 w związku z § 16 ust. 6 oraz § 7 ust. 1 tej umowy, wypowiedziała umowę ze skutkiem natychmiastowym oraz wezwała do zwrotu otrzymanego dofinansowania.
W dniu 23 stycznia 2018 r. PARP dokonała zgłoszenia do masy upadłości M. Sp. z o.o. wierzytelności w kwocie 155 192 961,03 zł (w tym dot. umowy). Syndyk masy upadłości odmówił uwzględnienia wierzytelności PARP i wciągnięcia jej na listę wierzytelności.
Pismem z 15 czerwca 2018 r. Syndyk masy upadłości oświadczył, że w związku z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Krakowa – Śródmieście w Krakowie, VIII Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych z 23 maja 2018 r. sygn. akt. VIII Gup 392/12 o oddaleniu zażalenia PARP na postanowienie Sędziego Komisarza z 27 listopada 2017 r. dot. wyrażenia zgody na odstąpienie przez Syndyka masy upadłości od umów zawartych przez spółkę z PARP z 24 sierpnia 2010 r. o udzielenie wsparcia oraz z 14 października 2009 r. o dofinansowanie i uprawomocnieniem się tego postanowienia, odstępuje od ww. umów ze skutkiem na dzień 19 października 2017 r., tj. na dzień ogłoszenia upadłości spółki. Jednocześnie Syndyk masy upadłości wskazał, że w tym stanie rzeczy dokonane przez PARP wypowiedzenia ze skutkiem natychmiastowym ww. umów o dofinansowanie są bezskuteczne.
Pismem z 20 marca 2018 r. PARP poinformowała Syndyka masy upadłości o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu.
Decyzją z 20 maja 2019 r. PARP określiła beneficjentowi zobowiązanie do zwrotu środków, pochodzących z ww. umowy o dofinansowanie, w wysokości 12 485 517,62 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków do dnia dokonania zwrotu na rachunek PARP, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji.
Decyzją z 30 września 2019 r., po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, Minister utrzymał w mocy decyzję PARP z 20 maja 2019 r. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że wobec powyższych ustaleń w zakresie naruszenia przez beneficjenta postanowień umowy o dofinansowanie oraz wykorzystania otrzymanego dofinansowania niezgodnie z przeznaczeniem (nie został osiągnięty cel projektu) zasadnie uznano, że beneficjent wykorzystał dofinansowanie z naruszeniem obowiązujących procedur, a w związku z tym zasadne jest odzyskanie przekazanych beneficjentowi środków. Organ podkreślił również, że w sprawie zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa, w wyniku którego spowodowana została upadłość beneficjenta. Organ odwoławczy na potwierdzenie ww. okoliczności włączył do materiału dowodowego sprawy zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa (pismo PARP z 20 listopada 2017 r.) oraz zawiadomienie Prokuratury Rejonowej o wszczęciu śledztwa (z 13 kwietnia 2018 r. sygn. akt RP I Ds.11.2018), które dotyczą nieprawidłowości w realizacji projektu POIG.05.03.00-00-006/10.
Skarżący Syndyk masy upadłości wniósł skargę do WSA w Warszawie. Sąd I instancji wyrokiem z 27 maja 2021 r. skargę oddalił.
W uzasadnieniu wskazał, że istota sprawy sprowadza się do ustalenia i oceny, czy zarzuty skarżącego, co do braku możności działania organów w sprawie zwrotu środków po ogłoszeniu upadłości spółki są uzasadnione.
W ocenie sądu I instancji, PARP jako instytucja wdrażająca działając z upoważnienia instytucji pośredniczącej miała podstawy prawne do wszczęcia z urzędu i prowadzenia wobec upadłego po ogłoszeniu upadłości postępowania oraz wydania decyzji w sprawie zwrotu środków pochodzących z umowy o dofinansowanie wykorzystanych z naruszeniem procedur lub niezgodnie z przeznaczeniem – w trybie art. 211 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy finansach publicznych z 2005 r. i art. 207 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy finansach publicznych z 2009 r.
WSA wskazał, że decyzja podejmowana na podstawie wskazanych przepisów ustawy finansach publicznych jest decyzją deklaratoryjną, a w konsekwencji postępowanie w niniejszej sprawie mogło być prowadzone wobec upadłego w świetle przepisów prawa upadłościowego, gdyż obowiązek zwrotu środków wykorzystanych przez stronę skarżącą z naruszeniem procedur określonych zaskarżoną decyzją powstał już po ogłoszeniu upadłości spółki – wierzytelność PARP wobec spółki powstała w dniu doręczenia oświadczenia o rozwiązaniu umowy o dofinansowanie, tj. 12 grudnia 2017 r., a więc już po ogłoszeniu upadłości spółki w dniu 19 października 2017 r. W konsekwencji – w ocenie sądu I instancji – wierzytelność PARP wobec spółki jest wierzytelnością w stosunku do masy upadłości.
WSA w Warszawie uznał także za niezasadne zarzuty dotyczące: nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 5 i 6 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz naruszenia postanowień art. 342 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo upadłościowe.
Sąd za niezasadne uznał również zarzuty odnoszące się do naruszenia art. 57 ust. 3 i ust. 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z 11 lipca 2006 r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999. Sąd stwierdził przy tym m. in., że wyjątek usprawiedliwiający niedochowanie trwałości projektu zachodzi w sytuacji, gdy zaprzestanie działalności produkcyjnej spowodowane jest upadłością niewynikającą z oszukańczego bankructwa. WSA uznał dalej, że zaistniała sytuacja beneficjenta nie stanowi szczególnego przypadku, o którym mowa w art. 57 ust. 5 rozporządzenia, gdyż PARP złożył do organów ścigania zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa przez beneficjenta, które dotyczą nieprawidłowości stwierdzonych przy realizacji projektu, a w wyniku których mogła zostać spowodowana upadłość beneficjenta. Wskazał, że Prokuratura wszczęła i prowadzi śledztwo w tym kierunku.
Ponadto, WSA uznał, że przepis art. 57 ust. 5 ww. rozporządzenia nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie, a to z uwagi na specyficzny i wyjątkowy mechanizm Działania 5.3 PO IG. W ocenie sądu przepis ten ma zastosowanie do inwestycji, gdzie okres trwałości inwestycji wynosi maksymalnie 5 lat. Tymczasem specyfika Działania 5.3 PO IG wymagała prowadzenia działalności przez co najmniej okres 5 lat od zakończenia realizacji projektu oraz zapewnienia trwałości efektów projektu przez okres 5 lat od zakończenia realizacji projektu, z zastrzeżeniem do zasad odnoszących się do pomocy publicznej udzielanej w ramach projektu. Ponadto, zdaniem sądu I instancji, otrzymane wsparcie nie stanowiło pomocy publicznej dla upadłego, bowiem miało zostać przetransferowane w całości na rzecz klientów parku technologicznego.
Sąd nie podzielił także podnoszonych w skardze zarzutów naruszenia art. 7 w zw. z art. 77, art. 8, art. 10, art. 11, art. 80, a także art. 107 § 1 i § 3 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego.
Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku zaskarżając go w całości i domagając się jego uchylenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji, rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie oraz zasądzenia od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 211 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2005 r. poz. 2104, ze. zm.; dalej zwanej: u.f.p. 2005) oraz art. 207 ust 1 pkt 1 i 2 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2009 r. poz. 1241, z pozn. zm.; dalej zwanej: u.f.p.), przez niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym uznaniu, że przyjęty za prawidłowo ustalony przez organy obu instancji stan faktyczny sprawy pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że beneficjent wykorzystał środki przekazane w ramach udzielonego dofinansowania niezgodnie z ich przeznaczeniem i z naruszeniem procedur właściwych dla wydatkowania tychże środków. Podczas gdy prawidłowo ustalony stan faktyczny uzasadniał natomiast twierdzenie, że beneficjent wykorzystywał dofinansowanie wyłącznie na cele projektu pn. "[...]", którego okres realizacji zakończył się 28 lutego 2014 r, przyczyniając się do tworzenia na bazie innowacyjnych pomysłów nowych przedsiębiorstw przez m.in. ponoszenie wydatków na stworzenie warunków do świadczenia doradztwa w zakresie tworzenia przedsiębiorstw, udostępniania infrastruktury i usług niezbędnych dla nowopowstałych przedsiębiorstw oraz zasilenia finansowego nowopowstałego przedsiębiorcy w tym w ramach Inkubatora Przedsiębiorczości Media 3.0, zaś wyłączną przyczyną braku utrzymania trwałości efektów zrealizowanego projektu i zaniechanie jego utrzymania do 28 lutego 2019 r. było ogłoszenie upadłości beneficjenta, która nie miała charakteru oszukańczego. W związku z wydatkowaniem środków wyłącznie na realizację celu projektu bezsprzecznie środki wydatkowano zatem zgodnie z ich przeznaczeniem. Dodatkowo w toku postępowania administracyjnego oparto się wyłącznie na wybiórczo zgromadzonym i rozważonym materiale dowodowym, którym nie wykazano, aby beneficjent realizując projekt dopuścił się naruszeń procedur właściwych dla wydatkowania kwoty przyznanej dotacji w tym zwłaszcza przez naruszenie przepisów wiążącej beneficjenta umowy o dofinansowanie i brak współdziałania w toku realizacji projektu, a stwierdzono jedynie uchybienie w związku ze sposobem przeprowadzenia jednostkowej kontroli przez RIF 3 i 4 października 2017 r., wobec czego nieuprawnione było przypisanie beneficjentowi naruszenia procedur związanych z wydatkowaniem środków otrzymanych tytułem dofinansowania. W związku z niewykazaniem zaistnienia przesłanek z art. 211 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.f. 2005 oraz 207 ust. 1 i 2 u.f.p. nieuprawnione było stosowanie tychże regulacji, a tym samym nie było podstaw do wydania decyzji określającej beneficjentowi kwotę dofinansowania przypadającą do zwrotu;
b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 51 ust. 5 w zw. z art. 51 ust 1 i 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z 11 lipca 2006 r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 (Dz. Urz. UE L 210 z 31 lipca 2006 r., str. 25; dalej zwanego: rozporządzeniem nr 1083/2006) w zw. z art. 207 ust. 1 i 9 u.f.p. przez błędną wykładnię polegającą na nieuzasadnionym przyjęciu, że rozporządzenie nr 1083/2006 nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem nie stosuje się do operacji obejmujących inwestycje o okresie trwałości przekraczającym 5 lat oraz z uwagi na to, że środki otrzymane przez beneficjenta w ramach dofinansowania nie stanowią pomocy publicznej, jak również przez nieprawidłowe uznanie, że do stwierdzenia przypadku upadłości w wyniku oszukańczego bankructwa wystarczające jest oparcie się na twierdzeniach organów obu instancji o rzekomo stwierdzonych nieprawidłowościach przy realizowaniu umowy o dofinansowanie oraz fakt złożenia zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, co tym samym prowadzi do błędnego uznania, że nie zachodzi przypadek wyłączający możliwość żądania przez organ oraz PARP zwrotu dofinansowania i co uzasadnia wydanie przez organy obu instancji decyzji w przedmiocie zwrotu dofinansowania. Podczas gdy prawidłowo dokonane ustalenia w sprawie i wykładania art. 57 ust. 5 rozporządzenia nr 1083/2006 wskazuje, że przepisy te mają zastosowanie również do operacji obejmujących inwestycje o okresie trwałości przekraczającym 5 lat, zaś przedmiotem postępowania jest projekt dla którego przewidziano jedynie 5 letni okres trwałości, a co więcej dofinansowanie udzielone beneficjentowi – ze względu na to, że istota umowy o dofinansowanie polega na przekazaniu pomocy ze źródeł publicznych na rzecz wybranego w drodze konkursu przedsiębiorcy, w celu uzyskania przez niego korzyści finansowej z przeznaczeniem na zrealizowanie określonego projektu – stanowi pomoc publiczną, a nadto brak wykazania we właściwym postępowaniu dopuszczenia się przez beneficjenta oszukańczego bankructwa prowadzi do konkluzji, że w niniejszej sprawie wystąpiła negatywna przesłanka do wydania decyzji w przedmiocie zwrotu dofinansowania przez beneficjenta, która wobec zaistnienia stanowi o braku podstaw do wydania decyzji na podstawie art. 207 u.f.p.;
c) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 98 ust.1 c i w zw. z art. 99 ustawy z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2003 r. poz. 535, ze zm.; dalej zwanej: p.u.) przez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że odstąpienie skarżącego od umowy o dofinansowanie ze skutkiem na datę ogłoszenia upadłości nie wpływa na możliwość wydania decyzji przez organ administracyjny w trybie art. 211 ust. 1 pkt 1 i 2 u.f.p.2005 oraz art. 207 ust. 1 pkt 1 i 2 u.f.p., a zatem przepisy art. 98 ust. 1 c oraz art. 99 p.u. nie mają zastosowania w sprawie, podczas gdy prawidłowa wykładnia przywołanych przepisów winna prowadzić do wniosku, że wobec odstąpienia skarżącego od umowy poczytuje się ją za niewiążącą strony ze skutkiem na dzień ogłoszenia upadłości, natomiast wierzyciel może domagać się od masy upadłości pieniężnego wynagrodzenia za dokonane świadczenie oraz odszkodowania obejmującego wynagrodzenie poniesionej straty i jedynym środkiem prowadzącym do zaspokojenia wierzyciela jest zgłoszenie wierzytelności do masy upadłości zgodnie z przepisami ustawy p.u., co tym samym wyłącza następczą możliwość wydania przez organ decyzji na podstawie art. 207 ust. 1 u.f.p. oraz 211 ust. 1 u.f.p.2005;
2) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:
a) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 211 u.f.p. 2005 oraz 207 u.f.p. w zw. z art. 61 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm.; dalej zwanej: k.p.a.) w zw. z art. 145 p.u. w zw. z art. 236 ust. 1 p.u. przez wszczęcie postępowania administracyjnej po ogłoszeniu upadłości beneficjenta, podczas gdy wierzytelność objęta postępowaniem administracyjnym (przy przyjęciu, że zaistniały przesłanki z art. 211 ust. 1 pkt 1 i 2 u.f.p.2005 oraz art. 207 ust. 1 pkt 1 i 2 u.f.p.), powstała z mocy prawa przed datą ogłoszenia upadłości, a zatem podlegała ona zgłoszeniu do masy upadłości jako wierzytelność do upadłego zgodnie z przepisami prawa upadłościowego regulującymi wyłączny tryb dochodzenia tejże należności, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że wszczęcie z urzędu odrębnego postępowania administracyjnego zmierzającego do wydania decyzji określającej kwotę dofinansowania przypadającego do zwrotu przez beneficjenta stanowiącej wierzytelność do upadłego było niedopuszczalne;
b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. przez oddalenie skargi na decyzję Ministra, pomimo że w toku postępowania administracyjnego organy obu instancji nie podjęły wszystkich czynności potrzebnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nie dokonały wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego, co tym samym godzi w zasadę działania organów w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej i w konsekwencji błędne uznanie, że beneficjent wykorzystał środki z dofinansowania niezgodnie z przeznaczeniem oraz z naruszeniem procedur, jak również dopuścił się działań, które doprowadziły do jego upadłości mającej charakter oszukańczego bankructwa podczas gdy wnikliwe zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego pozwalało na prawidłowe ustalenie, że beneficjent wykorzystał środki przyznane z dofinansowania zgodnie z przeznaczeniem oraz procedurami, a nadto jedyną przyczyną niezachowania realizacji trwałości projektu było ogłoszenie upadłości z przyczyn niezawinionych przez beneficjenta, co w rezultacie prowadzić powinno do uzasadnionego wniosku, że nie zaistniały podstawy do żądania zwrotu przekazanego beneficjentowi dofinansowania.
Skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentację na poparcie powyższych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wedle norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest częściowo zasadna.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art.176 p.p.s.a. Z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod uwagę jedynie przesłanki nieważności postępowania, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. W okolicznościach sprawy jednak żadna z tych przesłanek nie zaistniała.
Zgodnie z art. 57 ust. 1 rozporządzeniem nr 1083/2006, państwo członkowskie lub instytucja zarządzająca zapewniają, aby operacja obejmująca inwestycje w infrastrukturę lub inwestycje produkcyjne zachowała wkład funduszy wyłącznie, jeżeli w terminie pięciu lat od jej zakończenia nie zostanie poddana zasadniczej modyfikacji wynikającej ze zmiany charakteru własności elementu infrastruktury albo z zaprzestania działalności produkcyjnej i mającej wpływ na charakter lub warunki realizacji operacji lub powodującej uzyskanie nieuzasadnionej korzyści przez przedsiębiorstwo lub podmiot publiczny.
Z kolei zgodnie z art. 57 ust. 5 rozporządzenia nr 1083/2006 tego przepisu ustępów 1 do 4 nie stosuje się do operacji poddanej zasadniczej modyfikacji w wyniku zaprzestania działalności produkcyjnej spowodowanego upadłością niewynikającą z oszukańczego bankructwa.
Zasadny okazał się zarzut ujęty w punkcie 1 b) petitum skargi kasacyjnej w zakresie wadliwej wykładni art. 57 ust. 1 rozporządzenia nr 1083/2006. Można pójść jeszcze dalej i wskazać, że sąd I instancji w zasadzie w ogóle nie dokonał wykładni tego przepisu (nie przedstawił swojego stanowiska w tym zakresie), chociaż w istocie zastosował ten przepis, sąd nie wyjaśnił bowiem jak należy rozumieć działanie dotyczące operacji związanej z "poddaniem zasadniczej modyfikacji wynikającej ze zmiany charakteru własności elementu infrastruktury albo z zaprzestania działalności produkcyjnej i mającej wpływ na charakter lub warunki realizacji operacji lub powodującej uzyskanie nieuzasadnionej korzyści przez przedsiębiorstwo lub podmiot publiczny". Sąd całkowicie abstrahując od wykazania okoliczności wynikających z art. 57 ust. 1 rozporządzenia nr 1083/2006 przeszedł od razu do analizy przesłanek ujętych w art. 57 ust. 5 rozporządzenia, a zatem wykluczających zastosowanie reguły wynikającej z art. 57 ust. 1 rozporządzenia nr 1083/2006, związanej z koniecznością utrzymania okresu trwałości projektu i jego celu.
Konstrukcja art. 57 rozporządzenia prowadzi jednak do wniosku, że w pierwszej kolejności należy ustalić naruszenie zasady określonej w ust. 1 tego przepisu, ażeby w ogóle rozważać o zastosowaniu wyjątku, o którym mowa w jego ust. 5. Ponadto, ocena ta jednak dokonana została bez wyjaśnienia pojęcia "nieoszukańczego bankructwa". Pojęcie to nie zostało zdefiniowane wprost w rozporządzeniu nr 1083/2006, trzeba więc interpretować ten termin przez analogię do prawa UE, orzecznictwa, oraz praktyki unijnej i krajowej.
Również uzasadniony okazał się zarzut ujęty w punkcie 2 b) petitum skargi kasacyjnej, dotyczący uchybień przepisów postępowania, tj. naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. W zasadzie sąd I instancji zaniechał kontroli ustaleń faktycznych organów administracyjnych w zakresie naruszenia przez stronę postanowień art. 57 ust. 1 rozporządzenia nr 1083/2006 związanych ze stwierdzeniem poddania inwestycji/operacji zasadniczej modyfikacji. Naczelny Sąd Administracyjny wniosek w tym zakresie wywodzi z uzasadnienia zaskarżonego wyroku i braku odniesienia się w nim do ww. zagadnienia. Brak jest również jakichkolwiek ustaleń i ich oceny w zakresie przesłanki, o której mowa w art. 57 ust. 5 rozporządzenia nr 1083/2006. Samo stwierdzenie "Obecnie Prokuratura wszczęła i prowadzi śledztwo w tym kierunku." nie uzasadnia oceny, że spółka dopuściła się oszukańczego bankructwa. Zwłaszcza, że postępowanie prowadzone przez Prokuratora nie dotyczy przestępstwa z art. 301 § 1 – 3 ustawy – Kodeks karny (oszukańcza upadłość), a z art. 286 ustawy – Kodeks karny.
W tym miejscu należy również wskazać za skarżącym kasacyjnie na sprzeczności występujące w zaskarżonym wyroku na str. 21, gdzie sąd I instancji odnosząc się do okresu trwałości błędnie powołał się na specyfikację Działania 5.3 PO IG, gdy tymczasem Projekt obejmował Działanie 3.1 PO IG, dla którego przewidziano 5 letni okres zapewnienia trwałości efektów.
W konsekwencji uwzględnienia zarzutów zawartych w punkcie 1 b) i 2 b) petitum skargi kasacyjnej przedwczesne jest wypowiadanie się przez Naczelny Sąd Administracyjny o zasadności zarzutów zawartych w punkcie 1 a) petitum skargi kasacyjnej.
Niezasadne okazały się natomiast zarzuty sformułowane w punktach 1 c) i 2 a) petitum skargi kasacyjnej.
Zobowiązanie do zwrotu środków wykorzystanych przez spółkę z naruszeniem procedur określone zaskarżoną decyzją nie istniało w dniu ogłoszenia upadłości spółki Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Krakowa – Śródmieście w Krakowie VIII Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych o sygn. akt VIII GU 708/17 upadłość spółki została ogłoszona 19 października 2017 r. Z zawartej umowy o dofinansowanie z 14 października 2009 r. nie wynikało bowiem zobowiązanie do zwrotu tych środków, a jedynie zobowiązanie beneficjenta do jej prawidłowej realizacji, a udzielona pomoc miała charakter bezzwrotny. Dopiero wystąpienie okoliczności po stronie beneficjenta uzasadniających rozwiązanie przez PARP umowy (pismo PARP z 8 grudnia 2017 r. odebrane 12 grudnia 2017 r.) – na podstawie § 12 ust. 3 pkt 2 i 9 tej umowy – skutkowało powstaniem zobowiązania do zwrotu środków udzielonego dofinansowania. Umowa zaś uległa rozwiązaniu z chwilą doręczenia oświadczenia w tym zakresie, tj. 12 grudnia 2017 r., co oznacza, że dopiero w tym dniu powstało zobowiązanie pieniężne do zwrotu środków finansowych przekazanych przez PARP w celu realizacji projektu. Sama decyzja o zwrocie środków miała już tylko charakter deklaratoryjny.
Z powyższego wynika, że wierzytelność PARP wobec spółki powstała w dniu doręczenia oświadczenia o rozwiązaniu umowy o dofinansowanie, tj. 12 grudnia 2017 r., a więc po ogłoszeniu upadłości spółki w dniu 19 października 2017 r.
Wierzytelności podlegające zaspokojeniu w postępowaniu upadłościowym dzielą się na dwie grupy, które można określić jako:
1) wierzytelności upadłościowe, tzn. wierzytelności majątkowe powstałe w stosunku do upadłego przed ogłoszeniem upadłości;
2) wierzytelności w stosunku do masy, czyli wierzytelności majątkowe powstałe w zasadzie po ogłoszeniu upadłości, a wynikające z reguły z czynności syndyka lub zarządcy masy upadłości, w tym z czynności dokonywanych przez upadłego, jeżeli w postępowaniu z możliwością zawarcia układu powierzono mu sprawowanie zarządu masą; do wierzytelności w stosunku do masy upadłości zaliczyć należy także te, które wynikają ze stosunków obligacyjnych zawiązanych jeszcze przed ogłoszeniem upadłości, w które to stosunki po ogłoszeniu upadłości "wstąpił" syndyk (lub zarządca masy), np. należność z tytułu czynszu najmu za okres po ogłoszeniu upadłości (A. Jakubecki, Komentarz do art. 236 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, Lex nr 96136).
Podobnie stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z 4 listopada 1997 r. II CKN 439/97 (Lex nr 1227188), że wierzytelności powstałe przed datą ogłoszenia upadłości są wierzytelnościami skierowanymi przeciwko upadłemu, a powstałe po tej dacie – wierzytelnościami przeciwko masie upadłości.
Z powyższego wynika, że wierzytelność PARP wobec spółki jest wierzytelnością w stosunku do masy upadłości. Zatem wbrew twierdzeniom kasatora, niezasadne są zarzuty naruszenia art. 98 i 99 Prawa upadłościowego normujących uprawnienie syndyka do odstąpienia od umowy. Wskazać bowiem należy, że kwestia ta jest bezprzedmiotowa w niniejszej sprawie. Nie jest bowiem okolicznością istotną dla prawidłowego rozstrzygnięcia tej sprawy, jaki charakter prawny ma ww. uprawnienie syndyka. Irrelewantne dla tej sprawy są również prawne skutki skorzystania z tego uprawnienia. Warto przy tym zauważyć, że uprawnienie do odstąpienia od umowy, także uprawnienie syndyka wynikające z przepisów Prawa upadłościowego, dotyczyć może umowy, która obowiązuje (istnieje) w obrocie prawnym. W okolicznościach niniejszej sprawy umowa o dofinansowanie została rozwiązana na skutek wypowiedzenia złożonego (zgodnie z jej postanowieniami) przez instytucję udzielającą dofinansowania beneficjentowi, zanim syndyk złożył oświadczenie, że od umowy tej odstępuje.
W konsekwencji – wbrew twierdzeniom kasatora – organ miał podstawy prawne do wszczęcia z urzędu i prowadzenia wobec upadłego po ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej – na mocy art. 211 ust. 1 oraz art. 207 ust. 1 ustawy o finansach publicznych – postępowania w sprawie zwrotu wykorzystanych z naruszeniem procedur środków pochodzących z umowy o dofinansowanie, nie naruszając przepisów Prawa upadłościowego.
Ponownie rozpoznający niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zobowiązany jest uwzględnić uwagi Naczelnego Sądu Administracyjnego i zweryfikować wykładnię oraz zastosowanie art. 57 ust. 1 i ust. 5 rozporządzenia nr 1083/2006.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uwzględnił skargę kasacyjną i uchylił zaskarżony wyrok oraz przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.
O kosztach orzeczono zgodnie z art. 203 pkt 1 p.p.s.a.