I GSK 989/24

I GSK 989/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-08-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer
Joanna Salachna /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Kraczowski
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
III SA/Łd 9/24 - Wyrok WSA w Łodzi z 2024-04-03
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 75, art. 83
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna (spr.) Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. Sp. z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 kwietnia 2024 r. sygn. akt III SA/Łd 9/24 w sprawie ze skargi W. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 31 października 2023 r. nr 544/2023 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od W. Sp. z o.o. w W. na rzecz Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi 1350 (jeden tysiąc trzysta pięćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: WSA) wyrokiem z 3 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 9/24 oddalił skargę W. Sp. z o.o. w W. (dalej: spółka lub skarżąca) na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi (dalej: Dyrektor ARiMR) z 31 października 2023 r., nr 544/2023 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła spółka, w której zaskarżyła orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zarzucono:
1) Naruszenie przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to w szczególności:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. UE. L z 2013 r. Nr 347 poz. 549; dalej: rozporządzenie 1306/2013) polegające na uznaniu, iż uzyskanie przez skarżącą dotacji za 2017 r. było wynikiem stworzenia sztucznych warunków, w sytuacji w której prawidłowa ocena zabranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosków odmiennych;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię art. 4 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 608; dalej: rozporządzenie 1307/2013) polegającego na uznaniu, iż nie można uznać, iż skarżąca samodzielnie prowadziła działalność rolniczą, a co za tym idzie, podejmowała decyzje związane z uprawą działek, które zostały objęte wnioskiem o dopłaty;
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2018 r. poz. 1784 ze zm.; dalej: rozporządzenie ekologiczne) przejawiające się uznaniem, iż skarżąca nie spełniała warunków do uzyskania płatności na 2017 r. poprzez budzącą wątpliwość umowę dzierżawy, w sytuacji, w której ustawodawca nie wymaga tytułu prawnego do uzyskania płatności ekologicznej do uprawianej działki rolnej.
2) Naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to w szczególności:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi na decyzję w sytuacji, gdy organ naruszył w toku postępowania przepisy art. 83 § 2 i 3 k.p.a. zaniechując pouczenia świadków P. L., K. P., D. Z., A. B., D. M., A. M. oraz Z. B. o prawie do odmowy składania zeznań i odpowiedzi na pytania, a następnie opierając ustalenia na zeznaniach tych osób złożonych w innej sprawie, w sytuacji, gdy świadkowie byli jednocześnie podejrzanymi w postępowaniu karnym, mogliby odmówić odpowiedzi na pytania w niniejszej sprawie;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi na decyzję w sytuacji, gdy organ naruszył w toku postępowania przepisy art. 82 k.p.a. przyznając walor wiarygodności zeznaniom K. P. złożonym w Prokuraturze Okręgowej w Piotrkowie Trybunalskim, w sytuacji, w której w toku postępowania karnego, K. P. odwołał wszelkie złożone przez siebie zeznania, jednocześnie wskazując, iż w czasie ich składania w 2019 r. pozostawał w fazie maniakalnej choroby psychicznej wyłączającym świadomość, będąc jednocześnie pod silnym wpływem E. P., a co za tym idzie pozostaje on osobą niezdolną do postrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń.
Skarżąca wniosła – na podstawie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. – o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci aktu notarialnego zawartego przed notariusz J. T., Rep. A nr [...] - oświadczenia E. P. z [...] maja 2024 r. o zatwierdzeniu dzierżaw zawieranych przez Z. B. - na fakt potwierdzenia przez współwłaściciela nieruchomości działania drugiego ze współwłaścicieli, posiadania legitymacji do zawierania umów dzierżawy przez Z. B.
Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez stwierdzenie nieważności decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i umorzenie postępowania, a także wniosła o zwrot kosztów dla skarżącej, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przepisanych. Oświadczyła, że zrzeka się rozprawy.
Dyrektor ARiMR w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów według norm przepisanych, a także wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy poza rozprawą.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy.
Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40).
Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten wyznacza granice, w jakich NSA uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona.
Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny zasadniczo w pierwszej kolejności rozpoznaje zarzuty procesowe. Konieczność zachowania tej kolejności oceny zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że prawidłowe odniesienie się do zarzutów związanych z naruszeniem prawa materialnego jest możliwe w sytuacji, gdy w postępowaniu kasacyjnym zostanie stwierdzone, że stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości albo że nie został skutecznie zakwestionowany.
Ustosunkowanie się do zarzutów procesowych skargi kasacyjnej, należy zatem poprzedzić przypomnieniem istotnych elementów stanu faktycznego sprawy ustalonego przez organy i przyjętego do jej rozpoznania przez WSA.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że Z. B. wraz z byłą żoną E. B. (obecnie P.) w 2016 i 2017 r. byli właścicielami ponad 400 hektarów użytków rolnych położonych na terenie różnych województw. Grunty te zostały podzielone i zgłoszone do płatności obszarowych przez różne podmioty powiązane rodzinnie, organizacyjnie i zawodowo, tj. H. sp. z o.o., D. M., A. M., K. P., P. L., D. Z. i A. B.. D. Z., jako jeden z użytkowników ww. gruntów, wydzierżawił je skarżącej spółce (W.), której prezesem zarządu jest Z. B. (podpisał w imieniu spółki umowę dzierżawy). Wskazano, że Z. B. w istocie kierował podzielonym w ten sposób gospodarstwem rolnym.
Podstawę tych ustaleń były zeznania K. P. i E. P., Z. B., D. M., A. M., P. L., D. Z. i A. B.. Z ustalonych okoliczności faktycznych wynika, że osoby te nie prowadziły indywidualnej działalności rolniczej. Były jedynie formalnymi posiadaczami gruntów zgłoszonych do płatności. Z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby wskazane podmioty, w tym skarżąca spółka, samodzielnie decydowały o sposobie prowadzonych na gruntach zgłoszonych do płatności upraw lub aby dokonywały jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych. Z zeznań D. Z., A. M., P. L., D. M. wynika, że osoby te wystąpiły o dopłaty w celu uzyskania "premii" z tytułu pracy na rzecz Z. B. – właściciela wydzierżawionych gruntów i firmy, która je faktycznie użytkowała. WSA wskazał, że celem takiego podziału było uzyskanie dla tych gruntów znacznie wyższych płatności. Wszystkie działki będące własnością Z. B. i jego byłej żony zgłoszone do płatności zostały tak podzielone pomiędzy dzierżawców, aby uzyskać maksymalne stawki płatności.
Na podstawie tych ustaleń WSA zaaprobował ocenę organów, że wydzierżawienie działek zgłoszonych do płatności skarżącej spółce było kreowaniem sztucznych warunków. Podkreślono, że Z. B. po wydzierżawieniu działek nadal decydował o wszystkich istotnych elementach produkcji rolnej na zgłoszonych gruntach. Działki zgłoszone do płatności były własnością Z. i E. B.
WSA dodatkowo wskazał, że istnieje wątpliwość, czy w ogóle doszło do skutecznego zawarcia umowy dzierżawy pomiędzy właścicielami działek (Z. i E. B.) a dzierżawcą (D. Z.), a następnie między użytkownikiem D. Z. a spółką W. Bowiem do zawarcia umowy dzierżawy konieczne jest złożenie zgodnych oświadczeń woli obu stron umowy. W przypadku wydzierżawiającego konieczne były oświadczenia Z. B. i jego byłej żony E. B., która zeznała, że nic nie wiedziała o zawieranych umowach dzierżawy.
Podsumowując WSA uznał, że organy prawidłowo przyjęły, że spełnione zostały przesłanki obiektywne i subiektywne dla uznania, że doszło do stworzenia sztucznych warunków do uzyskania wyższych płatności obszarowych. Przesłanka obiektywna polegała na tym, że grunty stanowiące własność Z. B. wydzierżawił on sztucznie wykreowanym podmiotom powiązanym osobowo, rodzinne, organizacyjnie, zawodowo i biznesowo, podczas gdy on sam był osobą decydującą o prowadzeniu działalności rolniczej na tych gruntach. Przesłanka subiektywna polegała na przedstawieniu powiązań osobowych, rodzinnych, zawodowych, organizacyjnych i biznesowych między Z. B. a podmiotami, którymi wydzierżawiono grunty. Złożenie wielu wniosków o przyznanie płatności obszarowych przez różne podmioty, którym Z. B. wydzierżawił grunt zamiast jednego wniosku złożonego przez niego na całość gruntów, pozwoliło obejść limity powierzchni uprawniających do przyznania płatności. Bez uzasadnionej przyczyny wykreowano wiele podmiotów, aby uzyskać wyższe płatności, niż gdyby o nie wystąpił jeden rolnik. Skarżąca spółka była jednym z elementów mechanizmu stworzonego przez Z. B. mającego na celu uzyskanie wyższych płatności obszarowych. Natomiast w rzeczywistości w analizowanym okresie spółka nie prowadziła samodzielnej działalności rolniczej na wydzierżawionych gruntach.
Przywołane ustalenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, skarżąca podważa dwoma zarzutami sformułowanymi w punkcie 2. petitum skargi kasacyjnej.
Pierwszy z nich polega na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi w sytuacji, gdy organ naruszył art. 83 § 2 i 3 k.p.a. zaniechując pouczenia świadków P. L., K. P., D. Z., A. B., D. M., A. M. i Z. B. o prawie do odmowy składania zeznań i odpowiedzi na pytania, a następnie opierając ustalenia na zeznaniach tych osób złożonych w innej sprawie, w sytuacji, gdy świadkowie byli jednocześnie podejrzanymi w postępowaniu karnym, mogliby odmówić odpowiedzi na pytania w niniejszej sprawie.
Nie jest to zarzut usprawiedliwiony.
Przede wszystkim wskazać należy, że taki sam zarzut został już zawarty w skardze do WSA.
Przepis art. 83 k.p.a. dotyczy prawa odmowy zeznań w postępowaniu administracyjnym. Tymczasem WSA prawidłowo zaznaczył, że organy oparły się na zeznaniach świadków z postępowania karnego, do czego były uprawnione na podstawie art. 75 § 1 k.p.a. stanowiącego, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Zauważyć należy – co istotne – że skarżąca kasacyjnie nie zarzuciła naruszenia art. 75 § 1 k.p.a.
Tak więc organy nie miały obowiązku bezpośredniego przesłuchiwania świadków, lecz mogły oprzeć swoje rozstrzygnięcia na dowodach przeprowadzonych przez inny organ w innym postępowaniu. W rozpoznawanej sprawie organy nie przeprowadzały dowodu z zeznań świadka, lecz wystąpiły do Prokuratury z wnioskiem o udostępnienie protokołów z przesłuchań świadków przeprowadzonych przed tym organem. W tej sytuacji nie zachodziła konieczność pouczenia o prawach wskazanych w art. 83 § 2 i 3 k.p.a., gdyż wspomniane protokoły przesłuchań są dowodami z dokumentu urzędowego, o jakim stanowi art. 76 k.p.a. Zgodnie zaś z art. 75 § 2 k.p.a. – jeżeli przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu administracji, organ administracji publicznej odbiera od strony, na jej wniosek, oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Przepis art. 83 § 3 stosuje się odpowiednio.
Na marginesie powyższego wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 1935/22 (pub. LEX nr 3667378) stwierdził, że jakkolwiek oświadczenie złożone bez pouczenia i sankcji wynikającej z art. 83 § 3 k.p.a. nie może być uznane za prawidłowo złożone oświadczenie, o którym mowa w art. 75 § 2 k.p.a., to mimo to nadal może stanowić dowód w sprawie. Jak bowiem stanowi art. 75 § 1 zd. pierwsze k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Niewątpliwie omawiane oświadczenia nie są sprzeczne z prawem i mogą one przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Zakwestionowanie omawianych oświadczeń jako oświadczeń w rozumieniu art. 75 § 2 k.p.a. nie dezawuuje ich jako dowodu w rozumieniu art. 75 § 1 k.p.a. Nie można zatem wywodzić, że skoro omawiane oświadczenia zostały złożone bez pouczenia i sankcji wynikającej z art. 83 § 3 k.p.a., to nie mogą stanowić dowodu w sprawie.
Drugi zarzut naruszenia przepisów postępowania dotyczył naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi na decyzję w sytuacji, gdy organ naruszył w toku postępowania art. 82 k.p.a. przyznając walor wiarygodności zeznaniom K. P. złożonym w Prokuraturze Okręgowej w Piotrkowie Trybunalskim, w sytuacji, jest osobą niezdolną do postrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń.
Nie jest to zarzut usprawiedliwiony.
Podobnie jak wyżej omawiany zarzut był on także podnoszony w skardze do WSA. W zaskarżonym wyroku w tym zakresie trafnie wskazano, że organy ustając stan faktyczny, uwzględniły – oprócz zeznań K. P. – również zeznania innych świadków, tj. Z. B., D. M., A. M., P. L., D. Z. i A. B.. Z. P. i E. B. korespondują z relacjami pozostałych świadków. Organy dokonały oceny zeznań wymienionych świadków w ramach swobodnej a nie dowolnej oceny dowodów, co dotyczy także zeznań K. P.. WSA zaznaczył, że Dyrektor ARiMR znał treść opinii biegłych psychiatrów w sprawie K. P. i dokonał oceny jego zeznań uwzględniając treść tej opinii. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że z protokołu zeznań K. P. z [...] lipca 2019 r. i z [...] października 2020 r. nie wynika, aby w czasie składania przez niego zeznań występowały u niego objawy chorobowe wskazujące na zaburzenia psychiczne. Co jednak najważniejsze - relacje K. P. znajdują potwierdzenie w zeznaniach pozostałych świadków i relacje wszystkich świadków układają się w logiczną całość, co pozwoliło ustalić stan faktyczny w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosku skarżącej spółki, złożonego na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z aktu notarialnego dotyczącego oświadczenia E. P. z [...] maja 2024 r. o zatwierdzeniu dzierżaw zawieranych przez Z. B. - na fakt potwierdzenia przez współwłaściciela nieruchomości działania drugiego ze współwłaścicieli, posiadania legitymacji do zawierania umów dzierżawy przez Z. B.
Wniosek ten jest nieuzasadniony, ponieważ nawet w przypadku uznania, że Z. B. posiadał zgodę drugiego ze współwłaścicieli na zawieranie umów dzierżawy, to jednak – w całokształcie okoliczności sprawy – nie rodzi to istotnej wątpliwości, co do tego, że w sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków, co opisano wyżej.
Podsumowując powyższe, zarzuty sformułowane na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. okazały się nieuzasadnione. Oznacza to, że stan faktyczny sprawy przyjęty do jej rozpoznania przez WSA stanowił podstawę do zastosowania norm materialnych w rozpoznawanej sprawie.
W pierwszym zarzucie opartym na art. 174 pkt 1 p.p.s.a. skarżąca zarzuciła naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., poprzez błędne zastosowanie art. 60 rozporządzenia 1306/2013, polegające na uznaniu, iż uzyskanie przez skarżącą dopłat było wynikiem stworzenia sztucznych warunków, w sytuacji w której prawidłowa ocena zabranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosków odmiennych.
Nie jest to zarzut usprawiedliwiony.
Zgodnie z art. 60 rozporządzenia 1306/2013 – bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.
Przepis ten zawiera klauzulę generalną nakazującą organom administracji Państw Członkowskich podejmowanie działań mających na celu zapobieżenie obejścia prawa przez podmioty ubiegające się o przyznanie płatności i ich otrzymanie wbrew intencjom prawodawcy unijnego. Omawiany artykuł nakazuje Państwom Członkowskim nie przyznawać pomocy w razie stwierdzenia tzw. sztucznych warunków. W tych ramach, Państwo Członkowskie ma obowiązek w trybie ustanowionych własnych przepisów postępowania oceniać, czy podmiot ubiegający się o przyznanie płatności czyni to zgodnie z sektorowym prawodawstwem rolnym. Jeśli po przyznaniu płatności okaże się, że uzyskano ją z obejściem przepisów sektorowego prawodawstwa rolnego przez stworzenie sztucznych warunków, Państwo Członkowskie ma obowiązek odzyskiwania udzielonych płatności w trybie ustanowionych własnych przepisów postępowania, z uwzględnieniem prawa unijnego.
W rozpoznawanej sprawie, w niezakwestionowanym stanie faktycznym, taka sytuacja zaistniała. WSA prawidłowo zaakceptował ocenę Dyrektora ARiMR, że stanowiące współwłasność Z. B. i E. B. grunty zostały w sposób sztuczny zadeklarowane przez skarżącą spółkę do płatności bezpośrednich na 2016 i 2017. r. w celu uzyskania nieuzasadnionych korzyści poprzez zawyżenie płatności. Działalność samej spółki nie miała charakteru rzeczywistego i autonomicznego. Działalność rolnicza Z. B. przez podmioty zależne miała charakter wyłącznie formalny, ekonomicznie nieuzasadniony, co świadczyło o "sztuczności" w rozumieniu art. 60 rozporządzenia 1306/2013. Składanie odrębnych wniosków przez powiązane w taki sposób podmioty i zgłoszenie w nich działek rolnych, które zgłoszone łącznie uzasadniałyby przyznanie mniejszej płatności wskazuje na stworzenie sztucznych warunków. Skarżąca nie przedstawiła żadnego wiarygodnego uzasadnienia wskazującego na racjonalność w tworzeniu tak dużej liczby powiązanych podmiotów. Istotne jest zaś to, że spółka uczestniczyła w mechanizmie mającym na celu zmaksymalizowanie wysokości dopłat do działek, do których na mocy przepisów szczególnych nie zostałyby one przyznane.
Naczelny Sąd Administracyjny za chybiony uznał dwa pozostałe zarzuty materialne dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię art. 4 ust. 1 rozporządzenia 1307/2013 (pkt 1.b. petitum skargi) oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię § 2 rozporządzenia ekologicznego (pkt 1.c. petitum skargi kasacyjnej), z przyczyn formalno-konstrukcyjnych.
Jeżeli chodzi o art. 4 ust. 1 rozporządzenia 1307/2013 to wskazać należy, że przepis ten ma funkcje definiujące pojęcia występujące w rozporządzeniu i składa się z dalszych jednostek redakcyjnych w postaci liter (a-h). Autor skargi kasacyjnej nie wskazuje, której dokładnie jednostki redakcyjnej (litery tego ustępu) omawiany zarzut dotyczy. Nie rozwija tego i nie wyjaśnia także w motywach środka zaskarżenia. W tej sytuacji zarzut ten nie poddaje się kontroli instancyjnej.
Z kolei zarzut naruszenia § 2 rozporządzenia ekologicznego jest chybiony z tego powodu, że w rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z płatnością ekologiczną lecz płatnościami bezpośrednimi, które są regulowane innymi przepisami, tj. ustawą z dnia 20 lutego 2015 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2017 r., poz. 562 ze zm.).
Podsumowując, wszystkie podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się nieusprawiedliwione. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do jej uwzględnienia i w oparciu o art. 184 w zw. art. 182 § 2 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 4 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1860).