I GSK 96/21

I GSK 96/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-11-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer /sprawozdawca/
Joanna Salachna /przewodniczący/
Marek Sachajko
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
VIII SA/Wa 314/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-08-26
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 158 § 1, art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia del. WSA Marek Sachajko Protokolant asystent sędziego Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2020 r. sygn. akt VIII SA/Wa 314/20 w sprawie ze skargi K, T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie udzielania wsparcia dla producentów owoców i warzyw 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od K. T. na rzecz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt VIII SA/Wa 314/20 oddalił skargę K. T. (dalej "skarżący") na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie udzielenia wsparcia.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.
W dniu 11 grudnia 2014 r. skarżący złożył do Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego w Warszawie (dalej: Dyrektor OT ARR) powiadomienie o zamiarze wycofania z rynku jabłek (z przeznaczeniem na bezpłatną dystrybucję) w ramach mechanizmu "Dalsze tymczasowe wsparcie dotyczące producentów owoców i warzyw (DOW)" w łącznej ilości 240 000 kg z powierzchni 8,00 ha. W formularzu zaznaczył, że powiadomienie składane jest przez producenta owoców i warzyw niebędącego członkiem organizacji producentów owoców i warzyw. Takie samo oświadczenie strona zaznaczyła we wniosku o przyznanie wsparcia za przeprowadzenie w dniu 30 grudnia 2014 r. operacji wycofania z rynku 4 800 kg jabłek z powierzchni 0,16 ha, złożonym do Dyrektora OT ARR 21 stycznia 2015 r.
Decyzją nr [...] z [...] kwietnia 2015 r. Dyrektor OT ARR za wycofanie z rynku jabłek przyznał stronie wsparcie w wysokości 2 017,44 euro, tj. 8 620,92 zł. Decyzja ta stała się ostateczna w administracyjnym toku postępowania, a organ orzekający odstąpił od jej pisemnego uzasadnienia, ponieważ w całości uwzględniała żądanie strony.
Decyzją z [...] września 2019 r. Nr [...] Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w oparciu o art. 158 § 1, art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) dalej "k.p.a.", art. 10 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 1505, ze zm.), dalej "ustawa o ARiMR" oraz art. 5 ust. 1 i art. 9 ust. 4 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 1031/2014 z dnia 29 września 2014 r. ustanawiającego dalsze tymczasowe nadzwyczajne środki wsparcia producentów niektórych owoców i warzyw (Dz.U.UE.L.2014.284.22), dalej rozporządzenie delegowane nr 1031/2014" w związku z § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 23 października 2014 r. w sprawie realizacji przez Agencję Rynku Rolnego zadań związanych z ustanowieniem dalszych tymczasowych nadzwyczajnych środków wsparcia dla producentów niektórych owoców i warzyw w związku z zakazem ich przywozu z Unii Europejskiej do Federacji Rosyjskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1468, ze zm.), dalej "rozporządzenie RM z 2014 r.", stwierdził nieważność decyzji Dyrektora OT ARR z [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w sprawie udzielenia wsparcia (dalej: decyzja ostateczna z 2015 r.). W ocenie organu I instancji producent, który w dacie składania powiadomienia oraz wniosku był członkiem i współudziałowcem uznanej organizacji producentów, nie miał prawa do otrzymania wsparcia przyznawanego na podstawie § 4 ust. 1 pkt 2 i § 8 ust. 1 rozporządzenia RM z 2014 r. oraz art. 5 ust. 1 rozporządzenia delegowanego nr 1031/2014. Zatem skarżący nie miał prawa realizować operacji i składać wniosku o wsparcie, ponieważ zrobiła to organizacja producentów owoców i warzyw, której był członkiem. Prezes ARiMR ustalił ponadto, że wypłata środków finansowych stronie oraz F. Sp. z o.o. nosi znamiona podwójnego finansowania, co jest sprzeczne z art. 9 ust. 4 rozporządzenia delegowanego z 2014 r. Końcowo organ I instancji uznał, że decyzja ostateczna z 2015 r. została wydana z rażącym naruszeniem przepisów prawa, tj.: § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RM z 2014 r. oraz art. 5 ust. 1 lit. a) i art. 9 ust. 4 rozporządzenia delegowanego nr 1031/2014, co wyczerpuje przesłankę z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Nie zgadzając się z decyzją skarżący złożył odwołanie. Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2020 r. znak: [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: Minister, organ odwoławczy, organ II instancji), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RM z 2014 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając decyzję, Minister ustalił, że strona na każdym etapie przeprowadzania operacji wycofania jabłek z rynku w ramach mechanizmu "Dalsze tymczasowe wsparcie producentów owoców i warzyw" pozostawała członkiem organizacji F. Sp. z o.o., biorącej udział w realizacji tego samego programu. Dyrektor OT ARR, nie weryfikując tej okoliczności, rażąco naruszył § 4 ust. 1 rozporządzenia RM z 2014 r., bowiem strona nie była podmiotem uprawnionym do otrzymania wsparcia w ramach opisanego mechanizmu w związku z członkostwem w ww. organizacji. Wyjaśnił, że przepis § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RM z 2014 r. nie wymaga interpretacji i wyraźnie wskazuje jakie podmioty były uprawnione do otrzymania wsparcia. Skarżący, jako członek organizacji producentów owoców i warzyw F. Sp. z o.o. realizującej program operacyjny, nie będąc uprawnionym do skorzystania ze wsparcia w ramach tego mechanizmu, naruszył ww. przepis w sposób rażący, przy czym rażące naruszenie powyższego przepisu jest podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z 2015 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Skarżący zaskarżył tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt VIII SA/Wa 314/20 ją oddalił. Sąd I instancji wskazał na specyfikę postępowania nadzwyczajnego jakim jest stwierdzenie nieważności decyzji. Sąd I instancji po dokonaniu analizy dokumentów będących podstawą wydania decyzji ostatecznej z 2015 r. (z 15 kwietnia 2015 r.) oraz przepisów prawa materialnego obowiązujących w dacie jej podjęcia, podzielił ustalenia Ministra dokonane w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu I instancji organ, wbrew zarzutom skargi, nie naruszył art. 156 § 1 k.p.a., ponieważ wyraźnie wskazał, który przepis został w sposób rażący naruszony przez Dyrektora OT ARR przy wydawaniu decyzji ostatecznej z 2015 r. i jakie są tego konsekwencje. Jego ustalenia w tym zakresie są bezsporne, spójne i oczywiste. Wskazał na brzmienie § 4 ust. 1 rozporządzenia RM z 2014 r. i podkreślił, że tak sformułowany przepis jasno wskazuje, że producentowi indywidualnemu wsparcie w ramach przedmiotowego mechanizmu przysługuje pod warunkiem, że nie jest on członkiem organizacji producentów owoców i warzyw, która realizuje program operacyjny. O tym wyraźnie mówi również art. 5 ust. 1 lit. a) rozporządzenia delegowanego nr 1031/2014 r., z którego wynika, że pomoc finansową Unii przyznaje się producentom owoców i warzyw, którzy nie są członkami organizacji producentów, na operacje wycofania z rynku w celu bezpłatnej dystrybucji (...). Skarżący nie spełniał warunków udziału i uzyskania wsparcia w przedmiotowym mechanizmie, ponieważ od 9 lipca 2010 r. jest członkiem uznanej grupy producentów owoców i warzyw F. Sp. z o.o., która w latach 2013-2015 realizowała również ten program. Skarżący w dacie składania powiadomienia (11 grudnia 2014 r.), wycofania jabłek na bezpłatną dystrybucję (30 grudnia 2014 r.) oraz składania wniosku (21 stycznia 2015 r.) nie był podmiotem, o którym mowa w § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RM z 2014 r. oraz w art. 5 ust. 1 lit. a) rozporządzenia delegowanego nr 1031/2014.
Następnie skarżący, na podstawie na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie VIII Wydział Zamiejscowy z dnia 26.08..2020r sygn. akt. VIII SA/Wa 314/20. Powyższy wyrok zaskarżył w całości.
Powyższemu wyrokowi zarzucił, że został wydany z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tj. art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 135, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt. 1 lit.a i lit.c oraz art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych w związku z art.7 Konstytucji RP i art.2 Konstytucji RP oraz art.64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP w związku z art. 6 art. 7 art. 8 i art. 9 k.p.a. w związku z art. 157 § 2 oraz art. 156 § 2 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania
Zdaniem autora skargi kasacyjnej, oddalając wniesioną skargę WSA w Warszawie VIII Wydział Zamiejscowy w Radomiu i utrzymując w obrocie prawnym zaskarżoną decyzję WSA nie wykonała funkcji kontrolnych w zakresie kontroli legalności działania organów administracji. Wydając zaskarżony wyrok i utrzymując w obrocie prawnym decyzje w sprawie stwierdzenia nieważności WSA w Warszawie VIII Wydział Zamiejscowy w Radomiu naruszył normy postępowania przed sądami administracyjnymi w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania oraz normy prawa materialnego
- poprzez ograniczenie kontroli legalności działania organów do postępowania prowadzonego po wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, brak analizy skutków zdarzeń w sferze cywilistycznej mającej istotny wpływ na istnienie przesłanki negatywnej stwierdzenia nieważności decyzji - stanowi to naruszenie przez WSA w tj art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 135 art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt. 1 lit.a i lit.c oraz art.,151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art.64 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 7 Konstytucji RP i art. 2 Konstytucji RP w związku z art. 6 art. 7 art. 8 i art. 9 k.p.a. w związku z art. 157 § 2 oraz art. 156 § 2 k.p.a.
- brak oceny legalności organów w okresie poprzedzającym wszczęcie postępowania, w tym brak zawiadomienia ustanowionego w sprawie pełnomocnika przez organ składający wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie nieważności o złożeniu wniosku o stwierdzenie nieważności i podawanie nieprawdziwej przyczyny przedłużania postępowania wszczętego postanowieniem z dnia 13.04.2017r.
- błędne ustalenia WSA w zakresie odwracalności skutków prawnych decyzji, której nieważność stwierdza Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia 19.09.2019 r.
Naruszenie prawa materialnego art. 156 § 2 k.p.a. w formie niewłaściwego zastosowania poprzez nie zastosowanie art. 156 § 2 k.p.a. i utrzymanie w obrocie prawnym decyzji wydanej w sprawie stwierdzenie nieważności decyzji, która wywołała nieodwracalne skutki prawne. Utrzymanie w obrocie prawnym decyzji przy istnieniu przesłanki negatywnej wydania tych decyzji.
Uzasadniając skargę kasacyjną, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie VIII Wydział Zamiejscowy w Radomiu w całości oraz uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz organu I instancji albo uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie do ponownego rozpatrzenia przez WSA w Warszawie VIII Wydziała Zamiejscowy w Radomiu. Ponadto wniósł o zasadzenie od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na jego rzecz kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm obowiązujących.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ w pełni poparł stanowisko zawarte w zaskarżonym wyroku Sądu I instancji i wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej także jako: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami. Zaznaczenia wymaga, że zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej. Innymi słowy, NSA może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej.
Ze względu na zakres i konstrukcję podniesionych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów oraz sposób w jaki je uzasadniono, wstępnie przypomnieć należy, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona zgodnie z wymogami określonymi w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. Dlatego wprowadzony został obowiązek sporządzania skargi kasacyjnej przez osoby mające odpowiednie przygotowanie zawodowe. Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych i ich należyte uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny, mocą art. 183 § 1 p.p.s.a., jest związany granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami. Zatem zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej. Jak już wskazano, NSA może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej. Nie może natomiast zastępować strony i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie może również modyfikować zgłoszonych zarzutów kasacyjnych i ich uzasadnienia pod kątem okoliczności danej sprawy. Musi bazować na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną.
Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. prawidłowe określenie podstaw kasacyjnych oznacza obowiązek wnoszącego skargę kasacyjną powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem autora skargi kasacyjnej uchybił Sąd I instancji w zaskarżonym orzeczeniu oraz uzasadnienia ich naruszenia. Przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu, czy strona skarżąca zarzuca naruszenie prawa materialnego, czy naruszenia przepisów postępowania, czy też oba te naruszenia łącznie. Konieczne jest przy tym wskazanie konkretnych przepisów naruszonych przez sąd, z podaniem jednostki redakcyjnej (numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu). Uzasadnienie skargi kasacyjnej ma za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych. Skarżący kasacyjnie zarzucając naruszenia tzw. materialne (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) jest zobowiązany do konkretnego wskazania nie tylko, które przepisy prawa materialnego zostały przez Sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, lecz także na czym polegała ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia oraz właściwe zastosowanie. Zarzucając zaś naruszenie prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) strona winna wskazać przepisy tego prawa, które zostały naruszone przez Sąd I instancji i wpływ tego naruszenia na wynik sprawy, tj. na zapadłe rozstrzygnięcie, przez który należy rozumieć istnienie uprawdopodobnionego związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym podniesionym w zarzucie skargi kasacyjnej a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem Sądu I instancji.
Rozpoznawana skarga kasacyjna nie spełnia wszystkich powyższych wymogów. Zauważyć przede wszystkim należy, że - obok tego, że wyartykułowany w petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania nie jest spójny w odniesieniu do wskazanych ich podstaw prawnych, jak też różnie określonych przejawów tegoż naruszenia - uzasadnienie skargi kasacyjnej nie jest skorelowane z wszystkimi wskazywanymi zarzutami w tym sensie, że odnosi się wyłącznie do niektórych zarzutów (kwestii) oraz tylko niektórych powołanych w petitum skargi kasacyjnej regulacji prawnych. Przy tym w odniesieniu tylko do części z powołanych w uzasadnieniu regulacji wskazano na czym naruszenie miało polegać oraz - w przypadku regulacji procesowych - podjęto próbę uprawdopodobnienia ich istotnego wpływu na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe, w kontekście uchwały NSA z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 (dostępna na: www.orzeczenia.nsa.gov.p.; dalej powoływane orzeczenia tamże), Naczelny Sąd Administracyjny dokonał oceny zarzutów w zakresie w jakim odnosi się do nich uzasadnienie skargi kasacyjnej spełniające wymogi, o których była mowa na wstępie.
Autor skargi kasacyjnej podnosi, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji przewidziana w art. 156 § 2 k.p.a. w postaci nieodwracalności skutków prawnych decyzji. W tym względzie wskazuje, że decyzja pierwotna (którą przyznano skarżącemu kasacyjnie płatność) "kończyła postępowanie, które powodowało nieodwracalne skutki prawne, albowiem w sposób nieodwracalny skarżący zadysponował swoją własnością oraz zostanie pozbawiony rekompensaty pieniężnej z tytułu nieodpłatnego przekazania wyprodukowanych przez siebie owoców instytucjom wskazanym przez organ, instytucjom realizującym zadania państwa w sferze społecznej" (s. 5 skargi kasacyjnej). W ramach argumentacji wskazano dalej, że Sąd I instancji "nie analizował podstaw materialnych przedmiotowej decyzji w związku z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP - konstytucyjnej ochrony własności, nie analizował skutków w zakresie prawa cywilnego postępowania zakończonego decyzją o przyznaniu rekompensaty" (s. 6 skargi kasacyjnej). To zaś miało powodować, że WSA naruszył art. 3 § 1, art. 135 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 64 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 2 Konstytucji RP.
Zarzut dotyczący niezastosowania w sprawie art. 156 § 2 k.p.a. jest nieuzasadniony.
Sąd I instancji prawidłowo ustalił, że w sprawie nie zaszła przesłanka w postaci nieodwracalności skutków prawnych. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że twierdzenia skarżącego kasacyjnie zmierzające w istocie do wykazania, że wskutek wydania decyzji obarczonej wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wyzbył się on własności jabłek na rzecz podmiotu wskazanego przez organ są nieuzasadnione. Jak wynika z niekwestionowanego w sprawie stanu faktycznego decyzja o przyznaniu rekompensaty (z 15 kwietnia 2015 r.) została wydana po dokonaniu przez skarżącego operacji wycofania jabłek z rynku w grudniu 2014 r., czyli po przeniesieniu ich własności na podmiot trzeci (skądinąd podmiot na rzecz którego nastąpiło przekazanie własności jabłek nie był wskazywany przez organ). Zatem rację ma organ, który wskazuje, że "wydanie decyzji nadzorowanej [przyznającej rekompensatę - przyp. NSA] było skutkiem przeprowadzenia przez skarżącego operacji wycofania jabłek z rynku, którą to operację związaną z przeniesieniem własności jabłek na osobę trzecią należy rozpatrywać w tym kontekście jako powód, czyli przyczynę wydania tej decyzji, a nie skutek" (s. 5 odpowiedzi na skargę kasacyjną).
Zgodnie z art. 156 § 2 k.p.a. in fine nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. W przedstawionych wyżej niespornych okolicznościach oczywiste jest, że podnoszone przez skarżącego kasacyjnie "wyzbycie się własności jabłek" już z samego tylko względu jego uprzedniego zaistnienia w stosunku do decyzji przyznającej rekompensatę nie może być rozpatrywane jako skutek wydanej decyzji (była to przesłanka wydania decyzji). Dodatkowo podnieść należy, że przywołana regulacja art. 156 § 2 k.p.a. in fine stanowi o nieodwracalnych skutkach prawnych (a nie jakichkolwiek). W orzecznictwie wskazuje się, że przez nieodwracalność skutków prawnych decyzji administracyjnej należy rozumieć sytuację, w której stan prawny ustalony decyzją organu administracyjnego nie może być zweryfikowany przy pomocy środków dostępnych na gruncie k.p.a. Skutek nieodwracalny decyzji administracyjnej polega więc na tym, że organ nie ma własnych kompetencji do odwrócenia na drodze postępowania administracyjnego skutków danego zdarzenia prawnego, zaistniałego po wydaniu, decyzji kontrolowanej w trybie nieważnościowym (por. np. wyrok NSA z 15 września 2021 r., I OSK 4301/18, tamże).
Naczelny Sąd Administracyjny za potrzebne uznał także wskazanie - na tle podnoszonych przez skarżącego kasacyjnie argumentów konstytucyjnej ochrony własności (których jednak nie uzasadnił, przywołując jedynie art. 64 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 2 Konstytucji RP) - że to skarżący kasacyjnie powiadomił organ o przystąpieniu do programu "Tymczasowe wsparcie producentów owoców i warzyw – DZE", czego czynić nie musiał (przystąpienie było dobrowolne) oraz deklarował swój udział jako podmiot kwalifikujący się do wsparcia. W postępowaniu nieważnościowym wykazano natomiast, czego skarżący nie próbował nawet kwestionować, że nie spełniał on warunków uzyskania wsparcia finansowego, a pomimo tego oświadczył organowi, że warunki te spełnia.
W zakresie pozostałych regulacji prawnych powołanych przez skarżącego kasacyjnie jako naruszone, Naczelny Sąd Administracyjny nie będzie się wypowiadał, gdyż uzasadnienie w tym względzie nie spełnia wymogów, o których była już mowa. Poza tym nie mogły być one formalnie skuteczne wobec ustaleń już poczynionych.
Drugi z poddających się merytorycznej ocenie zarzutów dotyczy niepowiadomienia pełnomocnika przez organ o wszczęciu postępowania. Jest on nieuzasadniony.
W ramach tego zarzutu skarżący kasacyjnie podnosi, że w sprawie wszczętej postanowieniem z 13 kwietnia 2017 r. został ustanowiony pełnomocnik, a pełnomocnictwo zostało złożone prawidłowo. "Organ nie poinformował o założeniu wniosku do organu nadzoru i celowo ukrywał fakt wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 15.04.2015 r." (s. 7 skargi kasacyjnej). Wskazuje, że pełnomocnictwo zostało określone przedmiotowo i podmiotowo w szeroki sposób, przewidujący również postepowania w trybach nadzwyczajnych. W jego przekonaniu WSA nie dokonał analizy zgodności z prawem działań organów w zakresie wszczęcia postępowania nieważnościowego z perspektywy zasad wyrażonych w art. 6, 9 i 8 k.p.a. Decyzja zaś z [...] kwietnia 2015 r. (której nieważność stwierdzono) dotyczy materialnie tej samej sprawy co postępowanie wszczęte postanowieniem z 13 kwietnia 2017 r. Na okoliczność rozumienia tożsamości sprawy administracyjnej przywołuje m.in. fragmenty komentarzy do art. 134 i art. 135 p.p.s.a. oraz orzecznictwa. Twierdzi, że WSA uznając, że organy działały prawidłowo pomijając ustanowionego w sprawie pełnomocnika naruszył art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 135, art. 141 § 4, art. 151, art. 145 § 1 lit. a i c w zw. z art. 6, 8 i 9 oraz 36 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP.
Przed przystąpieniem do oceny zarzutu wskazania wymaga, że sprawa wszczęta postanowieniem z 13 kwietnia 2017 r., w której został ustanowiony pełnomocnik - jak ustalił to Sąd I instancji - dotyczy postępowania o zwrot nienależnie pobranych należności. Postępowanie to prowadzone jest w trybie zwykłym "i – jak wynika z odpowiedzi na skargę – nie zostało jeszcze zakończone, oczekuje na wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji ostatecznej z 2015 r. na skutek niniejszego postępowania prowadzonego w trybie nadzwyczajnym. Te dwa postępowania nie dotyczą tego samego przedmiotu i nie toczą się przed tymi samymi organami." (s. 12 zaskarżonego kasacyjnie orzeczenia).
Oś sporu w rozpoznawanym zarzucie sprowadza się zatem do rozumienia granic danej sprawy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przez użycie w art. 134 § 1 p.p.s.a. sformułowania "w granicach danej sprawy" ustawodawca odsyła do sprawy w jej znaczeniu materialnoprawnym, a jej tożsamość określają elementy wyznaczające tożsamość skonkretyzowanego w decyzji lub postanowieniu stosunku prawnego, a więc identyczność podmiotów, identyczność przedmiotu tego stosunku oraz identyczność obu jego podstaw - prawnej i faktycznej. (por. np. wyrok NSA z 11 kwietnia 2024 r., II OSK 1820/21). Odnosząc to ustalenie do wskazywanych w ramach zarzutu okoliczności w pełni należy podzielić pogląd Sądu I instancji, że postępowanie nieważnościowe (decyzja Prezesa Agencji i Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 19 września 2019 r.) oraz postępowanie o zwrot nienależnie pobranych przez skarżącego środków (postanowienie Prezesa Agencji Rynku Rolnego z 13 kwietnia 2017 r.; aktualnie organem jest Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR), którego stroną jest skarżący kasacyjnie nie mogą być utożsamiane. Sprawa, do której odwołuje się skarżący kasacyjnie dotyczy nienależnie pobranych należności, a niniejsza sprawa - stwierdzenia nieważności decyzji, na mocy której przyznano pomoc finansową (nie dotyczą zatem tych samych praw lub obowiązków), sprawy te są prowadzone w oparciu o różne podstawy prawne oraz faktyczne oraz przez różne organy w odmiennym trybie.
W ramach poczynionych ustaleń odnośnie do rozumienia "granic sprawy" twierdzenia, że w sprawie niniejszej (nieważnościowej) organ nie powiadamiał pełnomocnika, który został umocowany przez skarżącego kasacyjnie w innej sprawie (której przedmiotem jest ustalenie nienależnie pobranych środków) nie mogły odnieść skutku. Tym samym nie mogły także zaistnieć naruszenia innych wskazywanych w skardze kasacyjnej regulacji prawnych.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.
O zasądzeniu kosztów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c), w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935.).