I GSK 932/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną organu egzekucyjnego, potwierdzając, że skarga na czynność egzekucyjną może dotyczyć zajęcia środków wyłączonych z egzekucji.
NSA rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od wyroku WSA, który uchylił postanowienie organu w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. Skarga kasacyjna zarzucała błędną wykładnię przepisów dotyczących badania przez organ egzekucyjny prawidłowości realizacji środków egzekucyjnych. Sąd uznał, że zajęcie składnika majątku wyłączonego z egzekucji stanowi podstawę do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, a organ egzekucyjny jest zobowiązany badać, czy zajmowane środki nie są wyłączone z egzekucji.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił postanowienie DIAS w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. Skarga kasacyjna zarzucała naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 80 § 2a w zw. z art. 10 § 4 i art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.), polegającą na przyjęciu, że organ egzekucyjny jest zobowiązany badać prawidłowość realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego przez dłużnika zajętej wierzytelności. Zarzucono również naruszenie przepisów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym, oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił subsydiarny charakter skargi na czynności egzekucyjne, ale jednocześnie stwierdził, że zajęcie składnika majątku wyłączonego z egzekucji na mocy art. 10 § 4 u.p.e.a. stanowi podstawę do wniesienia skargi na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. Sąd podzielił stanowisko WSA, że organ egzekucyjny jest zobowiązany badać, czy zajmowane środki nie są wyłączone z egzekucji, powołując się na zasady równości wobec prawa oraz systemową wykładnię przepisów, w tym Prawa bankowego. W ocenie NSA, organ egzekucyjny nie przeprowadził wymaganych wyjaśnień ani przed zajęciem rachunku, ani w ramach skargi na czynności egzekucyjne, co potwierdzało zasadność uchylenia postanowienia przez sąd I instancji.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, zajęcie składnika majątku wyłączonego spod egzekucji stanowi podstawę do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że skarga na czynność egzekucyjną ma gwarantować stronie pełną i realną ochronę w razie wystąpienia nieprawidłowości, w tym zajęcia środków wyłączonych z mocy prawa. Organ egzekucyjny jest zobowiązany badać charakter zajmowanych środków.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (8)
Główne
u.p.e.a. art. 80 § § 2a
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Organ egzekucyjny jest zobowiązany badać prawidłowość realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, w tym czy zajęte środki nie są wyłączone z egzekucji.
u.p.e.a. art. 10 § § 4
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Określa składniki majątku wyłączone z egzekucji.
u.p.e.a. art. 54 § § 1
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Stanowi podstawę do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, w tym w przypadku zajęcia środków wyłączonych z egzekucji.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 145 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa przesłanki uchylenia postanowienia organu w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
p.p.s.a. art. 133 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Prawo bankowe art. 54a
Ustawa Prawo bankowe
Określa środki wolne od zajęcia na rachunkach bankowych, które są adresowane również do organów egzekucyjnych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zajęcie składnika majątku wyłączonego z egzekucji administracyjnej stanowi podstawę do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną. Organ egzekucyjny jest zobowiązany badać, czy zajmowane środki nie są wyłączone z egzekucji.
Odrzucone argumenty
Organ egzekucyjny nie jest zobowiązany badać prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego przez dłużnika zajętej wierzytelności w ramach skargi na czynność egzekucyjną.
Godne uwagi sformułowania
Skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego – wywiedziona w tej sprawie przez stronę – ma charakter subsydiarny w stosunku do innych środków zaskarżenia. Zajęcie w toku egzekucji administracyjnej składnika majątku wyłączonego spod egzekucji na mocy art. 10 § 4 u.p.e.a. stanowi podstawę do wniesienia skargi na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. Skarga na czynność egzekucyjna powinna bowiem gwarantować stronie pełną i realną ochronę w razie wystąpienia nieprawidłowości w egzekucji administracyjnej. Organ nie może uchylać się od zapewnienia stronie możliwości dochodzenia swych praw w ramach tego środka. Organ egzekucyjny jest zatem zobowiązany kontrolować, czy środki przekazane mu przez bank nie stanowią środków, o których mowa w art. 10 § 4 u.p.e.a.
Skład orzekający
Beata Sobocha-Holc
sprawozdawca
Joanna Wegner
członek
Michał Kowalski
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie zakresu stosowania skargi na czynność egzekucyjną w przypadku zajęcia środków wyłączonych z egzekucji oraz obowiązku organu egzekucyjnego badania ich statusu prawnego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zajęcia rachunku bankowego i wyłączonych z egzekucji świadczeń.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu ochrony praw dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym, a mianowicie zajęcia środków, które powinny być wolne od egzekucji. Jest to istotne dla zrozumienia granic działania organów egzekucyjnych.
“Czy organ egzekucyjny może zająć Twoje pieniądze, które są chronione prawem? NSA wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI GSK 932/24 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-08-28 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-06-25 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Beata Sobocha-Holc /sprawozdawca/ Joanna Wegner Michał Kowalski /przewodniczący/ Symbol z opisem 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3 ustawy o f Hasła tematyczne Egzekucyjne postępowanie Sygn. powiązane V SA/Wa 92/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-11-08 Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 2505 art. 80 § 2a w zw. z art. 10 § 4 i art. 54 § 1 Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.) Dz.U. 2024 poz 935 art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) Sędzia NSA Joanna Wegner po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 92/23 w sprawie ze skargi K. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 7 listopada 2022 r. nr 1401-IEE1.711.1.257.2022.2.OM w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany: sądem I instancji lub WSA) wyrokiem z 8 listopada 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 92/23, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej zwanej: p.p.s.a.), po rozpoznaniu skargi K. Z. (dalej zwanego: skarżącym), uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej zwanego: DIAS lub organem II instancji) z 7 listopada 2022 r. nr 1401-IEE1.711.1.257.2022.2.OM w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. DIAS wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku zaskarżając go w całości i domagając się jego uchylenia i oddalenie skargi strony. W przypadku uznania, że brak jest podstaw do zastosowania art. 188 p.p.s.a. skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA oraz – w obu przypadkach – zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Organ zrzekł się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. I. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie prawa materialnego: 1) art. 80 § 2a w zw. z art. 10 § 4 i art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505; dalej zwanej: u.p.e.a.) przez dokonanie nieprawidłowej wykładni i przyjęcie, że w ramach skargi na czynność egzekucyjną organ egzekucyjny zobowiązany jest badać prawidłowość realizacji, przez dłużnika zajętej wierzytelności, zastosowanego środka egzekucyjnego; II. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono sądowi I instancji, że w skarżonym wyroku naruszył przepisy postępowania, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez 2) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 80 § 2a, art. 10 § 4 i art. 54 § 1 u.p.e.a. przez uchylenie postanowienia 7 listopada 2022 r. na skutek błędnej wykładni art. 80 § 2a u.p.e.a. i przyjęcie, że w ramach skargi na czynność egzekucyjną organ egzekucyjny zobowiązany jest badać prawidłowość realizacji, przez dłużnika zajętej wierzytelności, zastosowanego środka egzekucyjnego. Skarżący kasacyjnie organ przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentację na poparcie powyższych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że organ w skardze kasacyjnej zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, a skarżący nie zajął stanowiska, Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 182 § 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym. Wymaga wyjaśnienia, że zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd I instancji, mimo nieprawidłowego uzasadnienia. Skargę kasacyjną, w granicach której działa Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Związanie podstawami skargi kasacyjnej oznacza, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oceniając skargę kasacyjną przy zastosowaniu powyższych kryteriów, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie podkreślenia wymaga, że skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego – wywiedziona w tej sprawie przez stronę – ma charakter subsydiarny w stosunku do innych środków zaskarżenia (wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2013 r. sygn. akt II FSK 2988/11; treść tego jak i dalej powoływanych orzeczeń dostępna jest na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ramach tej skargi mogą być zatem kwestionowane okoliczności dotyczące prawidłowości postępowania egzekucyjnego lub egzekutora w świetle przepisów regulujących sposób i formę prowadzenia czynności egzekucyjnych i tylko takie, które nie mogą być przedmiotem innego środka przewidzianego w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zarzuty, zażalenie, wyłączenie spod egzekucji). Jak podniesiono również trafnie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, stanowisko to jest ugruntowane w jednolitej linii orzecznictwa sądów administracyjnych, a Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając niniejszą skargę kasacyjną powyższe poglądy podziela. Z taką skargą w sprawie wystąpiła strona, co winno stanowić punkt wyjścia w sprawie dla dalszych ustaleń organów. Strona podniosła bowiem w skardze, że w wyniku działania organu egzekucyjnego została pozbawiona świadczenia emerytalnego w wysokości kwoty wolnej od zajęcia. Zdaniem sądu I instancji organ egzekucyjny, przez brak należytego działania nie dokonał stosownych ustaleń czy zostało dokonane zajęcie kwoty wolnej od zajęcia. W ocenie WSA, rozpatrując skargę zobowiązanego, co do pozbawienia go środków zwolnionych, organ powinien tę kwestię wyjaśnić. Z powyższym stanowiskiem polemizuje skarżący kasacyjnie organ stawiając w złożonym środku prawnym zarzut naruszenia art. 80 § 2a w zw. z art. 10 § 4 i art. 54 § 1 u.p.e.a. przez dokonanie nieprawidłowej wykładni i przyjęcie, że w ramach skargi na czynność egzekucyjną organ egzekucyjny zobowiązany jest badać prawidłowość realizacji, przez dłużnika zajętej wierzytelności, zastosowanego środka egzekucyjnego, a także w związku z ww. nieprawidłową wykładnią zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 80 § 2a, art. 10 § 4 i art. 54 § 1 u.p.e.a. przez uchylenie postanowienia 7 listopada 2022 r. Ustosunkowując się do tak sformułowanej podstawy kasacyjnej, należy stwierdzić, że komplementarny charakter zarzutów naruszenia prawa procesowego i materialnego, sprowadzający się w istocie do błędnej wykładni przez sąd I instancji art. 80 § 2a w zw. z art. 10 § 4 i art. 54 § 1 u.p.e.a., uzasadnia i pozwala na ich łączne rozpoznanie. Prawidłowe rozpoznanie zarzutów skargi kasacyjnej wymaga zatem zweryfikowania, czy kwestia zajęcia w toku egzekucji administracyjnej składnika majątku wyłączonego z egzekucji stanowi podstawę do wniesienia skargi na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. Skład rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko wyrażane już niejednokrotnie w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym zajęcie w toku egzekucji administracyjnej składnika majątku wyłączonego spod egzekucji na mocy art. 10 § 4 u.p.e.a. stanowi podstawę do wniesienia skargi na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. (zob. wyroki NSA z: 19 października 2017 r. sygn. akt II GSK 156/16; 15 stycznia 2019 r. sygn. akt II FSK 2700/18; 31 stycznia 2019 r. sygn. akt II FSK 3934/18; 19 maja 2020 r. sygn. akt II FSK 3035/19). Skarga na czynność egzekucyjną powinna bowiem gwarantować stronie pełną i realną ochronę w razie wystąpienia nieprawidłowości w egzekucji administracyjnej. Organ nie może uchylać się od zapewnienia stronie możliwości dochodzenia swych praw w ramach tego środka. Podkreślić należy, że celem skargi na czynności egzekucyjne jest obalenie konkretnej czynności egzekucyjnej na skutek wskazania przez wnoszącego tę skargę przedmiotu zaskarżenia zaskarżonej czynności egzekucyjnej (por. wyrok NSA z 14 września 2021 r. sygn. akt I GSK 184/21). W konsekwencji, mając na uwadze stan faktyczny niniejszej sprawy, przeanalizować należy, czy – w przypadku zajęcia rachunku bankowego – organ egzekucyjny jest zobowiązany kontrolować, czy środki przekazane mu przez bank nie stanowią środków, o których mowa w art. 10 § 4 u.p.e.a., czy jest to jedynie wynikający z Prawa bankowego obowiązek banku. Stosownie do art. 54a Prawa bankowego, środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych pochodzące ze świadczeń, dodatków i zasiłków, o których mowa w art. 833 § 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, oraz świadczeń, dodatków i innych kwot, o których mowa w art. 31 ust. 1, art. 80 ust. 1 i 1a, art. 81, art. 83 ust. 1 i 4, art. 84 pkt 2 i 3 i art. 140 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 575), oraz środków finansowych na utrzymanie lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym lub domu jednorodzinnego, o których mowa w art. 83 ust. 2 i art. 84 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w części przysługującej na umieszczone w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka dzieci i osoby, które osiągnęły pełnoletność, przebywając w pieczy zastępczej, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego. Wprawdzie w przepisie tym nie jest wymieniany art. 10 § 1 – 5 u.p.e.a., ale jest wymieniany art. 833 § 6 k.p.c. Fakt, że w art. 54a Prawa bankowego nie powołano art. 10 § 4 u.p.e.a. nie może oznaczać, że przepis art. 54a Prawa bankowego nie jest adresowany do administracyjnego organu egzekucyjnego. Taka wykładnia wskazanego przepisu byłaby sprzeczna systemowo, nielogiczna i prowadziłaby do nierównego traktowania zobowiązanych. Byłaby ona również, przede wszystkim, sprzeczna z Konstytucją RP, która w art. 2 i art. 32 ust. 1 stanowiącymi szereg zasad ustrojowych ogólnych i szczegółowych demokratycznego, prawnego i sprawiedliwego państwa, zawiera również zasadę równości wobec prawa. Zatem zarówno zobowiązany (dłużnik) na gruncie tak ustawy egzekucyjnej w administracji, jak i na gruncie Kodeksu postępowania cywilnego (cz. III, postępowanie egzekucyjne), w odniesieniu do świadczeń niepodlegających egzekucji, powinni być traktowani równo, a odstępstwa od tej zasady powinny wynikać z przepisów prawa "Konstytucyjna zasada równości wobec prawa (...) polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu mają być traktowani równo. A więc według jednakowej miary bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących" (orzeczenie TK z dnia 9 marca 1988 r., U 7/87, OTK 1988, nr 1, poz. 1; wyroki TK z dnia: 6 maja 1998 r., K 37/97, OTK 1998, nr 3, poz. 33; 17 maja 1999 r., P 6/98, OTK 1999, nr 4, poz. 76; 21 lipca 2014 r., K 36/13, OTK-A 2014, nr 7, poz. 75). Podobnie zasadę tę rozumie się w orzecznictwie SN (uchwała z dnia 16 marca 2000 r., I KZP 56/99, OSNKW 2000, nr 3-4, poz. 19) czy NSA (uchwała z dnia 22 maja 200 r., OPK 1/00, ONSA 2000, nr 4, poz. 140). Zgodnie z art. 18 u.p.e.a. do postępowania egzekucyjnego stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a., a w szczególności zasady naczelne postępowania, a najszersze zastosowanie mają zasady legalizmu (art. 6 k.p.a.), prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), zaufania do organów administracyjnych (art. 8 k.p.a.), udzielania informacji (art. 9 k.p.a.), przekonywania (art. 11 k.p.a.), szybkości i prostoty postępowania (art. 12 k.p.a.) i sądowej kontroli rozstrzygnięć podejmowanych przez organy administracji publicznej (art. 16 k.p.a.), (P. Pietrasz [w:] D.R. Kijowski (red.), praca zbiorowa, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz, Lex 2015, komentarz do art. 18 pkt 3, wyrok WSA w Krakowie z dnia 23 lutego 2018 r., II SA/Kr 60/18, Lex nr 2457199). Bezwzględnie ma tu zastosowanie także zasada legalizmu jako przejaw konstytucyjnej zasady praworządności (art. 7 Konstytucji RP) Zatem przyjąć należy, że okoliczność, iż art. 54a Prawa bankowego nie odnosi się wprost do art. 10 § 4 u.p.e.a., a odnosi się do art. 833 § 6 k.p.c. nie oznacza, iż adresatem tego przepisu nie jest administracyjny organ egzekucyjny, a jest komornik sądowy, albo że świadczenie wychowawcze na gruncie egzekucji administracyjnej podlega egzekucji, a na gruncie egzekucji sądowej nie podlega (por. wyrok NSA z 31 stycznia 2019r., II FSK 3034/18, publik. CBOSA). Zgodzić się więc należy z poglądem, że tak jak w art. 54, tak i art. 54a Prawa bankowego jest adresowany nie tylko do banków, ale i do organów egzekucyjnych (G. Sikorski, Blokada środków na rachunku bankowym, M.Pr. Bank, 2015, nr 5, s. 74-95). Z art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. wynika natomiast, że zawiadomienie o zajęciu środków na rachunku bankowym oznacza, iż z chwilą wpływu świadczenia do właściwego oddziału banku, powstaje obowiązek banku wstrzymania wypłat środków pieniężnych z zajętego rachunku do wysokości zajętej wierzytelności, a zajętą kwotę bank powinien bezzwłocznie przekazać organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności, chyba że zaistnieją przeszkody w dokonaniu wypłat, wówczas bank musi o nich poinformować organ egzekucyjny w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. Przeszkodami mogą być w szczególności: brak środków pieniężnych na rachunku, czy przechowywanie na nim kwot niepodlegających egzekucji administracyjnej, np. art. 81 § 2 u.p.e.a. Zauważyć wypada, że zgodnie z art. 71b) u.p.e.a. (odpowiednik art. 892 k.p.c.) bezpodstawne uchylanie się banku od przekazania zajętej wierzytelności albo jej części organowi egzekucyjnemu może prowadzić do jej ściągnięcia od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Oznacza to, że wydawałoby się, iż bank jest praktycznie biorąc wykonawcą egzekucji z rachunku bankowego, a jego pozycja jest szczególna i mimo, że nie łączy go z wierzycielem egzekucyjnym i prowadzącym postępowanie egzekucyjne żaden stosunek prawny, to jednak niewykonanie przez bank obowiązków z art. 80 i nast. u.p.e.a., jeżeli skutkuje szkodą dla wierzyciela, narazić go może bezpośrednio na odpowiedzialność odszkodowawczą. Dlatego należy rozważyć, jakie środki prawne w tym zakresie, a więc w zakresie zbadania charakteru prawnego wpłat na rachunek bankowy zobowiązanego przysługują tak bankowi jak i organowi egzekucyjnemu. Jeśli chodzi o organ egzekucyjny, stosownie do art. 36 § 1c u.p.e.a. na żądanie organu egzekucyjnego lub centralnego biura łącznikowego banki są obowiązane do przekazywania informacji dotyczących zobowiązanego lub podmiotu, o którym mowa w art. 3 pkt 8 ustawy o wzajemnej pomocy, w zakresie: 1) posiadanych rachunków bankowych lub posiadanych pełnomocnictw do dysponowania rachunkami bankowymi, liczby tych rachunków lub pełnomocnictw, obrotów i stanów tych rachunków, z podaniem wpływów, obciążeń rachunków i ich tytułów oraz odpowiednio ich nadawców i odbiorców; 2) posiadanych rachunków pieniężnych, rachunków papierów wartościowych lub posiadanych pełnomocnictw do dysponowania takimi rachunkami, liczby tych rachunków, a także obrotów i stanów tych rachunków; 3) zawartych umów kredytowych lub umów pożyczki, z podaniem wysokości zobowiązań wynikających z tych kredytów lub pożyczek, celów, na jakie zostały udzielone, i sposobu zabezpieczenia ich spłaty, a także umów depozytowych i umów udostępniania skrytek sejfowych; 4) nabytych za pośrednictwem banków akcji Skarbu Państwa lub obligacji Skarbu Państwa, a także obrotu tymi papierami wartościowymi; 5) obrotu wydawanymi przez banki certyfikatami depozytowymi lub innymi papierami wartościowymi. Wprawdzie, jak wyjaśniono powyżej skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny i stanowi tylko uzupełnienie innych środków zaskarżenia, przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, niemniej jej konstrukcja normatywna wskazuje na stosunkowo szeroki zakres zastosowania, zwłaszcza, gdy chodzi o różnorakie czynności natury faktycznej. Jej przedmiotem jest wyłącznie ocena prawidłowości, a więc zgodności z prawem czynności egzekucyjnych podjętych przez organ egzekucyjny lub egzekutora, a jej celem jest zapewnienie praworządności postępowania egzekucyjnego w każdym jego aspekcie. Znaczenie tej instytucji prawnej dla porządku prawnego jest tym bardziej doniosłe, że postępowanie egzekucyjne ze swej istoty przynosi szczególnie dotkliwą, władczą ingerencję aparatu państwowego w sferę własności i prywatności obywatela. Interes prawny wnoszącego taką skargę może dotyczyć uchylenia zakwestionowanej czynności, ale może także obejmować samo stwierdzenie, że określoną czynność podjęto niezgodnie z prawem. Zobowiązany może dochodzić odszkodowania za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 168b u.p.e.a.). W takiej sytuacji stwierdzenie wadliwości podjętej w sprawie czynności egzekucyjnej stanowić będzie podstawę konstruowania roszczenia cywilnoprawnego przeciwko organowi egzekucyjnemu względnie wierzycielowi. Zauważyć jednak trzeba, że eliminowanie sprzecznych z prawem czynności organu egzekucyjnego lub egzekutora leży także w interesie społecznym, skoro w myśl art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej powinny działać na podstawie i w granicach prawa. Skarga na czynność egzekucyjną powinna gwarantować stronie pełną i realną ochronę w razie wystąpienia nieprawidłowości w egzekucji administracyjnej. Organ nie może uchylać się od zapewnienia stronie możliwości dochodzenia swych praw w ramach tego środka. Celem skargi na czynności egzekucyjne jest obalenie konkretnej czynności egzekucyjnej na skutek wskazania przez wnoszącego tę skargę przedmiotu zaskarżenia zaskarżonej czynności egzekucyjnej. W przypadku zajęcia rachunku bankowego – organ egzekucyjny jest zatem zobowiązany kontrolować, czy środki przekazane mu przez bank nie stanowią środków, o których mowa w art. 10 § 4 u.p.e.a. Tym samym uznać należy, że rację miał sąd I instancji, że obowiązek wyjaśnienia, czy należności na rachunku bankowym podlegają zajęciu, spoczywa na organie egzekucyjnym, zarówno przed dokonaniem zajęcia, jak i później w trybie skargi na czynności egzekucyjne. W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny takich wyjaśnień nie przeprowadził, ani przed zajęciem rachunku bankowego skarżącego, ani później w ramach skargi na czynności egzekucyjne – czego zresztą skarżący kasacyjnie organ nie podważa. Reasumując powyższe rozważania stwierdzi należy, że zarzut naruszenia art. 80 § 2a w zw. z art. 10 § 4 i art. 54 § u.p.e.a. był niezasadny, a sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 54 § u.p.e.a. W konsekwencji powyższego należało uznać, że również zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie mogły odnieść oczekiwanego skutku. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI