I GSK 990/24

I GSK 990/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-08-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer /sprawozdawca/
Joanna Salachna /przewodniczący/
Piotr Kraczowski
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III SA/Łd 10/24 - Wyrok WSA w Łodzi z 2024-04-03
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
83 § 2 i § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. Sp. z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 kwietnia 2024 r. sygn. akt III SA/Łd 10/24 w sprawie ze skargi W. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia [...] października 2023 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od W. Sp. z o.o. w W. na rzecz Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi 2700 (słownie: dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 3 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 10/24 oddalił skargę W. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. (dalej "skarżąca", "spółka") na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2023 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy
Decyzją z [...] października 2023 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej "Dyrektor ARiMR") utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej "Kierownika ARiMR") z [...] maja 2023 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne (PROW 2014-2020). Uzasadniając organ wskazał, że z protokołów z zeznań świadków oraz strony postępowania, jak również powiązań osobowych, wykazała, iż nie można uznać skarżącej za samodzielnie prowadzącą działalność rolniczą, posiadającą autonomię w zakresie zarządzania swoim gospodarstwem. Wskazał na powiazania osobowe rodzinne, zawodowe i biznesowe i na tej podstawie uznał, że spółka stworzyła sztuczne warunki w celu uzyskania nienależnych płatności oraz wskazał, że podmioty nie były nastawione na produkcję rolną i prowadzenie gospodarstwa. Organ wskazał, że z powodu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, na podstawie której skarżąca uzyskała płatności, należało uznać, że strona utraciła uprawnienie do uzyskania tych płatności, w związku z czym środki pieniężne przekazane na podstawie pierwotnej decyzji Kierownika ARiMR na rachunek bankowy strony 25 maja 2018 r. stanowią płatności pobrane nienależnie.
Następnie skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z 3 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 10/24 ją oddalił. Sąd I instancji wskazał, że przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że doszło do stworzenia sztucznych warunków w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. mających na celu uzyskanie przez spółkę korzyści sprzecznych z celami unijnego prawodawstwa rolnego. W ocenie sądu Z. B. poprzez wydzierżawienie gruntów będących jego własnością różnym podmiotom, podczas gdy podmioty te nie prowadziły na nich samodzielnej działalności rolniczej, stworzył mechanizm mający na celu obejście prawa i uzyskanie wyższych płatności. Spółka była jednym z elementów tego mechanizmu. Wskazuje na to analiza całego zebranego materiału dowodowego. Sąd uznał za organem, że spełnione zostały przesłanki obiektywne i subiektywne dla uznania, że doszło do stworzenia sztucznych warunków do uzyskania wyższych płatności obszarowych. Przesłanka obiektywna polegała na tym, że grunty stanowiące własność Z. B. wydzierżawił on sztucznie wykreowanym podmiotom powiązanym osobowo, rodzinne, organizacyjnie, zawodowo i biznesowo, podczas gdy on sam był osobom decydującą o prowadzeniu działalności rolniczej na tych gruntach. Przesłanka subiektywna polegała na przedstawieniu powiązań osobowych, rodzinnych, zawodowych, organizacyjnych i biznesowych pomiędzy Z. B. a podmiotami, którymi wydzierżawiono grunty.
Następnie skarżąca, na podstawie art. 173 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.), dalej "p.p.s.a.", zaskarżyła w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 kwietnia 2024 roku, sygn. akt III SA/Łd 10/24.
1) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucam naruszenie przepisów prawa materialnego mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to w szczególności:
a) art. 145 §1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. - poprzez błędne zastosowanie art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 549 z późn. zm., dalej: rozporządzenie 1306/2013) polegające na uznaniu, iż uzyskanie przez skarżącą dotacji za rok 2017 było wynikiem stworzenia sztucznych warunków, w sytuacji w której prawidłowa ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosków odmiennych;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. - poprzez błędną wykładnie art. 4 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 608 z późn. zm., dalej: rozporządzenie 1307/2013) polegającego na uznaniu, iż nie można uznać, iż skarżąca samodzielnie prowadziła działalność rolniczą, a co za tym idzie, podejmowała decyzje związane z uprawą działek, które zostały objęte wnioskiem o dopłaty;
c) art. 145 §1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. - poprzez błędną wykładnię § 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1784 z późn. zm., dalej: Rozporządzenie ekologiczne) przejawiające się uznaniem, iż skarżąca nie spełniała warunków do uzyskania płatności za rok 2017 poprzez budzącą wątpliwość umowę dzierżawy, w sytuacji, w której ustawodawca nie wymaga tytułu prawnego do uzyskania płatności ekologicznej do uprawianej działki rolnej;
2) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to w szczególności:
a) art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. - poprzez nieuwzględnienie skargi na decyzję w sytuacji, gdy organ naruszył w toku postępowania przepisy art. 83 § 2 i § 3 k.p.a. zaniechując pouczenia świadków P. L., K. P., D. Z., A. B., D. M., A. M. oraz Z, B. o prawie do odmowy składania zeznań i odpowiedzi napytania, a następnie opierając ustalenia na zeznaniach tych osób złożonych w innej sprawie, w sytuacji, gdy świadkowie byli jednocześnie podejrzanymi w postępowaniu karnym, mogliby odmówić odpowiedzi na pytania w mniejszej sprawie;
b) art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. - poprzez nieuwzględnienie skargi na decyzję w sytuacji, gdy organ naruszył w toku postępowania przepisy art. 82 k.p.a. przyznając walor wiarygodności zeznaniom K. P. złożonym w Prokuraturze Okręgowej w Piotrkowie Trybunalskim, w sytuacji, w której w toku postępowania karnego, K. P. odwołał wszelkie złożone przez siebie zeznania, jednocześnie wskazując, iż w czasie ich składania w 2019 roku pozostawał w fazie maniakalnej choroby psychicznej wyłączającym świadomość, będąc jednocześnie pod silnym wpływem E. P. , a co za tym idzie pozostaje on osobą niezdolną do postrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń;
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumentację wniesionych zarzutów. Na podstawie art. 176 §1 pkt 3 p.p.s.a. wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez stwierdzenie nieważności decyzji, ewentualnie wnoszę o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i umorzenie postępowania.
Ponadto:
1) na podstawie art. 176 §2 p.p.s.a. oświadczyła, iż zrzeka się rozprawy,
2) na podstawie art. 106 §3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci aktu notarialnego zawartego przed notariusz J. L., Rep. A nr [...]- oświadczenia E. P. z dnia 27 maja 2024 roku o zatwierdzeniu dzierżaw zawieranych przez Z. B. - na fakt potwierdzenia przez współwłaściciela nieruchomości działania drugiego ze współwłaścicieli, posiadania legitymacji do zawierania umów dzierżawy przez Z. B.;
3) na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 w zw. z art. 193 p.p.s.a. wniosła o zwrot kosztów dla skarżącej, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ w pełni poparł stanowisko zawarte w zaskarżonym wyroku Sądu I instancji i wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 ppsa (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40).
Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny zasadniczo w pierwszej kolejności rozpoznaje zarzuty procesowe. Konieczność zachowania tej kolejności oceny zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że prawidłowe odniesienie się do zarzutów związanych z naruszeniem prawa materialnego jest możliwe w sytuacji, gdy w postępowaniu kasacyjnym zostanie stwierdzone, że stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości albo że nie został skutecznie zakwestionowany.
Ustosunkowanie się do zarzutów procesowych skargi kasacyjnej, należy zatem poprzedzić przypomnieniem istotnych elementów stanu faktycznego sprawy ustalonego przez organy i przyjętego do jej rozpoznania przez WSA.
Z. B. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że Z. B. wraz z byłą żoną E. B. (obecnie P.) w 2016 i 2017 r. byli właścicielami ponad 400 hektarów użytków rolnych położonych na terenie różnych województw. Grunty te zostały podzielone i zgłoszone do płatności obszarowych przez różne podmioty powiązane rodzinnie, organizacyjnie i zawodowo, tj. H. sp. z o.o., D. M. , A. M., K. P., P. L, D. Z.i A. B.. D. Z., jako jeden z użytkowników ww. gruntów, wydzierżawił je skarżącej spółce (W.), której prezesem zarządu jest Z. B. (podpisał w imieniu spółki umowę dzierżawy). Wskazano, że Z. B. w istocie kierował podzielonym w ten sposób gospodarstwem rolnym.
Podstawę tych ustaleń były zeznania K. P. i E. P., Z. B., D. M. , A. M., P. L., D. Z. i A. B. Z ustalonych okoliczności faktycznych wynika, że osoby te nie prowadziły indywidulanej działalności rolniczej. Były jedynie formalnymi posiadaczami gruntów zgłoszonych do płatności. Z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby wskazane podmioty, w tym skarżąca spółka, samodzielnie decydowały o sposobie prowadzonych na gruntach zgłoszonych do płatności upraw lub aby dokonywały jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych. Z zeznań D. Z., A. M. , P. L., D. M. wynika, że osoby te wystąpiły o dopłaty w celu uzyskania "premii" z tytułu pracy na rzecz Z. B.– właściciela wydzierżawionych gruntów i firmy, która je faktycznie użytkowała. WSA wskazał, że celem takiego podziału było uzyskanie dla tych gruntów znacznie wyższych płatności. Wszystkie działki będące własnością Z. B. i jego byłej żony zgłoszone do płatności zostały tak podzielone pomiędzy dzierżawców, aby uzyskać maksymalne stawki płatności.
Na podstawie tych ustaleń WSA zaaprobował ocenę organów, że wydzierżawienie działek zgłoszonych do płatności skarżącej spółce było kreowaniem sztucznych warunków. Podkreślono, że Z. B. po wydzierżawieniu działek nadal decydował o wszystkich istotnych elementach produkcji rolnej na zgłoszonych gruntach. Działki zgłoszone do płatności były własnością Z. i E. B. .
WSA dodatkowo wskazał, że istnieje wątpliwość, czy w ogóle doszło do skutecznego zawarcia umowy dzierżawy pomiędzy właścicielami działek (Z. E. B. ) a dzierżawcą (D. Z.), a następnie między użytkownikiem D. Z. a spółką W. Bowiem do zawarcia umowy dzierżawy konieczne jest złożenie zgodnych oświadczeń woli obu stron umowy. W przypadku wydzierżawiającego konieczne były oświadczenia Z. B. i jego byłej żony E. B. , która zeznała, że nic nie wiedziała o zawieranych umowach dzierżawy.
Podsumowując WSA uznał, że organy prawidłowo przyjęły, że spełnione zostały przesłanki obiektywne i subiektywne dla uznania, że doszło do stworzenia sztucznych warunków do uzyskania wyższych płatności obszarowych. Przesłanka obiektywna polegała na tym, że grunty stanowiące własność Z, B. wydzierżawił on sztucznie wykreowanym podmiotom powiązanym osobowo, rodzinne, organizacyjnie, zawodowo i biznesowo, podczas gdy on sam był osobą decydującą o prowadzeniu działalności rolniczej na tych gruntach. Przesłanka subiektywna polegała na przedstawieniu powiązań osobowych, rodzinnych, zawodowych, organizacyjnych i biznesowych między Z. B. a podmiotami, którymi wydzierżawiono grunty. Złożenie wielu wniosków o przyznanie płatności obszarowych przez różne podmioty, którym Z. B. wydzierżawił grunt zamiast jednego wniosku złożonego przez niego na całość gruntów, pozwoliło obejść limity powierzchni uprawniających do przyznania płatności. Bez uzasadnionej przyczyny wykreowano wiele podmiotów, aby uzyskać wyższe płatności, niż gdyby o nie wystąpił jeden rolnik. Skarżąca spółka była jednym z elementów mechanizmu stworzonego przez Z. B. mającego na celu uzyskanie wyższych płatności obszarowych. Natomiast w rzeczywistości w analizowanym okresie spółka nie prowadziła samodzielnej działalności rolniczej na wydzierżawionych gruntach.
Przywołane ustalenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, skarżąca podważa dwoma zarzutami sformułowanymi w punkcie 2. petitum skargi kasacyjnej.
Pierwszy z nich polega na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi w sytuacji, gdy organ naruszył art. 83 § 2 i 3 kpa zaniechując pouczenia świadków P. L., K. P. , D. Z., A. B. , D. M., A. M. i Z. B. o prawie do odmowy składania zeznań i odpowiedzi na pytania, a następnie opierając ustalenia na zeznaniach tych osób złożonych w innej sprawie, w sytuacji, gdy świadkowie byli jednocześnie podejrzanymi w postępowaniu karnym, mogliby odmówić odpowiedzi na pytania w niniejszej sprawie.
Nie jest to zarzut usprawiedliwiony.
Przede wszystkim wskazać należy, że taki sam zarzut został już zawarty w skardze do WSA.
Przepis art. 83 kpa dotyczy prawa odmowy zeznań w postępowaniu administracyjnym. Tymczasem WSA prawidłowo zaznaczył, że organy oparły się na zeznaniach świadków z postępowania karnego, do czego były uprawnione na podstawie art. 75 § 1 kpa stanowiącego, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Zauważyć należy – co istotne – że skarżąca kasacyjnie nie zarzuciła naruszenia art. 75 § 1 kpa.
Tak więc organy nie miały obowiązku bezpośredniego przesłuchiwania świadków, lecz mogły oprzeć swoje rozstrzygnięcia na dowodach przeprowadzonych przez inny organ w innym postępowaniu. W rozpoznawanej sprawie organy nie przeprowadzały dowodu z zeznań świadka, lecz wystąpiły do Prokuratury z wnioskiem o udostępnienie protokołów z przesłuchań świadków przeprowadzonych przed tym organem. W tej sytuacji nie zachodziła konieczność pouczenia o prawach wskazanych w art. 83 § 2 i 3 kpa, gdyż wspomniane protokoły przesłuchań są dowodami z dokumentu urzędowego, o jakim stanowi art. 76 kpa. Zgodnie zaś z art. 75 § 2 kpa – jeżeli przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu administracji, organ administracji publicznej odbiera od strony, na jej wniosek, oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Przepis art. 83 § 3 stosuje się odpowiednio.
Na marginesie powyższego wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 1935/22 (pub. LEX nr 3667378) stwierdził, że jakkolwiek oświadczenie złożone bez pouczenia i sankcji wynikającej z art. 83 § 3 kpa nie może być uznane za prawidłowo złożone oświadczenie, o którym mowa w art. 75 § 2 kpa, to mimo to nadal może stanowić dowód w sprawie. Jak bowiem stanowi art. 75 § 1 zd. pierwsze kpa, jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Niewątpliwie omawiane oświadczenia nie są sprzeczne z prawem i mogą one przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Zakwestionowanie omawianych oświadczeń jako oświadczeń w rozumieniu art. 75 § 2 kpa nie dezawuuje ich jako dowodu w rozumieniu art. 75 § 1 kpa. Nie można zatem wywodzić, że skoro omawiane oświadczenia zostały złożone bez pouczenia i sankcji wynikającej z art. 83 § 3 kpa, to nie mogą stanowić dowodu w sprawie.
Drugi zarzut naruszenia przepisów postępowania dotyczył naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie skargi na decyzję w sytuacji, gdy organ naruszył w toku postępowania art. 82 kpa przyznając walor wiarygodności zeznaniom P. K. złożonym w Prokuraturze Okręgowej w Piotrkowie Trybunalskim, w sytuacji, jest osobą niezdolną do postrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń.
Nie jest to zarzut usprawiedliwiony.
Podobnie jak wyżej omawiany zarzut był on także podnoszony w skardze do WSA. W zaskarżonym wyroku w tym zakresie trafnie wskazano, że organy ustając stan faktyczny, uwzględniły – oprócz zeznań K. P. – również zeznania innych świadków, tj. Z., B. D. M. , A. M., P. L. , D. Z. i A. B. Z. P. i E. B. korespondują z relacjami pozostałych świadków. Organy dokonały oceny zeznań wymienionych świadków w ramach swobodnej a nie dowolnej oceny dowodów, co dotyczy także zeznań K. P. WSA zaznaczył, że Dyrektor ARiMR znał treść opinii biegłych psychiatrów w sprawie K. P. i dokonał oceny jego zeznań uwzględniając treść tej opinii. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że z protokołu zeznań K. P. z 4 lipca 2019 r. i z 8 października 2020 r. nie wynika, aby w czasie składania przez niego zeznań występowały u niego objawy chorobowe wskazujące na zaburzenia psychiczne. Co jednak najważniejsze - relacje . P. znajdują potwierdzenie w zeznaniach pozostałych świadków i relacje wszystkich świadków układają się w logiczną całość, co pozwoliło ustalić stan faktyczny w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny pominął dowód skarżącej spółki, złożonego na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z aktu notarialnego dotyczącego oświadczenia E. P. z 27 maja 2024 r. o zatwierdzeniu dzierżaw zawieranych przez Z B. .- na fakt potwierdzenia przez współwłaściciela nieruchomości działania drugiego ze współwłaścicieli, posiadania legitymacji do zawierania umów dzierżawy przez Z. B. .
Wniosek ten jest nieuzasadniony, ponieważ nawet w przypadku uznania, że Z. B. posiadał zgodę drugiego ze współwłaścicieli na zawieranie umów dzierżawy, to jednak – w całokształcie okoliczności sprawy – nie rodzi to istotnej wątpliwości, co do tego, że w sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków, co opisano wyżej.
Podsumowując powyższe, zarzuty sformułowane na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. okazały się nieuzasadnione. Oznacza to, że stan faktyczny sprawy przyjęty do jej rozpoznania przez WSA stanowił podstawę do zastosowania norm materialnych w rozpoznawanej sprawie.
W pierwszym zarzucie opartym na art. 174 pkt 1 p.p.s.a., skarżąca zarzuciła naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., poprzez błędne zastosowanie art. 60 rozporządzenia 1306/2013, polegające na uznaniu, iż uzyskanie przez skarżącą dopłat było wynikiem stworzenia sztucznych warunków, w sytuacji w której prawidłowa ocena zabranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosków odmiennych.
Nie jest to zarzut usprawiedliwiony.
Zgodnie z art. 60 rozporządzenia 1306/2013 – bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.
Przepis ten zawiera klauzulę generalną nakazującą organom administracji Państw Członkowskich podejmowanie działań mających na celu zapobieżenie obejścia prawa przez podmioty ubiegające się o przyznanie płatności i ich otrzymanie wbrew intencjom prawodawcy unijnego. Omawiany artykuł nakazuje Państwom Członkowskim nie przyznawać pomocy w razie stwierdzenia tzw. sztucznych warunków. W tych ramach, Państwo Członkowskie ma obowiązek w trybie ustanowionych własnych przepisów postępowania oceniać, czy podmiot ubiegający się o przyznanie płatności czyni to zgodnie z sektorowym prawodawstwem rolnym. Jeśli po przyznaniu płatności okaże się, że uzyskano ją z obejściem przepisów sektorowego prawodawstwa rolnego przez stworzenie sztucznych warunków, Państwo Członkowskie ma obowiązek odzyskiwania udzielonych płatności w trybie ustanowionych własnych przepisów postępowania, z uwzględnieniem prawa unijnego.
W rozpoznawanej sprawie, w niezakwestionowanym stanie faktycznym, taka sytuacja zaistniała. WSA prawidłowo zaakceptował ocenę Dyrektora ARiMR, że stanowiące współwłasność Z. B. i E. B. grunty zostały w sposób sztuczny zadeklarowane przez skarżącą spółkę do płatności bezpośrednich na 2016 i 2017. r. w celu uzyskania nieuzasadnionych korzyści poprzez zawyżenie płatności. Działalność samej spółki nie miała charakteru rzeczywistego i autonomicznego. Działalność rolnicza Z. B. przez podmioty zależne miała charakter wyłącznie formalny, ekonomicznie nieuzasadniony, co świadczyło o "sztuczności" w rozumieniu art. 60 rozporządzenia 1306/2013. Składanie odrębnych wniosków przez powiązane w taki sposób podmioty i zgłoszenie w nich działek rolnych, które zgłoszone łącznie uzasadniałyby przyznanie mniejszej płatności wskazuje na stworzenie sztucznych warunków. Skarżąca nie przedstawiła żadnego wiarygodnego uzasadnienia wskazującego na racjonalność w tworzeniu tak dużej liczby powiązanych podmiotów. Istotne jest zaś to, że spółka uczestniczyła w mechanizmie mającym na celu zmaksymalizowanie wysokości dopłat do działek, do których na mocy przepisów szczególnych nie zostałyby one przyznane.
Naczelny Sąd Administracyjny za chybiony uznał dwa pozostałe zarzuty materialne dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., poprzez błędną wykładnię art. 4 ust. 1 rozporządzenia 1307/2013 (pkt 1.b. petitum skargi) oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., poprzez błędną wykładnię § 2 rozporządzenia ekologicznego (pkt 1.c. petitum skargi kasacyjnej).
Jeżeli chodzi o art. 4 ust. 1 rozporządzenia 1307/2013 to zarzut ten z przyczyn formalno-konstrukcyjnych jest chybiony. Przepis ten ma funkcje definiujące pojęcia występujące w rozporządzeniu i składa się z dalszych jednostek redakcyjnych w postaci liter (a-h). Autor skargi kasacyjnej nie wskazuje, której dokładnie jednostki redakcyjnej (litery tego ustępu) omawiany zarzut dotyczy. Nie rozwija tego i nie wyjaśnia także w motywach środka zaskarżenia. W tej sytuacji zarzut ten nie poddaje się kontroli instancyjnej.
Z kolei zarzut naruszenia § 2 rozporządzenia jest chybiony z tego powodu, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika bowiem, aby Sąd I instancji podejmował jakiekolwiek zabiegi interpretacyjne w tym w kontekście wskazywanym przez skarżącego. W ocenie autora skargi kasacyjnej, Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie spełniała warunków do uzyskania płatności za rok 2017 poprzez budzącą wątpliwość umowę dzierżawy, w sytuacji, w której ustawodawca nie wymaga tytułu prawnego do uzyskania płatności ekologicznej do uprawianej działki rolnej.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd dokonał wykładni art. 336 kc, stwierdzając, że stosownie do tego przepisu posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W świetle orzecznictwa i piśmiennictwa posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą (por. E. Gniewek, Komentarz do art. 336 Kodeksu cywilnego, (w:) E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Zakamycze 2001 r.). Jako stan faktyczny posiadanie niezależne jest od tego, czy posiadaczowi przysługuje tytuł prawny, z którego wynika uprawnienie do władania przedmiotem posiadania. Posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określanego jako corpus possessionis, oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie (por. J. Ignatowicz (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, red. J. Ignatowicz, Warszawa 1972, s. 768 - 769; E. Skowrońska-Bocian (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Pietrzykowski, t. I, Warszawa 1999, s. 681). Przedstawione właściwości posiadania wyłączają uznanie za posiadacza osoby, która legitymując się tytułem prawnym do władania rzeczą, uzyskała ten tytuł w innym zamiarze niż władanie rzeczą dla siebie i ten odmienny zamiar kontynuuje. Nie jest też posiadaczem osoba, która ponadto nie sprawuje fizycznego władztwa nad rzeczą. Według ustaleń organów administracji publicznej w niniejszej sprawie po stronie skarżącej nie występował żaden z wymienionych dwóch elementów składających się na istnienie posiadania zależnego, w rozumieniu 336 kc. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący nie tylko nie wykazał na czym polega błędne rozumienie art. 336 kc przez Sąd I instancji, ani też jaka powinna być prawidłowa jego wykładnia, lecz w ogóle nie odnosił się do kwestii jego rozumienia przyjętego przez ten Sąd. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika również, aby w wyniku interpretacji art. 336 kc, WSA miałby wyrazić poglądy kwestionowane skargą kasacyjną, że dla wykazania przesłanki posiadania rolnik powinien przedłożyć organowi administracji publicznej ważną i skuteczną umowę cywilnoprawną, stanowiącą podstawę władania gruntem rolnym deklarowanym do płatności; czy też posiadanie może polegać na zlecaniu osobom trzecim dokonywania prac agrotechnicznych tylko pod warunkiem, że dzierżawca nieruchomości jest do tych czynności legitymowany, to jest dysponuje tytułem prawnym do nieruchomości.
Podsumowując, wszystkie podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się nieusprawiedliwione. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do jej uwzględnienia i w oparciu o art. 184 w zw. art. 182 § 2 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z 2 pkt 5 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 i pkt 1 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1860).
Na zasądzone koszty (2 700 zł) składa się wynagrodzenie radcy prawnej organu, za sporządzenie odpowiedzi na skargę kasacyjną, która nie brała udziału w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji.