I GSK 958/22

I GSK 958/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Salachna /przewodniczący/
Michał Kowalski
Monika Krzyżaniak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I SA/Bd 807/21 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2022-02-01
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 11, art. 80, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 54 ust. 1
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 7 ust. 3
Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia del. WSA Moniak Krzyżaniak (spr.) Protokolant asystent sędziego Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Toruniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 1 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Bd 807/21 w sprawie ze skargi W.O. na decyzję Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Toruniu z dnia 29 września 2021 r. nr BDSPB02-124/2021 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od W.O. na rzecz Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Toruniu 4913 (cztery tysiące dziewięćset trzynaście) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 1 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 807/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu skargi W.O. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Toruniu z 29 września 2021 r., nr BDSPB02-124/2021 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Toruniu na rzecz skarżącego kwotę 7143 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
17 maja 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2018 r., przyznanych skarżącemu na mocy decyzji z 12 lutego 2019 r., z uwagi na powzięcie 16 października 2020 r. informacji o wykreśleniu 12 marca 2018 r. G. Sp. z o. o. z rejestru grup producentów rolnych.
Decyzją z 30 lipca 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. ustalił wobec skarżącego kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 86 298,06 zł. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że przyczyną ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności było stwierdzenie, że wnioskodawca nie spełniał warunków do uzyskania płatności cukrowej za 2018 r. Wynikało to z faktu, że wnioskodawca nie zawarł umowy kontraktacyjnej z uznaną grupą producentów rolnych lub uznanym zrzeszeniem organizacji producentów, której był członkiem. G. Sp. z o. o., z którą skarżący zawarł umowę kontraktacji dołączoną do wniosku, została wykreślona z rejestru grup producentów rolnych 12 marca 2018 r. na podstawie decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Toruniu. Jednocześnie organ I instancji nie stwierdził, aby w sprawie zaistniały podstawy do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności lub przesłanki uzasadniające odstąpienie od dochodzenia zwrotu.
Decyzją z 29 września 2021 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Toruniu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że w celu uzyskania płatności związanej do uprawy buraków cukrowych, wnioskodawca musi spełnić jeden z dwóch warunków: albo zawarcie umowy dostawy, o której mowa w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego albo umowę z grupą producentów, o której mowa w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b cyt. ustawy. Wnioskodawca zawarł 11 maja 2018 r. umowę dostawy buraków cukrowych w kampanii cukrowniczej 2018/2019 r. z G. Sp. z o. o. Na podstawie decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Toruniu z 12 marca 2018 r. podmiot ten został wykreślony z rejestru grup producentów rolnych. Przedmiotowa decyzja została doręczona 15 marca 2018 r. Od decyzji nie zostało złożone odwołanie. W związku z powyższym 29 marca 2018 r. decyzja ta stała się ostateczna. Wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w tym o przyznanie płatności cukrowej, został złożony przez stronę w 2 czerwca 2018 r., a więc po uprawomocnieniu się decyzji z 12 marca 2018 r. Wobec powyższego, w dniu wydania decyzji w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (12 lutego 2019 r.), wnioskodawca, nie spełniał warunków otrzymania płatności cukrowej, określonych w art. 15 ust. 6 cyt. ustawy.
Organ podniósł również, że warunek określony w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. a cyt. ustawy nie został także spełniony, gdyż podmiot, z którym strona zawarła umowę kontraktacyjną nie prowadzi działalności związanej z produkcją cukru, a więc nie może zostać uznany za przedsiębiorstwo cukrownicze, o którym mowa w rozporządzeniu nr 1308/2013. Organ odwołał się do przepisów ustawy z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw i wskazał, że jako "grupę producentów" należy uważać wyłącznie ten podmiot, który spełnia warunki określone w tym przepisie, tj. został uznany i wpisany do rejestru grup. Jednocześnie cofnięcie uznania przez właściwy organ i wykreślenie z rejestru oznacza, że dany podmiot traci status "grupy producentów", również na tle przepisów ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Odnosząc się do argumentacji skarżącego, że nie miał wiedzy o wykreśleniu G. sp. z o.o. z rejestru grup producentów rolnych organ odwoławczy uznał, że jest ona niewiarygodna w sytuacji, gdy z akt sprawy wynika, że skarżący piastował stanowisko wiceprezesa zarządu spółki, a jako członek zarządu był uprawniony i zarazem zobowiązany do reprezentacji spółki. W ocenie organu odwoławczego nie sposób przyjąć, aby członek zarządu nie miał informacji o tak istotnych sprawach spółki, jak wykreślenie jej z rejestru producentów.
Dyrektor ARiMR podzielił stanowisko Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G., że jakkolwiek w niniejszym przypadku wypłata płatności, uznanych następnie za nienależnie pobrane nastąpiła na skutek pomyłki ARiMR, to jednak, deklaracja płatności cukrowej w 2018 r. była błędna z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy. Nie kwestionując więc co do zasady tego, że przyznanie stronie płatności cukrowej na 2018 r. nastąpiło również z winy organu, Dyrektor ARiMR podkreślił, że nie zaistniała druga z przesłanek, wskazana w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014, tzn. błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. W świetle powyższego, w ocenie organu, brak jest podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 i tym samym powstał obowiązek zwrotu nienależnej płatności.
Organ podkreślił również, że w niniejszej sprawie dokumentem stwierdzającym nieprawidłowość jest informacja pozyskana przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G., który 16 października 2020 r. otrzymał ostateczną decyzję właściwego organu i na tej podstawie 20 października 2020 r. dokonał aktualizacji statusu danych w ewidencji producentów w zakresie wykreślenia z rejestru grup producentów rolnych. W związku z powyższym termin 18 miesięcy, wbrew twierdzeniom strony nie został przekroczony.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją skarżący wniósł skargę do WSA w Bydgoszczy, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
Wskazanym na wstępie wyrokiem z 1 lutego 2022 r., WSA w Bydgoszczy uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARMIR w Toruniu z 29 września 2021 r.
Sąd podzielił stanowisko organu, że 12 lutego 2019 r., czyli w dniu wydania przez Kierownika Biura Powiatowego ARMiR w G. decyzji w sprawie przyznania skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, nie można przyjąć, aby spółka [...] była grupą producentów rolnych, gdyż wcześniej została pozbawiona tego statusu. W rezultacie skarżący nie zawarł umowy z grupą producentów rolnych i nie zostały też spełnione inne warunki przyznania płatności cukrowej określone w art. 15 ust. 6 cyt. ustawy.
Sąd podzielił również stanowisko Dyrektora ARMiR, że wypłata stronie płatności, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła na skutek pomyłki organu, jednak to strona nie dochowała należytej staranności i błąd mógł być w zwykłych okolicznościach wykryty przez rolnika. Zdaniem sądu przy zachowaniu należytej staranności okoliczność, że spółka [...] utraciła w związku z wydaniem wskazanej decyzji z 12 marca 2018 r. status grupy producentów rolnych powinna być skarżącemu znana, w szczególności, gdy weźmie się pod uwagę fakt, że był wiceprezesem tej spółki. W rezultacie, wykonując obowiązki wiceprezesa spółki z należytą starannością, w przypadku stwierdzenia, że płatność została dokonana na skutek błędu organu, skarżący mógł się ten błąd wykryć w zwykłych okolicznościach.
Sąd zwrócił uwagę, że w odwołaniu strona podniosła, że w myśl art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 akapit drugi, w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczenia płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. W tym kontekście skarżący zauważył, że decyzja o odzyskaniu płatności została doręczona 4 sierpnia 2021 r., podczas gdy ostatnia transza została dokonana 28 lutego 2019 r., co oznacza, że upłynęło 12 miesięcy od płatności i decyzja o zwrocie nienależnej płatności nie powinna być w ogóle wydana. W zaskarżonej decyzji organ do tego zarzutu w ogóle się nie odniósł. Zarzut ten strona powtórzyła w skardze.
Zdaniem sądu pomijając całkowicie zarzut strony co do braku podstaw do wydania decyzji o zwrocie nienależnej płatności, z uwagi na upływ terminu 12 miesięcy, organ naruszył art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Jeżeli Dyrektor ARMiR nie podziela argumentacji skarżącego, to powinien szczegółowo odnieść się do niej w uzasadnieniu decyzji, wyjaśniając dlaczego argumenty te uznaje za niezasadne. Bez tego elementu decyzji sąd nie ma możliwości dokonania prawidłowej oceny legalności zaskarżonej decyzji.
W odwołaniu od decyzji (a następnie w skardze) strona wskazała także na naruszenie przez organ art. 54 ust. 1 rozporządzenia nr 1306/2013 podnosząc, że termin 18 miesięcy już minął i należy liczyć go od wydania decyzji przez Kierownika Biura Powiatowego ARMiR w G., tj. od 12 lutego 2019 r.
W zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że dokumentem stwierdzającym nieprawidłowość jest informacja pozyskana przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G., który 16 października 2020 r. otrzymał ostateczną decyzję właściwego organu i na tej podstawie 20 października 2020 r. dokonał aktualizacji statusu danych w ewidencji producentów w zakresie wykreślenia z rejestru grup producentów rolnych. W aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu, który potwierdzałby, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. 16 października 2020 r. otrzymał ostateczną decyzję z 12 marca 2018 r. o braku spełniania przez spółkę [...] warunków uznania ją za grupę producentów rolnych.
Sąd wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę organ odniesie się w wyczerpujący sposób do zarzutu strony naruszenia art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 akapit drugi oraz zajmie jednoznaczne stanowisko co do tego, czy przekroczenie terminu 18 miesięcy wynikającego z art. 54 ust. 1 rozporządzenia nr 1306/2013 ma wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. W przypadku odpowiedzi twierdzącej, organ podejmie działania w celu uzyskania dokumentu (może to być np. protokół przesłuchania W.G.) potwierdzającego, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. dopiero 16 października 2020 r. otrzymał ostateczną decyzję z 12 marca 2018 r.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Toruniu. Zaskarżając wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego - art.145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy p.p.s.a., które miało wpływ na wynik sprawy, tj.
1) art. 7 ust. 3 zdanie drugie rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie i uznanie przez sąd, że w niniejszej sprawie przepis ten ma bezpośrednie odniesienie do prowadzonego postępowania, w sytuacji gdy nie ziściła się przesłanka zdania pierwszego, a wobec tego wydania wadliwego rozstrzygnięcia - uchylenia decyzji wbrew przesłankom wynikający z tego przepisu;
2) art. 54 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu i Rady (UE) nr 1306/2013, poprzez jego błędną wykładnię, jak też niewłaściwe zastosowanie i uznanie przez sąd, że w niniejszej sprawie przepis ten ma bezpośrednie odniesienie do prowadzonego postępowania, w sytuacji gdy odnosi się do państwa członkowskiego, nie zaś strony postępowania, a zatem nie ma dla sprawy żadnego znaczenia, a wobec tego wydania wadliwego rozstrzygnięcia - uchylenia decyzji wbrew warunkom wynikającym z tego przepisu,
2. naruszenie prawa procesowego - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy w związku z:
1) art. 11 k.p.a. poprzez niezasadne uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji wadliwie ustalając naruszenie przez organ przepisów postępowania - art. 11 k.p.a., chociaż postępowanie administracyjne nie było dotknięte żadną z wad, która mogła mieć wpływ na wynik sprawy, a w szczególności nie doszło do naruszenia przez organ art. 11 k.p.a. i rozstrzygnięcia przez sąd stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, wbrew prawidłowym ustaleniom dokonanym przez organ, a również potwierdzonych w ustaleniach przez sąd w zakresie braku wystąpienia okoliczności określonych art. 7 ust. 3 zdanie drugie rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014;
2) art. 11 k.p.a. poprzez niezasadne uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji, wadliwie ustalając naruszenie przez organ przepisów postępowania - art. 11 k.p.a., chociaż postępowanie administracyjne nie było dotknięte żadną z wad, która mogła mieć wpływ na wynik sprawy, a w szczególności nie doszło do naruszenia przez organ art. 11 k.p.a. i rozstrzygnięcia przez sąd stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, wbrew prawidłowym ustaleniom dokonanym przez organ w zakresie braku znaczenia dla sprawy okoliczności określonych art. 54 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu i Rady (UE) nr 1306/2013;
3) art. 80 k.p.a. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji, wadliwie ustalając naruszenie przez organ przepisów postępowania art. 80 k.p.a. polegające na powołaniu się na okoliczność, która nie wynikała z akt sprawy, tj. uzyskania informacji przez kierownika BP o braku spełnienia przez spółkę [...] warunków uznania ją za grupę producentów w kontekście art. 54 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu i Rady (UE) nr 1306/2013, a która to okoliczność nie miała jakiegokolwiek wpływu na sprawę:
4) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji, wadliwie ustalając naruszenie przez organ przepisów postępowania art. 107 § 3 k.p.a. polegające na braku uzasadnienia decyzji w zakresie zarzutów strony dot. zastosowania art. 7 ust. 3 zdanie drugie rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 oraz art. 54 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu i Rady (UE) nr 1306/2013, gdy tymczasem uzasadnienie w tym zakresie było zawarte w decyzji.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona skarżąca wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej także jako: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej.
Podstawowe znaczenie w sprawie ma wykładnia i stosowanie regulacji art. 7 ust. 3 zdanie drugie rozporządzenia Komisji nr 809/2014 oraz art. 54 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu i Rady (UE) nr 1306/2013. Ustalenia w tym względzie determinują bowiem także rozpoznanie (ocenę) zarzutów natury procesowej, gdyż w tym względzie Sąd I instancji - co skarżący organ kwestionuje - ustalił, że doszło do naruszenia przepisów postępowania w związku z brakiem odniesienia się przez organ w decyzji do zarzucanego przez stronę naruszenia ww. przepisów, a nadto braków dowodowych co do terminu, o którym mowa w art. 54 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu i Rady (UE) nr 1306/2013.
W sprawie niesporne jest ustalenie, że nienależna wypłata środków w ramach systemu wsparcia bezpośredniego nastąpiła wskutek pomyłki organu, jednak błąd ten mógł być w zwykłych okolicznościach wykryty przez rolnika.
Zgodnie z art. 7 rozporządzenia Komisji nr 809/2014: - W przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. (ust. 1); - Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. (ust. 3). Skarżący kasacyjnie organ w ramach zarzutu naruszenia art. 7 ust. 3 ww. rozporządzenia podnosi, że przepis zawarty w zdaniu drugim tej regulacji nie miał zastosowania w sprawie, a WSA wywodząc, że bez rozpoznania tej kwestii nie jest w stanie dokonać oceny legalności decyzji błędnie zinterpretował całość regulacji zawartych w przywołanym art. 7 ust. 3 (v. str. 3 skargi kasacyjnej).
W ocenianej kwestii rację ma skarżący kasacyjnie organ. Zauważyć należy, że art. 7 ust. 3 zdanie pierwsze rozporządzenia Komisji nr 809/2014 ustanawia wyjątek od zasady ustanowionej w jego art. 7 ust. 1, że płatności nienależnie pobrane powinny zostać zwrócone. Wyjątek ten, implikujący zwolnienie z obowiązku zwrotu pobranych nienależnie płatności, znajduje zastosowanie w sytuacji łącznego zaistnienia dwóch przesłanek, mianowicie: - nienależna płatność została dokonana wskutek błędu (pomyłki) organu; - ów błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Treść zawarta w zdaniu drugim przywoływanego art. 7 ust. 3 wskazuje, że może mieć on zastosowanie dopiero wówczas, gdy spełnione są warunki (przesłanki) wskazane w zdaniu pierwszym tej regulacji. Dyspozycje zawarte w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji nr 809/2014 należy odczytywać następująco: w przypadku gdy błąd organu (który to błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach), który dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, zwolnienie z obowiązku zwrotu pobranych nienależnie płatności, o którym mowa w art. 7 ust. 3 zdanie pierwsze rozporządzenia Komisji nr 809/2014 ma zastosowanie tylko wówczas, gdy decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania nienależnej płatności.
W niniejszej sprawie, jak już wskazano, nienależna wypłata środków w ramach systemu wsparcia bezpośredniego nastąpiła wskutek pomyłki organu, jednak błąd ten mógł być w zwykłych okolicznościach wykryty przez rolnika. To zaś oznacza, że w sprawie nie ziściły się przesłanki zwolnienia z obowiązku zwrotu pobranych nienależnie płatności (art. 7 ust. 3 zdanie pierwsze rozporządzenia Komisji nr 809/2014), co powoduje z kolei, że zastosowania w sprawie nie mógł znajdować art. 7 ust. 3 zdanie drugie rozporządzenia Komisji nr 809/2014.
Na uwzględnienie zasługiwał także zarzut naruszenia art. 54 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu i Rady (UE) nr 1306/2013.
Zgodnie z ww. regulacją: W przypadku jakichkolwiek nienależnych płatności wynikających z nieprawidłowości lub zaniedbań państwa członkowskie występują do beneficjenta o zwrot odnośnej kwoty w ciągu 18 miesięcy po zatwierdzeniu, a w stosownych przypadkach po otrzymaniu przez agencję płatniczą lub podmiot odpowiedzialny za odzyskiwanie takich płatności sprawozdania z kontroli lub podobnego dokumentu stwierdzającego, że miała miejsce nieprawidłowość. Odpowiednie kwoty zapisuje się w księdze dłużników agencji płatniczej w momencie wystąpienia o ich zwrot. Przytoczony przepis nie mógł mieć zastosowania w sprawie indywidualnej w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.
Po pierwsze, zauważyć należy, że art. 54 rozporządzenia Parlamentu i Rady (UE) nr 1306/2013 normuje relacje pomiędzy Unią Europejską a państwami członkowskimi. Potwierdza to także w najnowszym orzecznictwie Trybunał Sprawiedliwości UE, który wskazał, że "reguluje [on - przyp. NSA] - w ramach systemu odpowiedzialności finansowej dotyczącego nieprawidłowości, w następstwie których należy odzyskać nienależnie wypłacone kwoty dotacji od jej beneficjenta - podział konsekwencji finansowych między budżet Unii a budżet państwa członkowskiego odpowiedzialnego za odzyskiwanie tych kwot" (por. wyrok TSUE z 10 kwietnia 2025 r., sygn. C-657/23, pkt 42). Stąd też adresatem dyspozycji art. 54 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu i Rady (UE) nr 1306/2013 jest jedynie państwo członkowskie UE (v. pkt 47 powołanego powyżej wyroku TSUE). Po drugie, istotne jest, że przytoczona regulacja nie normuje bynajmniej kwestii przedawnienia dochodzenia od beneficjenta nienależnie pobranych płatności. W tym zakresie bowiem stosowne unormowania zawiera art. 3 rozporządzenia Rady (WE, Euroatom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L.1995.312.1).
Mając na uwadze powyższe ustalenia zasadne okazały się zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w ramach których skarżący kasacyjnie organ wskazał na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w powiązaniu z art. 11 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. oraz w odniesieniu do wcześniej omówionych przepisów prawa materialnego, kwestionując stanowisko WSA, że doszło do naruszenia przepisów postępowania w związku z brakiem odniesienia się przez organ w decyzji do zarzucanego przez stronę naruszenia przepisów prawa materialnego, a nadto braków dowodowych co do terminu, o którym mowa w art. 54 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu i Rady (UE) nr 1306/2013. Skoro bowiem, jak ustalono, w sprawie niniejszej nie znajdował zastosowania ani art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji nr 809/2014, ani art. 54 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu i Rady (UE) nr 1306/2013, to organ prowadząc postępowanie w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych płatności oraz wydając w jego wyniku decyzje nie mógł naruszyć wskazanych przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazania także wymaga, że organ w zaskarżonej decyzji odniósł się do zarzutów strony w zakresie stosowania art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji nr 809/2014 oraz art. 54 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu i Rady (UE) nr 1306/2013 (v. str. 8 i 9 decyzji zaskarżonej do sądu I instancji).
W tym stanie rzeczy, ponieważ istota sprawy okazała się dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok oraz oddalił skargę.
O zasądzeniu kosztów postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).