I GSK 985/21

I GSK 985/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Henryk Wach /sprawozdawca/
Jacek Boratyn
Piotr Pietrasz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6559
Sygn. powiązane
V SA/Wa 1077/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-02-17
Skarżony organ
Minister Funduszy i Polityki Regionalnej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Sędzia del. WSA Jacek Boratyn Protokolant starszy asystent sędziego Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej U. J. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lutego 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 1077/20 w sprawie ze skargi U. J. w K. na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty środków z tytułu dofinansowania realizacji projektu 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od U. J. w K. na rzecz Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej 675 (słownie: sześćset siedemdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 17 lutego 2021 r., V SA/Wa 1077/20 oddalił skargę U. J. w K. na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z [...] maja 2020 r. znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty środków z tytułu dofinansowania realizacji projektu.
U. J. w K. (dalej: "skarżący") wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie.
Skarżący kasacyjnie wniósł o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz rozpoznanie przedmiotowej sprawy na rozprawie.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie:
1. prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie , tj.:
- art. 5 ust. 1-3 ustawy z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1872, t. j. ze zm.; dalej "udwr") w zw. z art. 300 ustawy z 26 czerwca 1974 r. kodeks pracy (Dz. U. 2020, poz. 1320, t. j. ze zm.: dalej "kp") w zw. z art. 457 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (Dz. U. 2020, poz. 1740, t. j. ze zm.; dalej "kc") poprzez uznanie za niezgodne z obowiązującym prawem wypłacenie pracownikowi dodatkowego wynagrodzenia rocznego w roku, za który to wynagrodzenie przysługuje;
2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżący wykazał, że postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami w postaci sprzeczności ustaleń ww. organów z treścią zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego.
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Minister Funduszy i Polityki Regionalnej w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
U. J. w K. pismem z 5 marca 2025 r. podtrzymał stanowisko wyrażone w skardze kasacyjnej oraz wniósł o uwzględnienie z urzędu faktu, że na mocy art. 16 ustawy z 30 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2023, poz. 2005) ustawodawca przewidział, że w roku 2023 dodatkowe wynagrodzenie roczne, o którym mowa w art. 143 ustawy z 20 lipca 2028 r. Prawo szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. 2024, poz. 1571, t. j.), przysługujące za rok 2023, może zostać wypłacone w miesiącu grudniu tego roku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia. Za podstawę wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął ustalenia faktyczne dokonane przez Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej.
Na podstawie umowy o dofinansowanie projektu z 5 marca 2010 r. zawartej z Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego pełniącym funkcję Instytucji Pośredniczącej U. J. z siedzibą w K. realizował w okresie od 1 marca 2010 r. do 31 grudnia 2015 r. projekt pn. ,,Utworzenie anglojęzycznych interdyscyplinarnych studiów doktoranckich o specjalności ekologia, wzmocnienie potencjału dydaktycznego kadry Instytutu Nauk o Środowisku U. J.". Zgodnie z umową o dofinansowanie łączna wysokość wydatków kwalifikowanych w projekcie wynosiła 5.296.259,92 złotych. Według harmonogramu płatności, dofinansowanie miało być wypłacone beneficjentowi w dwudziestu czterech transzach. Beneficjent złożył 22 stycznia 2016 r. wniosek o płatność za okres od 1 października 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. Pismem z 1 lutego 2016 r. IP przekazała informację o wynikach weryfikacji wniosku o płatność, informując beneficjenta, że w związku ze stwierdzonymi wydatkami niekwalifikowalnymi jest on zobowiązany do zwrotu 4.463,66 złotych w terminie 14 dni od dnia otrzymania informacji. Wskazana kwota stanowiła równowartość środków uznanych za niekwalifikowalne z uwagi na wypłatę dodatkowego rocznego wynagrodzenia pracownikowi przed zakończeniem roku kalendarzowego, za który dane wynagrodzenie przysługiwało, tj. z naruszeniem przepisów ustawy z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej. U. J. wpłacił 4.463,66 złotych na rachunki bankowe wskazane w piśmie IP z 1 lutego 2016 r. Następnie, pismem z 18 lipca 2019 r. beneficjent wystąpił do IP z wnioskiem o określenie kwoty nadpłaty niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym stanowiącym dochód budżetu państwa w wysokości 4.709,61 złotych. Uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego zawiera jednoznaczne stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia.
W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. Zasada ta wynika z art. 183 § 1 p.p.s.a. i oznacza pełne związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone wadliwości zaskarżonego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, tylko weryfikuje zasadność postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Wskazanie podstaw skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze kasacyjnej, co oznacza konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił Sąd oraz uzasadnienia zarzutu ich naruszenia.
Według art. 174 pkt 2) p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oparcie skargi kasacyjnej na naruszeniu przepisów postępowania jest niezbędne w sytuacji, gdy strona zamierza kwestionować stan faktyczny przyjęty przy wyrokowaniu przez Sąd I instancji. O skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania formułowanych w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2) p.p.s.a. nie decyduje każde im uchybienie, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez wpływ, o którym mowa należy rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem przepisom postępowania stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy.
Przepisami postępowania sądowoadministracyjnego w tej sprawie są przepisy p.p.s.a., przepisy ufp, oraz przepisy kpa i O.p. w zakresie wskazanym w art. 67 ust. 1 ufp: "Do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760 oraz z 2024 r. poz. 879)."
W ramach tej podstawy kasacyjnej kasator zarzucił wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu w pkt 2. petitum skargi kasacyjnej naruszenie: "art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżący wykazał, że postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami w postaci sprzeczności ustaleń ww. organów z treścią zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego."
Według art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis ten normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej określając kompetencję sądu administracyjnego w fazie orzekania i co do zasady nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, ponieważ jego naruszenie przez Sąd I instancji jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom postępowania. W rozumieniu art. 174 pkt 2) p.p.s.a. nie jest naruszeniem przepisów postępowania (p.p.s.a.) zastosowanie przez Sąd I instancji środka określonego w ustawie - art. 151 p.p.s.a., kiedy Sąd nie stwierdzi naruszenia prawa z art. 145 § 1 p.p.s.a. Podniesiony przez kasatora zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. nie powiązany z jakimkolwiek przepisem postępowania, w tym wypadku przepisem kpa oraz przepisem Działu III ustawy Ordynacja podatkowa nie poddaje się kontroli kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy z art. 174 pkt 2) p.p.s.a.
Prawidłowe sformułowanie skargi kasacyjnej opierającej się na podstawie z art. 174 pkt 1) p.p.s.a. - naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie - musi polegać na wskazaniu postaci naruszenia prawa materialnego. Przyjmuje się, że podstawę prawną wyroku sądu administracyjnego stanowią te przepisy p.p.s.a., które określają sposób rozstrzygnięcia sprawy w zależności od wyników postępowania sądowego. Tak pojmowana podstawa rozstrzygnięcia powinna być podana i wyjaśniona w uzasadnieniu wyroku, w którym sąd administracyjny powinien wskazać, jakie przepisy uprawniały organ administracji publicznej do wyciągnięcia określonych konsekwencji prawnych z dokonanych w sprawie ustaleń. Chodzi o przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania, które miały zastosowanie w sprawie administracyjnej, które łącznie z przepisami p.p.s.a. stanowią podstawę prawną wyroku sądu administracyjnego. Skuteczną podstawą zarzutów kasacyjnych opartych na podstawie z art. 174 pkt 1) p.p.s.a. może być naruszenie wyłącznie takich przepisów prawa materialnego, które zastosował albo miał zastosować organ administracji publicznej. Podstawą prawną decyzji jest przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego powołany w decyzji jako podstawa prawna decyzji oraz wyjaśniona w uzasadnieniu prawnym decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Takim przepisem prawa jest ten, który kształtuje sytuację prawną podmiotu przez pozbawienie uprawnienia i nałożenie określonego obowiązku, będącego sankcją za jego nieprzestrzeganie. Stawianie Sądowi I instancji zarzutu dotyczącego obu form naruszenia prawa materialnego jest zasadne w przypadku, gdy stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy i nie budzi wątpliwości. Ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonywana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie są kwestionowane lub nie zostały skutecznie podważone. W przeciwnym wypadku ich stawianie jest przedwczesne.
W ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1) p.p.s.a. w pkt 1. petitum skargi kasacyjnej kasator zarzucił Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 5 ust. 1-3 ustawy z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1872, t. j. ze zm.; dalej "udwr ") w zw. z art. 300 ustawy z 26 czerwca 1974 r. kodeks pracy (Dz. U. 2020, poz. 1320, t. j. ze zm.: dalej "kp") w zw. z art. 457 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (Dz. U. 2020, poz. 1740, t. j. ze zm.; dalej "kc") poprzez uznanie za niezgodne z obowiązującym prawem wypłacenie pracownikowi dodatkowego wynagrodzenia rocznego w roku, za który to wynagrodzenie przysługuje.
Kasator zarzucając Sądowi I instancji łącznie błędną wykładnię wielu przepisów prawa, nie przedstawił w odniesieniu do każdego z nich z osobna własnej, prawidłowej wykładni, przez co nie wykazał na czym polegało nieprawidłowe zrekonstruowanie przez Sąd I instancji normy prawnej zawartej w każdym z tych przepisów. Ponadto zarzucając Sądowi I instancji łącznie niewłaściwe zastosowanie wielu przepisów prawa, nie przedstawił w odniesieniu do każdego z nich z osobna jak dany przepis prawa powinien być stosowany ze względu na stan faktyczny sprawy albo dlaczego ze względu na ten stan faktyczny nie powinien być on stosowany. Użyty przez kasatora zwrot: "poprzez uznanie za niezgodne z obowiązującym prawem wypłacenie pracownikowi dodatkowego wynagrodzenia rocznego w roku, za który to wynagrodzenie przysługuje" wskazuje na to, że w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1) p.p.s.a. kasator w istocie kwestionuje ustalenie, że wypłata trzynastej pensji za 2015 rok, która mogła być dokonana w okresie styczeń-marzec 2016 r. została dokonana w grudniu 2015 roku.
Podstawą prawną decyzji ostatecznej Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z 14 maja 2020 r. jest 72 § 1 pkt 1) ustawy Ordynacja podatkowa: Za nadpłatę uważa się kwotę nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku. Postępowanie w tym przedmiocie zostało wszczęte w trybie art. 75 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa: Jeżeli podatnik kwestionuje zasadność pobrania przez płatnika podatku albo wysokość pobranego podatku, może złożyć wniosek o stwierdzenie nadpłaty podatku.
Zgodnie z art. 5 ust. 1, 2 i 3 ustawy z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej, wynagrodzenie roczne jest wypłacane z wyodrębnionych na ten cel środków na wynagrodzenia. Wynagrodzenie roczne wypłaca się, z zastrzeżeniem ust. 3, nie później niż w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który przysługuje to wynagrodzenie. Pracownikowi, z którym rozwiązano stosunek pracy w związku z likwidacją pracodawcy, wynagrodzenie roczne wypłaca się w dniu rozwiązania stosunku pracy. Natomiast, według art. 56 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z 11 lipca 2006 r. ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999, wydatki, w tym wydatki na duże projekty, są kwalifikowalne do wsparcia z funduszy, jeżeli zostały faktycznie poniesione pomiędzy datą przedłożenia Komisji programów operacyjnych lub od 1 stycznia 2007 r., w zależności od tego, który z tych terminów jest wcześniejszy, a dniem 31 grudnia 2015 r. Operacje nie mogły zostać zakończone przed początkową datą kwalifikowalności (...).
W świetle tych przepisów, prawidłowe jest ustalenie, że wypłata dodatkowego wynagrodzenia rocznego kierownikowi ds. administracji i promocji D. D. – K. w grudniu 2015 roku stanowiła wydatki niekwalifikowalne. Wydatki te odnoszą się do okresu realizacji projektu, lecz nie mogły zostać uwzględnione w końcowym wniosku o płatność z powodu regulacji z art. 5 ust. 2 ustawy z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej.
Do nadpłaty podatku dochodzi wskutek zapłaty podatku nienależnego lub w wysokości wyższej niż należna. Istota nadpłaty sprowadza się do tego, że podatnik płaci wówczas, gdy nie musi tego robić (nie istnieje obowiązek podatkowy), albo płaci za dużo (kwota podatku zapłaconego przewyższa kwotę należną). W obu przypadkach świadczenie podatnika dokonane na rzecz wierzyciela podatkowego przewyższa to, czego wymaga od niego przepis prawa. Ta nadwyżka świadczenia ponad obowiązkowe jest nadpłatą. Kwota ta nie ma, bowiem podstawy prawnej, nie wynika z zawartego w ustawie obowiązku świadczenia, co jest charakterystyczne dla podatku. Podatnik płaci więcej niż powinien nie, dlatego, że jest taki obowiązek ustawowy, ale z innych przyczyn. Przyczyną powstania nadpłaty musi być zawsze przekonanie podatnika, że to co płaci jest realizacją ciążącego na nim obowiązku podatkowego. Jest to jedna z cech charakterystycznych nadpłaty.
Zgodnie z art. 207 ust. 1 pkt 1 ) i 2) ufp, w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są 1) wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, 2) wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 - podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy. Natomiast według art. 207 ust. 8 pkt 1) ufp, w przypadku stwierdzenia okoliczności, o których mowa w ust. 1, (...) instytucja, która podpisała z beneficjentem umowę o dofinansowanie, wzywa do zwrotu środków w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Zgodnie zaś z art. 207 ust. 9 ufp, po bezskutecznym upływie terminu właściwy organ wydaje decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki, oraz sposób zwrotu środków. Decyzji nie wydaje się, jeżeli dokonano zwrotu środków przed jej wydaniem (art. 207 ust. 10 ufp).
Decyzja wydana w tym trybie, określająca należność budżetową przypadającą do zwrotu ma charakter deklaratoryjny, ponieważ to podmiot występujący o płatność wykazuje podstawy obliczenia i przyznania płatności, organ zaś uprawniony jest do ich weryfikacji. Obowiązek zwrotu środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej wynika z mocy prawa (podlegają zwrotowi, ponieważ są wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, wykorzystane z naruszeniem procedur, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości).
Należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności są środkami publicznymi, stanowią niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym (art. 60 pkt 6) ufp).
Według art. 59 § 1 pkt 9) O.p., zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek zapłaty. Jest to tak zwane, efektywne wygaśnięcie zobowiązania podatkowego, jeden ze sposobów zakończenia stosunku prawnopodatkowego pomiędzy podatnikiem, a organem podatkowym (Państwem) sposobem określonym w ustawowym katalogu zamkniętym, zobowiązanie podatkowe wygasa zawsze tylko raz.
Wezwanie do zwrotu środków (art. 207 ust. 8 pkt 1) ufp) określa kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki, oraz sposób zwrotu środków. Zgodnie z art. 21 § 1 pkt 1) O.p., zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania. Według art. 21 § 3 O.p., jeżeli w postępowaniu podatkowym organ podatkowy stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, albo powstałego zobowiązania nie wykazano, organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania podatkowego.
Zobowiązanie zwrotu środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej pobranych nienależnie powstaje z mocy prawa w dniu zaistnienia zdarzenia w postaci wypłacenia (pobrania) tych środków w wyniku naruszenia prawa, tj. zaistnienia określonych okoliczności faktycznych, to tym samym powstania tego zobowiązania nie kreuje decyzja administracyjna. Obowiązek zwrotu powstaje niezależnie od tego, czy w sprawie została wydana czy też nie decyzja nakazująca zwrot. Decyzja określająca kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych potwierdza jedynie istnienie zobowiązania powstałego z mocy prawa.
Skoro należności z tytułu zwrotu środków, nie są należnościami podatkowymi, tylko innego rodzaju świadczeniem publicznoprawnym o charakterze zwrotnym, które nie nosi cech zobowiązania w ujęciu cywilistycznym, to nadpłata ma miejsce wówczas, kiedy beneficjent w trybie art. 207 ust. 8 ufp zwróci środki w wysokości większej, niż tej wynikającej z wezwania instytucji lub też zwróci środki, które zwrotowi w ogóle nie podlegały.
Wezwanie z 1 lutego 2016 r. do zwrotu środków określało kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki, oraz sposób zwrotu środków. Zobowiązanie to wygasło w całości wskutek zapłaty w ustawowym terminie. Tak określona kwota miała podstawę prawną, ponieważ wynikała z zawartego w ustawie obowiązku świadczenia. Beneficjent zapłacił, tyle ile powinien realizując ciążące na nim zobowiązanie do zwrotu środków. Brak było podstaw do wydania decyzji określającej kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki, oraz sposób zwrotu środków, ponieważ dokonano zwrotu środków przed jej wydaniem.
Granice sprawy podatkowej, w której odpowiednio miały zastosowanie również przepisy Działu III Rozdziału 9 Nadpłata ustawy Ordynacja podatkowa zostały wytyczone wnioskiem strony z 18 lipca 2019 roku, złożonym w trybie art. 75 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa o stwierdzenie nadpłaty podatku, podatnik domaga się stwierdzenia nadpłaty kwestionując zarówno należność zapłaconego podatku (art. 72 § 1 pkt 1 O.p.), jak i wysokość pobranego podatku (art. 75 § 1 O.p.).
Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty zostało wszczęte w trybie art. 75 § 1 O.p. na wniosek podatnika i toczyło się w trybie uregulowanym przepisami Działu III Rozdział 9 Nadpłata ustawy Ordynacja podatkowa, a nie w trybie Działu IV Postępowanie podatkowe. Przedmiotem tego postępowania jest ustalenie, czy powstała nadpłata podatku, o jakiej mowa w art. 72 § 1 pkt 1) O.p., w tym wypadku ustalenie, czy właściwa instytucja, która podpisała z beneficjentem umowę o dofinansowanie prawidłowo stwierdziła istnienie okoliczności, o których mowa w art. 207 ust. 1 ufp, oraz czy zasadnie wezwała beneficjenta w trybie art. 207 ust. 8 ufp do zwrotu środków w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania.
Kwestionowanie ustaleń faktycznych dokonanych przez właściwą instytucję, że środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są: wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, wykorzystane z naruszeniem procedur (...), pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości jest dopuszczalne w postępowaniu administracyjnym wszczętym z urzędu przez właściwą instytucję w trybie art. 207 ust. 9 ufp w sprawie w przedmiocie wydania decyzji określającej kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki, oraz sposobu zwrotu środków. O wszczęciu takiego postępowania z urzędu beneficjent zostaje zawiadomiony w trybie art. 61 § 1 i 4 kpa. Zgodnie z art. 67 ust. ufp, do spraw dotyczących zwrotu należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności nieuregulowanych ustawą o finansach publicznych stosuje się przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Ustawowym warunkiem wszczęcia postępowania z urzędu jest bezskuteczny upływ 14 dniowego terminu od dnia doręczenia wezwania do zwrotu środków.
Według art. 70 § 1 O.p., zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Natomiast, zgodnie z art. 79 § 2 i 3 O.p., prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty oraz wniosku o zwrot nadpłaty wygasa po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, chyba że ustawy podatkowe przewidują inny tryb zwrotu podatku. Decyzję w sprawie stwierdzenia nadpłaty na wniosek złożony przed upływem terminu przedawnienia można wydać także po upływie tego terminu. W tej sprawie, zobowiązanie podatkowe powstałe w grudniu 2015 roku przedawniłoby się z końcem 2020 roku, wniosek z 18 lipca 2019 roku o stwierdzenie nadpłaty został zatem złożony przed upływem terminu przedawnienia, obie decyzje wydano również przed upływem terminu przedawnienia. Przed upływem terminu przedawnienia organ administracji publicznej nie wydał z urzędu decyzji w trybie art. 207 ust. 9 ufp, ponieważ brak było ku temu przesłanki ustawowej - bezskutecznego upływu 14 dniowego terminu od dnia doręczenia beneficjentowi wezwania do zwrotu środków, beneficjent w terminie zwrócił środki.
Zwrot środków w terminie powoduje, że organ administracji publicznej nie może już wydać decyzji określającej kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki, oraz sposób zwrotu środków, ponieważ nie istnieje już przedmiot postępowania. Zobowiązanie zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, a także odsetki od tych środków i od tych należności wygasło przez zapłatę.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy z art. 174 pkt 1) p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 in fine p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1) p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 3) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).