II GSK 2188/14

Naczelny Sąd Administracyjny2016-03-16
NSArolnictwoWysokansa
płatności rolnośrodowiskoweśrodki unijneProgram Rozwoju Obszarów Wiejskichkontrolawymogimiędzyplon ozimyżyto ozimegorczyca białarozporządzenie rolnośrodowiskoweNSA

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, uznając jego uzasadnienie za wadliwe i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania z powodu nierozpoznania istoty zarzutów skargi kasacyjnej.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej spółce G. Sp. z o.o. z powodu stwierdzenia powtórnego uchybienia w przestrzeganiu wymogów wariantu 8.2. (międzyplon ozimy). WSA oddalił skargę spółki, uznając decyzję organu za prawidłową. NSA uchylił wyrok WSA, zarzucając mu naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. (wadliwe uzasadnienie) oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. (nierozpoznanie istoty sprawy i zarzutów skargi). Sąd kasacyjny wskazał, że WSA nie odniósł się do kluczowych argumentów spółki dotyczących kwalifikacji uchybienia i zastosowania przepisów UE, co uniemożliwiło kontrolę instancyjną.

Sprawa wywodzi się ze skargi G. Spółki z o.o. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR odmawiającą przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012. Organ odmówił płatności, powołując się na § 27 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, który przewiduje odmowę płatności w przypadku ponownego stwierdzenia uchybienia w ramach tego samego wariantu. Spółka zadeklarowała uprawę żyta ozimego jako międzyplonu ozimego (wariant 8.2.1.), jednak kontrola wykazała na jednej z działek uprawę gorczycy białej. Organ uznał to za powtórne uchybienie, gdyż podobne nieprawidłowości stwierdzono już w 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę spółki, podzielając stanowisko organu. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, uznając go za wadliwy. NSA stwierdził, że uzasadnienie wyroku WSA nie spełnia wymogów art. 141 § 4 p.p.s.a., ponieważ w istocie powielało argumentację organu administracji i nie zawierało własnej oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Ponadto, WSA naruszył art. 134 § 1 p.p.s.a., nie rozpoznając istoty sprawy i pomijając kluczowe zarzuty skargi kasacyjnej. Spółka podnosiła m.in., że stwierdzone uchybienie dotyczyło zawyżenia zadeklarowanego obszaru, a nie braku deklarowanej uprawy, oraz że powinny mieć zastosowanie przepisy unijne (rozporządzenia 1122/2009 i 65/2011). NSA uznał, że WSA nie wyjaśnił, dlaczego nie podzielił tych argumentów, ani dlaczego nie zastosowano zasady proporcjonalności. W związku z tym, sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania WSA.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, uzasadnienie było wadliwe, ponieważ w istocie powielało argumentację organu administracji i nie zawierało własnej oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, co uniemożliwiło kontrolę instancyjną.

Uzasadnienie

Sąd kasacyjny wskazał, że uzasadnienie wyroku WSA nie zawierało gruntownego odniesienia się do okoliczności konkretnego stanu faktycznego sprawy i nie przedstawiło toku rozumowania prowadzącego do przyjęcia zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (16)

Główne

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uzasadnienie wyroku musi zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów, stanowiska stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Zaniechanie gruntownego odniesienia się do okoliczności faktycznych i prawnych sprawy stanowi wadliwość.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi ani podstawą prawną. Obowiązkiem sądu jest rozważenie wszystkich zarzutów strony.

rozporządzenie rolnośrodowiskowe art. 27 § 3

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013

W przypadku ponownego stwierdzenia uchybienia w przestrzeganiu wymogów w ramach tego samego wariantu, płatność nie przysługuje w danym roku i w roku następnym, w części dotyczącej tego wariantu.

rozporządzenie rolnośrodowiskowe art. 9 § 6

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013

Płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako grunty orne, na których po plonie głównym są uprawiane rośliny ozime jako międzyplon ozimy (wariant 8.2.).

rozporządzenie 1122/2009 art. 57 § 3

Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009

Dotyczy zasad wzajemnej zgodności i obniżenia płatności w przypadku niezgodności obszarowych.

rozporządzenie 1122/2009 art. 58

Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009

Dotyczy zasad wzajemnej zgodności i obniżenia płatności w przypadku niezgodności obszarowych.

rozporządzenie 65/2011 art. 16 § 3

Rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005

Dotyczy zasad wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich.

Konstytucja RP art. 91 § 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Dotyczy pierwszeństwa prawa wspólnotowego nad prawem krajowym.

TFUE art. 288

Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Dotyczy mocy wiążącej rozporządzeń UE.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 145

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich art. 21

Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich

Dotyczy pouczania stron i zapewnienia czynnego udziału w postępowaniu.

k.p.a. art. 10

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Konstytucja RP art. 31 § 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada proporcjonalności.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przez WSA art. 141 § 4 p.p.s.a. z powodu wadliwego uzasadnienia wyroku. Naruszenie przez WSA art. 134 § 1 p.p.s.a. z powodu nierozpoznania istoty sprawy i zarzutów skargi kasacyjnej.

Godne uwagi sformułowania

uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie ograniczenie się w uzasadnieniu wyroku do przytoczenia przepisu prawnego, czy też ogólnikowego powoływania się na poglądy doktryny czy judykatury, bez gruntownego odniesienia się do okoliczności konkretnego stanu faktycznego sprawy, nie może zastąpić opisu przebiegu operacji logicznej jeżeli w uzasadnieniu wyroku wojewódzki sąd administracyjny ogranicza się w dużym stopniu do powielenia stanowiska zajętego w sprawie przez organy administracji lub jego prostej akceptacji, nie służy to realizacji celów sądowej kontroli administracji publicznej brak związania sądu pierwszej instancji zarzutami i wnioskami skargi nie może być rozumiany jako prawo sądu do pominięcia kwestii podnoszonych przez stronę lub wybiórczego potraktowania zarzutów

Skład orzekający

Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz

sędzia del. WSA

Joanna Kabat-Rembelska

sprawozdawca

Wojciech Kręcisz

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wadliwość uzasadnienia wyroków sądów administracyjnych, obowiązek rozpoznania wszystkich zarzutów skargi, kontrola stosowania przepisów o płatnościach rolnośrodowiskowych i przepisów UE."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki przepisów o płatnościach rolnośrodowiskowych i procedury sądowoadministracyjnej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe uzasadnienie wyroku sądu i rozpoznanie wszystkich zarzutów strony. Dotyczy też praktycznych aspektów przyznawania płatności unijnych w rolnictwie.

Sąd uchylił wyrok WSA za 'kopiuj-wklej' z urzędu. Kluczowe błędy w uzasadnieniu i ignorowanie zarzutów strony.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 2188/14 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2016-03-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2014-09-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz
Joanna Kabat-Rembelska /sprawozdawca/
Wojciech Kręcisz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
V SA/Wa 2778/13 - Wyrok WSA w Warszawie z 2014-04-30
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant Nina Pruk po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. Spółki z o.o. w M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 30 kwietnia 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2778/13 w sprawie ze skargi G. Spółki z o.o. w M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. na rzecz G. Spółki z o.o. w M. kwotę 380 (trzysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 30 kwietnia 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2778/13, oddalił skargę G. sp. z o.o. w M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej.
Z uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:
G. Sp. z o.o. w M. [...] maja 2012 r. złożyła wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012, do pakietu 8 ochrona gleb i wód, wariant 8.2.1. – międzyplon ozimy.
W dniach od [...] października 2012 r. do [...] listopada 2012 r. przeprowadzono kontrolę, podczas której stwierdzono m.in. na działce rolnej [...] nieprawidłowości – brak deklarowanej uprawy w międzyplonie, a istniejąca uprawa należała do niższej grupy płatności (spółka zadeklarowała w międzyplonie ozimym uprawę żyta ozimego, natomiast inspektorzy terenowi stwierdzili uprawę gorczycy białej).
Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. (dalej: Kierownik Biura ARiMR) decyzją z [...] maja 2013 r. nr [...] odmówił spółce przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012. Jako podstawę odmowy powołał przepis § 27 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013 (Dz. U. z 2009 r. nr 40, poz. 329 ze zm.; dalej: rozporządzenie rolnośrodowiskowe).
Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: Dyrektor Oddziału ARiMR), orzekający w sprawie na skutek odwołania wniesionego przez spółkę, decyzją z [...] października 2013 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z załącznikiem nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego dla wariantu 8.2. Międzyplon ozimy, realizowanego przez stronę ustalony został między innymi wymóg wykonania po zbiorze plonu głównego, do 30 września, siewu roślin ozimych jako międzyplonu ozimego. Ponadto stosownie do § 9 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, w przypadku pakietu ochrona gleb i wód wariant drugi, płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako grunty orne, na których po plonie głównym są uprawiane rośliny ozime jako międzyplon ozimy.
Organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z § 27 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, jeżeli ponownie zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach tego samego wariantu, płatność rolnośrodowiskowa nie przysługuje temu rolnikowi w danym roku i w roku następnym, w części dotyczącej tego wariantu.
Dyrektora Oddziału ARiMR stwierdził, że niespełnienie przez spółkę wymogu określonego w załączniku 3 dla wariantu 8.2. i wynikającego z § 6 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, stwierdzone zostało po raz pierwszy w czasie kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie 3 listopada 2011 r. Wówczas na działkach rolnych [...] oraz [...] nie stwierdzono wykonania deklarowanego siewu rośliny ozimej jako poplonu ozimego. Następnie, w roku 2012 stwierdzono ponownie uchybienie w przestrzeganiu wymogów w ramach tego samego wariantu, zatem płatność nie przysługuje w danym roku, tj. 2012 i w roku następnym tj. 2013. W takiej sytuacji organ nie oblicza procentowego uchybienia i ma obowiązek odmówić przyznania płatności.
Organ odwoławczy podniósł, że podczas kontroli na miejscu na działce rolnej o powierzchni 0,20 ha nie stwierdzono deklarowanej uprawy w międzyplonie (żyta ozimego), a stwierdzona uprawa gorczycy białej należy do niższej grupy płatności. Gorczyca biała jest co prawda rośliną poplonową, ale nie należy do gatunków roślin ozimych. W decyzji Kierownika Biura ARiMR z [...] lutego 2012 r. znalazła się informacja, że w przypadku powtórzenia się nieprawidłowości w kolejnym roku w ramach danego wariantu płatność w ramach tego wariantu nie zostanie przyznana. Tak więc strona miała świadomość obowiązków jakie na niej spoczywają oraz konsekwencji nierealizowania działalności rolnośrodowiskowej zgodnie z planem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) oddalił skargę G. sp. z o.o. w M..
Sąd pierwszej instancji zauważył, że zgodnie z przepisem art. 21 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2007 r. Nr 64, poz. 427 ze zm.; dalej: ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich), organ administracji publicznej, m.in. udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; Natomiast nie stosuje się przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego. Z tego powodu WSA uznał za niezasadny zarzut naruszenia art. 10 k.p.a.
Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił także zarzutu naruszenia art. 6, 7, 8 k.p.a. Stwierdził, że organ na podstawie raportu z czynności kontrolnych w zakresie kwalifikowalności powierzchni oraz innych dowodów zgromadzonych w sprawie, prawidłowo ustalił stan faktyczny.
WSA podzielił stanowisko organu, że wobec ponownego wystąpienia nieprawidłowości w ramach tego samego wariantu, zasadna była odmowa przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 dla całego gospodarstwa (§ 27 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego) W ramach wariantu 8.2. skarżąca miała obowiązek wsiania rośliny ozimej, gdyż jest to międzyplon ozimy, zaś wsianie jakiejkolwiek rośliny poplonowej nie stanowi spełnienia obowiązku określonego w przepisach. Sąd stwierdził, że zgodnie z § 9 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako grunty orne, na których po plonie głównym są uprawiane rośliny: 2. Ozime jako międzyplon ozimy – w przypadku wariantu drugiego. Zdaniem Sądu pierwszej instancji nie miał tu znaczenia podnoszona przez skarżącą okoliczność nadwyżki zasiania żyta ozimego na niektórych działkach.
WSA odnosząc się do zarzutu braku zastosowania przepisów rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L Nr 316 z 2 grudnia 2009 r., str. 65 ze zm., dalej: rozporządzenie 1122/2009), stwierdził, że nie miało ono zastosowania w sprawie. Stwierdzone po raz drugi to samo uchybienie, w ramach tego samego wariantu powoduje, że organ prawidłowo zastosował przepis § 27 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.
G. sp. z o.o. w M. zaskarżyła wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz zasądzenie kosztów postępowania
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
1. Obrazę przepisu postępowania, a mianowicie art. 141 § 4 p.p.s.a., polegającą na sporządzeniu uzasadnienia niespełniającego wymogów określonych w powyższym przepisie, w szczególności niezawierającego podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienia;
2. Obrazę przepisu postępowania, mającą wpływ na wynik postępowania, a mianowicie art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 145 p.p.s.a. polegającą na nierozpoznaniu istoty sprawy i podniesionych w skardze zarzutów, oraz oddaleniu skargi pomimo tego, że zaskarżona decyzja zawiera szereg naruszeń przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania wskazanych w skardze, których konsekwencją są błędy w zakresie ustalenia stanu faktycznego, polegające na błędnym przyjęciu, że nadwyżki zasiewu na niektórych działkach nie są brane pod uwagę przy ustaleniu powierzchni upraw, oraz na błędnym zakwalifikowaniu naruszenia stwierdzonego w protokole kontroli;
3. Obrazę przepisu prawa materialnego a mianowicie art. 58 i art. 57 ust. 3 rozporządzenia 1122/2009 i art. 16 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE L z 28 stycznia 2011 r. s. 8 ze zm., dalej rozporządzenie 65/ 2011), polegającą na ich niezastosowaniu w sytuacji, gdy uchybienie stwierdzone w protokole kontroli stanowiło niezgodność obszarową, tak więc obniżenie płatności powinno być rozpatrywane na podstawie tych przepisów;
4. Obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 91 ust. 3 Konstytucji RP w związku z art. 288 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej polegającą na przyznaniu pierwszeństwa stosowania przepisowi rozporządzenia krajowego przed przepisami rozporządzenia UE w sytuacji wystąpienia sprzeczności pomiędzy nimi;
5. Obrazę przepisu prawa materialnego a mianowicie § 27 ust 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że stosuje się ten przepis w przypadku ponownego stwierdzenia niezgodności polegającej na zawyżeniu zadeklarowanego obszaru upraw, podczas gdy wykładnia tego przepisu wskazuje, że ma on zastosowanie tylko w przypadku ponownego wystąpienia jednego ze szczegółowych uchybień dotyczących płatności rolnośrodowiskowych określonych w załączniku nr 7 do tego rozporządzenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał za trafny zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Powołany przepis stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.
Szczególne miejsce w uzasadnieniu wyroku zajmuje wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Podstawa prawna rozstrzygnięcia obejmuje wskazanie zastosowanych przepisów oraz wyjaśnienie przyjętego przez sąd sposobu ich wykładni i zastosowania. Powołanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia powinno mieć charakter zwięzły, ale pozwalający na skontrolowanie przez stronę postępowania i ewentualnie przez sąd wyższej instancji czy sąd orzekający nie popełnił w swoim rozumowaniu błędów. Znaczenie procesowe uzasadnienia wyroku uwidacznia się bowiem w tym, że:
- ma ono dać rękojmię, iż sąd dołoży należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia,
- ma umożliwić sądowi wyższej instancji ocenę czy przesłanki, na których oparł się sad niższej instancji, są trafne,
- ma w razie wątpliwości umożliwić ustalenie granic powagi rzeczy osądzonej i innych skutków prawnych wyroku (por. W. Siedlecki, Postępowanie cywilne, Zarys wykładu, Warszawa 2003, s. 282).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnoszone jest, że ograniczenie się w uzasadnieniu wyroku do przytoczenia przepisu prawnego, czy też ogólnikowego powoływania się na poglądy doktryny czy judykatury, bez gruntownego odniesienia się do okoliczności konkretnego stanu faktycznego sprawy, nie może zastąpić opisu przebiegu operacji logicznej, rezultatem, której jest przyjęty konkretny kierunek interpretacji i zastosowania konkretnego przepisu prawnego w okolicznościach konkretnego stanu faktycznego sprawy (por. wyroki NSA z 11 stycznia 2011 r. sygn. akt I GSK 685/09, z 9 stycznia 2013 r. sygn. akt II GSK 1934/11, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreśla się również, że jeżeli w uzasadnieniu wyroku wojewódzki sąd administracyjny ogranicza się w dużym stopniu do powielenia stanowiska zajętego w sprawie przez organy administracji lub jego prostej akceptacji, nie służy to realizacji celów sądowej kontroli administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje: kontrolę rekonstrukcji norm proceduralnych stanowiących podstawę oceny realizacji przez organ administracji prawnych wymogów ustalania faktów; kontrolę sposobu prawnej kwalifikacji tych faktów, co odnosi się do materialnoprawnych podstaw rozstrzygnięcia administracyjnego, w tym również w zakresie dotyczącym kontroli wykładni prawa przeprowadzonej przez organ; przez pryzmat zaś przepisów ustaw procesowych określających prawne wymogi odnośnie uzasadnienia decyzji administracyjnej, kontrolę konkretnego sposobu ustalenia w konkretnej sprawie faktycznych i prawnych podstaw rozstrzygnięcia (por. L. Leszczyński, Orzekanie przez sądy administracyjne a kontrola wykładni prawa, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2010 nr 5 – 6, s.267).
Jeżeli skarżąca dowodząc swoich racji wspiera je określonym rodzajem argumentacji, to sąd powinien uczynić ją przedmiotem weryfikacji, dając temu stosowny wyraz w dostatecznie szczegółowym uzasadnieniu obejmującym istotne dla rozstrzygnięcia sprawy elementy stanu faktycznego i prawnego. Zaniechanie jej przeprowadzenia stanowi wadliwość polegającą na niedostatecznym wyjaśnieniu przez sąd administracji pierwszej instancji stanu faktycznego i prawnego rozpoznawanej sprawy, a więc uchybienie, które mogło mieć istotny wpływ na jej wynik (por. wyrok NSA z 15 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 1832/09; wyrok NSA z 25 listopada 2010 r., sygn. akt I GSK 1215/09 – www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a., mającym wpływ na rezultat kontroli kasacyjnej zaskarżonego orzeczenia, będzie takie uzasadnienie, w którym ocena o zgodności z prawem zaskarżonego aktu formułowana jest bez (gruntownego) odniesienia się do okoliczności konkretnego stanu faktycznego sprawy, albowiem w tego rodzaju sytuacji nie jest możliwe zrekonstruowanie przebiegu operacji logicznej, rezultatem której jest przyjęcie konkretnego kierunku interpretacji i zastosowania konkretnych przepisów prawa w okolicznościach konkretnego stanu faktycznego sprawy (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2011 r., sygn. akt I GSK 685/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Odnosząc powyższe rozważania do stanu rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku, w szczególności w zakresie odnoszącym się do podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia, uzasadnia twierdzenie o występowaniu w nim powyżej przedstawionych wadliwości. Wyrażają się one, najogólniej rzecz ujmując, w zaniechaniu przez Sąd dokonania własnej oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Część analityczna uzasadnienia zaskarżonego wyroku w istocie sprowadza się do powtórzenia przez WSA argumentacji Dyrektora Oddziału ARiMR przedstawionej w zaskarżonej decyzji i odpowiedzi na skargę, co nie może być traktowane jako prawidłowo przeprowadzona kontrola sądowoadministracyjna.
W związku z tym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można uznać, że Sąd pierwszej instancji sporządził uzasadnienie spełniające warunki określone w art. 141 § 4 p.p.s.a. W istocie bowiem Sąd nie przedstawił toku rozumowania, który doprowadził do przyjęcia, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Sąd pierwszej instancji w zasadzie pominął zarzuty i argumenty podnoszone przez skarżącą, czym naruszył także art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z powołanym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W orzecznictwie przyjmuje się, że sąd administracyjny ma obowiązek zajęcia się sprawą, co najmniej w zakresie, w jakim domaga się strona skarżąca formułując konkretne zarzuty skargi. Brak związania sądu pierwszej instancji zarzutami i wnioskami skargi nie może być rozumiany jako prawo sądu do pominięcia kwestii podnoszonych przez stronę lub wybiórczego potraktowania zarzutów przez rozpoznanie tylko niektórych z nich przy jednoczesnym pominięciu pozostałych. Powinnością sądu, niezależnie od przyjętego kierunku rozstrzygnięcia, jest rozważenie wszystkich zarzutów strony i dokonanie oceny ich zasadności na gruncie danej sprawy (por. wyrok NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FSK 291/07; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca podniosła w skardze konkretne zarzuty, których Sąd pierwszej instancji w istocie nie rozpoznał. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób uznać za wystarczające odniesienie się przez WSA do zarzutu skargi, gdy wypowiedź w danej kwestii ogranicza się do stwierdzenia, że zarzut jest niezasadny (zarzut naruszenia art. 10 k.p.a.) lub nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy (zarzut naruszenia art. 6, 7 i 8 k.p.a.) albo, że wskazywany przez stronę akt prawny nie ma zastosowania w sprawie (zarzut naruszenia art. 57 ust. 3 i art. 58 rozporządzenia 1122/2009).
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji przytoczył zarzuty skargi i argumentację podniesioną przez skarżącą. Na ich podstawie należy stwierdzić, że strona kwestionowała ustalenia faktyczne dokonane przez organ, utrzymując, że przypisane jej uchybienie nie polegało na niespełnieniu wymogu określonego w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym wariant 8.2., lecz na zawyżeniu zadeklarowanego obszaru upraw (żyta ozimego). W tym kontekście skarżąca podnosiła, że w sprawie miały zastosowanie przepisy art. 57 i 58 rozporządzenia 1122/ 2009. Ponadto strona akcentowała, że dokonała siewu rośliny ozimej jako międzyplonu ozimego zgodnie z deklaracją na obszarze 167,71 ha spośród zadeklarowanych 167,91 ha, co stanowi 99,88% obszaru zadeklarowanego. W takiej sytuacji nie można mówić, że nie wykonała po zbiorze głównym siewu rośliny ozimej.
Sąd nie ustosunkował się do argumentacji skarżącej dotyczącej tych kwestii. Lakoniczne uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie odnosi się w ogóle do stanowiska skarżącej dotyczącego niewłaściwej kwalifikacji stwierdzonego uchybienia. Sąd nie wyjaśnił dlaczego nie podzielił poglądu skarżącej, że brak deklarowanej uprawy rośliny ozimej na obszarze 0,2 ha należało uznać za naruszenie w zakresie deklarowanej powierzchni (zawyżenie) oraz z jakiej przyczyny w sprawie nie miały zastosowania przepisy rozporządzenia 1122/2009. W nawiązaniu do zarzutu podniesionego w skardze, w zależności od wyniku prawidłowo przeprowadzonej kontroli zaskarżonej decyzji w omawianym zakresie, aktualne mogło się stać rozważenie zastosowania w sprawie art. 16 rozporządzenia 65/2011.
WSA nie wyjaśnił także, czy w sytuacji gdy skarżąca wykonała po zbiorze plonu głównego siew żyta ozimego, jako międzyplonu ozimego, na przeważającej części zadeklarowanego obszaru (99,88%) zasadne było przyjęcie, że nie spełniła ona wymogu określonego w załączniku nr 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego dla wariantu 8.2. tj. wykonanie po zbiorze plonu głównego siewu roślin ozimych jako międzyplonu ozimego do dnia 30 września.
W nawiązaniu do ostatnio wymienionej kwestii należy zwrócić uwagę na konstytucyjną zasadę proporcjonalności wyrażoną w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego przyjmuje się, że wymóg proporcjonalności jest zachowany wówczas, gdy spośród możliwych środków działania wybiera się możliwie najmniej uciążliwe, w stopniu nie większym niż jest to niezbędne dla osiągnięcia założonego celu (por. wyrok TK z 1 czerwca 1999 r., sygn. akt SK 20/98, OTK 1999, nr 5, poz. 93). Sąd pierwszej instancji także w tym kontekście powinien był ocenić interpretację § 27 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego przyjętą w zaskarżonej decyzji. Zasada proporcjonalności powinna bowiem stanowić swoistą dyrektywę interpretacyjną w zakresie wykładni prawa, zarówno przez organy administracji publicznej, jak i przez sądy.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 i art. 134 § 1 p.p.s.a. jest na tyle istotne, że uniemożliwia kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku.
Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W..
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a w związku z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI