I GSK 900/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę o wznowienie postępowania, uznając, że orzeczenie TSUE nie wpływa na treść wcześniejszego wyroku sądu administracyjnego w sprawie odpowiedzialności za zwrot środków unijnych.
Skarżący wniósł o wznowienie postępowania sądowo-administracyjnego, powołując się na orzeczenie TSUE, które jego zdaniem miało wpływ na wyrok NSA oddalający skargę kasacyjną w sprawie odpowiedzialności za zwrot dofinansowania z UE. NSA uznał, że choć termin do wniesienia skargi został zachowany, to orzeczenie TSUE nie determinuje oceny prawnej ani rozstrzygnięcia objętego zaskarżonym wyrokiem, ponieważ zobowiązanie zwrotowe z umowy o dofinansowanie różni się od zobowiązania podatkowego, a skarżący aktywnie uczestniczył w postępowaniu administracyjnym.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę P. K. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem NSA z dnia 18 września 2024 r. (sygn. akt I GSK 608/24), który oddalił skargę kasacyjną skarżącego od wyroku WSA w Warszawie. Skarga o wznowienie oparta była na art. 272 § 2a p.p.s.a., wskazując na orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 27 lutego 2025 r. (sygn. C-277/24 Adjak) jako mające wpływ na treść wyroku NSA. Skarżący argumentował, że wyrok TSUE wymaga rozszerzenia granic rozpoznania sprawy, aby umożliwić kwestionowanie ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych w pierwotnym postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny, po zbadaniu formalnych wymogów skargi, uznał ją za dopuszczalną i skierował do merytorycznego rozpoznania. Sąd stwierdził jednak, że orzeczenie TSUE, dotyczące prawa do obrony w postępowaniu podatkowym, nie ma bezpośredniego zastosowania w niniejszej sprawie. Podkreślono, że zobowiązanie zwrotowe z umowy o dofinansowanie różni się od zobowiązania podatkowego, a skarżący, pełniąc funkcje kanclerza i likwidatora uczelni, aktywnie uczestniczył w postępowaniu administracyjnym i miał możliwość kwestionowania ustaleń. W związku z tym, NSA oddalił skargę o wznowienie postępowania, nie zasądzając kosztów na rzecz organu, zgodnie z uchwałą NSA z dnia 17 stycznia 2023 r. sygn. II GPS 1/22.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, orzeczenie TSUE nie może stanowić podstawy do wznowienia postępowania, ponieważ nie wywiera ono bezpośredniego wpływu na treść wcześniejszego wyroku NSA, a skarżący miał możliwość kwestionowania ustaleń faktycznych i prawnych w postępowaniu administracyjnym.
Uzasadnienie
NSA uznał, że zobowiązanie zwrotowe z umowy o dofinansowanie różni się od zobowiązania podatkowego, a skarżący, jako reprezentant beneficjenta, aktywnie uczestniczył w postępowaniu administracyjnym, co zapewniało mu prawo do obrony i możliwość kwestionowania ustaleń.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (11)
Główne
p.p.s.a. art. 272 § 2a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 282 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Granice rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.
p.p.s.a. art. 280
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 284
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 276
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.p.t.u. art. 116
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
u.f.p. art. 207 § 9
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych
u.f.p. art. 67
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych
k.c. art. 354 § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 354 § 2
Kodeks cywilny
Argumenty
Odrzucone argumenty
Argumentacja skarżącego oparta na wyroku TSUE C-277/24 jako podstawie do wznowienia postępowania, z uwagi na rzekomy wpływ tego orzeczenia na możliwość kwestionowania ustaleń faktycznych i prawnych w pierwotnym postępowaniu.
Godne uwagi sformułowania
granice rozpoznawanej sprawy uniemożliwiają sądowi badanie, jakie działania lub zaniechania skarżącego stanowiły nieprawidłowości skutkujące rozwiązaniem umowy w ramach rozpoznawanej sprawy istniała jedynie możliwość zweryfikowania przesłanek warunkujących wszczęcie postępowania w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej oraz wystąpienia przesłanek pozytywnych uzasadniających odpowiedzialność bądź negatywnych zwalniających od takiej odpowiedzialności w świetle orzeczenia TSUE stanowiącego podstawę wznowienia właśnie owe granice muszą być rozszerzone Art. 273 dyrektywy 2006/112 w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej w związku z art. 325 ust. 1 TFUE, prawem do obrony i zasadą proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym i praktyce krajowej, zgodnie z którymi osoba trzecia, która może zostać uznana za solidarnie odpowiedzialną za zobowiązanie podatkowe osoby prawnej, nie może być stroną w postępowaniu prowadzonym przeciwko tej osobie prawnej w celu ustalenia jej zobowiązania podatkowego, bez uszczerbku dla konieczności, by ta osoba trzecia w toku ewentualnie prowadzonego wobec niej postępowania w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej mogła skutecznie podważyć ustalenia faktyczne i kwalifikacje prawne dokonane przez organ podatkowy w ramach pierwszego postępowania i mieć dostęp do jego akt, z poszanowaniem praw wspomnianej osoby prawnej lub innych osób trzecich. Zobowiązanie zwrotowe beneficjenta środków europejskich różni się istotnie od zobowiązań podatkowych. Nie można przyjąć, że orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wskazywane przez skarżącego jako podstawa wznowienia, determinuje ocenę prawną lub rozstrzygnięcie objęte skargą.
Skład orzekający
Beata Sobocha-Holc
przewodniczący sprawozdawca
Jacek Boratyn
członek
Tomasz Smoleń
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wznowienia postępowania sądowo-administracyjnego w kontekście orzeczeń TSUE, a także rozróżnienie między zobowiązaniami podatkowymi a zobowiązaniami zwrotnymi z umów o dofinansowanie."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej podstawy wznowienia (art. 272 § 2a p.p.s.a.) i konkretnego stanu faktycznego związanego z odpowiedzialnością za zwrot środków unijnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia wpływu orzeczeń TSUE na polskie postępowania sądowe oraz rozróżnienia między różnymi rodzajami zobowiązań, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego i finansowego.
“Czy wyrok TSUE zawsze oznacza możliwość wznowienia polskiego postępowania? NSA wyjaśnia granice wpływu prawa UE.”
Sektor
finanse publiczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI GSK 900/25 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-11-27 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2025-06-26 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Beata Sobocha-Holc /przewodniczący sprawozdawca/ Jacek Boratyn Tomasz Smoleń Symbol z opisem 6559 Hasła tematyczne Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego Sygn. powiązane I GSK 608/24 - Wyrok NSA z 2024-09-18 V SA/Wa 150/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-10-24 Skarżony organ Minister Funduszy i Polityki Regionalnej Treść wyniku Oddalono skargę o wznowienie postępowania Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 935 art. 272 § 2a, art. 282 § 2 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) Sędzia NSA Tomasz Smoleń Sędzia del. WSA Jacek Boratyn Protokolant asystent sędziego Izabela Kołodziejczyk po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi P. K. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2024 r. sygn. akt I GSK 608/24 w sprawie ze skargi kasacyjnej P. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 października 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 150/23 w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 8 listopada 2022 r. nr DZF-XII.025.55.2022.DD.4 w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości z tytułu zwrotu dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej oddala skargę o wznowienie postępowania. Uzasadnienie Wyrokiem z 18 września 2024 r. sygn. akt I GSK 608/24 Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej P. K. (dalej zwanego: skarżącym) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej zwanego także: WSA w Warszawie lub sądem pierwszej instancji) z 24 października 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 150/23 w sprawie ze skargi na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej (dalej zwanego także: Ministrem lub organem drugiej instancji) z 8 listopada 2022 r. nr DZF-XII.025.55.2022.DD.4 w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości z tytułu zwrotu dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej, w pkt 1 oddalił skargę kasacyjną, w pkt 2 zasądził od skarżącego na rzecz Ministra 360 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Skarżący, działając na podstawie art. 272 § 2a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z póź. zm.; dalej zwanej: p.p.s.a.) wniósł skargę o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt I GSK 608/24 zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2024 r. w związku z wydaniem orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-277/24 (Adjak) z 27 lutego 2025 r. opublikowanego w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej 22 kwietnia 2025 r., które ma wpływ na treść wyroku wydanego przez Naczelny Sąd Administracyjny 18 września 2024 r. oddalającego skargę kasacyjną i utrzymującego w mocy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 października 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 150/23, którym z kolei oddalono skargę od decyzji Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z 8 listopada 2022 r., którą organ administracyjny, jako organ odwoławczy, po ponownym rozpatrzeniu odwołania skarżącego, uchylił w części decyzję Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (dalej zwanego także: organem pierwszej instancji) nr 13/2019 z 31 maja 2019 r. w sprawie solidarnej odpowiedzialności członka organu zarządzającego osoby prawnej, a mianowicie co do kwoty 123 048,40 zł wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych, zaś w pozostałej części tj. w zakresie kwoty 638 977,84 zł wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia przekazania środków tj. od dnia 11 sierpnia 2011 r. do dnia 12 października 2015 r. i następnie od dnia 5 stycznia 2016 r. do dnia 12 listopada 2018 r., utrzymał ją w mocy. Skarżący w skardze o wznowienie postępowania wniósł także o zmianę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 września 2024 r. sygn. akt I GSK 608/24 w toku ponownego rozpoznania sprawy wskutek wznowienia postępowania i wydanie orzeczenia, uwzględniającego skargę kasacyjną, skutkującego uchyleniem w całości wyroku WSA w Warszawie z 26 października 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 150/23 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez ten sąd, celem rozpoznania skargi od decyzji Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z 8 listopada 2022 r.; względnie wniósł o uchylenie także decyzji Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z 8 listopada 2022 r., w zakresie, w jakim utrzymała ona w mocy decyzję organu pierwszej instancji i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym, ewentualnie o uchylenie również decyzji Narodowego Centrum Badań i Rozwoju nr 13/2019 z 31 maja 2019 r., w zakresie utrzymanym przez organ drugiej instancji, w sprawie solidarnej odpowiedzialności członka organu zarządzającego osoby prawnej i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu administracyjnym przed organem pierwszej instancji. Strona skarżąca wniosła także o wydanie orzeczenia po przeprowadzeniu rozprawy oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Ponadto na podstawie art. 284 p.p.s.a. wniosła o wstrzymanie wykonania wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 września 2024 r. w sprawie o sygn. akt I GSK 608/24, jako że na skutek funkcjonowania tego orzeczenia w obrocie prawnym skarżącemu grozi niepowetowana szkoda. Strona skarżąca kasacyjnie przedstawiła w uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania argumentację na poparcie powyższych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania sądowo-administracyjnego podlega oddaleniu. Stosownie do przepisów art. 280-282 p.p.s.a. rozpoznanie skargi o wznowienie postępowania następuje w dwóch etapach. Na pierwszym z nich sąd bada pod względem formalnym (na posiedzeniu niejawnym) dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania, tj. czy skarga została wniesiona w terminie oraz czy skarżący wskazał ustawową przyczynę uzasadniającą żądanie wznowienia. Na tym etapie sąd nie bada ani rzeczywistego istnienia podstawy, ani jej trafności, a jedynie fakt jej powołania. Podstawą tej oceny są twierdzenia zawarte w skardze o wznowienie postępowania. W sytuacji gdy skarga o wznowienie postępowania została wniesiona po terminie lub gdy z samego uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi, skarga jako pozbawiona ustawowych podstaw wznowienia postępowania podlega odrzuceniu (por. postanowienia NSA z: 5 lipca 2012 r. sygn. akt I OSK 1057/12; 7 sierpnia 2012 r. sygn. akt I OSK 1285/12 i 16 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 2607/12; treść tych uzasadnień oraz innych orzeczeń powołanych poniżej, dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.). W przeciwnym razie rozpoczyna się drugi etap postępowania. Na tym etapie, a więc wówczas, gdy nie zachodzi podstawa do odrzucenia skargi o wznowienie postępowania (skarga jest dopuszczalna, została wniesiona w terminie i istnieje powoływana w niej podstawa wznowienia), sąd rozpoznaje (na rozprawie) sprawę merytorycznie. Przedmiotem wznowionego postępowania jest ocena wpływu wskazanej przez skarżącego podstawy wznowienia na treść poprzedniego rozstrzygnięcia. Rozpoznając ponownie sprawę sąd stosuje odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem, który wznowił postępowanie (art. 282 § 2 p.p.s.a.), m.in. przepisy o czynnościach procesowych, o doręczeniach, jak również dotyczące wydawania orzeczeń, ich uzasadniania i doręczania. Negatywny wynik tej oceny, a więc gdy powołane podstawy wznowienia wprawdzie istnieją, ale nie pozostają w związku przyczynowym z treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia, sprawia, że skarga o wznowienie postępowania podlega oddaleniu (por. postanowienia NSA z: 26 października 2012 r. sygn. akt II OSK 2577/12; 4 września 2013 r. sygn. akt I FSK 1424/13; 23 października 2012 r. sygn. akt II OSK 2531/12). Oddalenie skargi o wznowienie postępowania nastąpić powinno wówczas, gdy zgłoszona podstawa wznowienia postępowania jest bezzasadna lub stwierdzona podstawa wznowienia nie miała wpływu na treść uprzednio wydanego orzeczenia. Natomiast w każdym innym przypadku skarga o wznowienie postępowania powinna być uwzględniona (tak: wyrok NSA z 6 lipca 2016 r. sygn. akt II OSK 2836/15). Nadzwyczajny charakter instytucji wznowienia postępowania nakazuje interpretować przyczyny wznowienia postępowania w sposób ścisły. Istotą tej instytucji jest bowiem ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem, w celu zapewnienia zgodności z prawem wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Podstawy wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego zostały określone w art. 271 – 273 p.p.s.a. Skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 września 2024 r. sygn. akt I GSK 608/24 została oparta na ustawowej podstawie wznowienia postępowania z art. 272 § 2a p.p.s.a. Zgodnie z art. 272 § 2a p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy zostało wydane orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które ma wpływ na treść wydanego orzeczenia. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem, że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia publikacji sentencji orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Przystępując do badania wniesionej skargi o wznowienie postępowania pod względem zachowania wymogów dla niej przewidzianych, należało stwierdzić, że dotrzymany został trzymiesięczny termin, o którym mowa w art. 272 § 2a p.p.s.a. Wyrok TSUE z 27 lutego 2025 r. został opublikowany w Dzienniku Urzędowym UE z 22 kwietnia 2025 r., natomiast skargę wniesiono (data złożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym) 26 czerwca 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny, badając przesłanki wznowienia postępowania określone w art. 272 § 2a p.p.s.a., uznał za celowe merytoryczne rozpoznanie wniesionej skargi, a to z uwagi na podniesione w niej i wymagające wyjaśnienia wątpliwości dotyczące potencjalnego wpływu ww. orzeczenia TSUE na treść prawomocnego wyroku. W okolicznościach niniejszej sprawy skarżący wniósł badaną skargę o wznowienie postępowania w terminie, została ona sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika, jak również podano w niej i uzasadniono podstawę prawną żądania wznowienia. W konsekwencji sprawę należało skierować do rozpoznania na rozprawie celem merytorycznego rozpatrzenia skargi. Główną oś argumentacji zawartej w skardze o wznowienie stanowi powołanie się skarżącego na orzeczenie TSUE z 27 lutego 2025 r. w sprawie C-277/24 (Adjak). Podstawę wznowieniową stanowi art. 272 § 2a p.p.s.a. Należy zwrócić uwagę, że ustawodawca posługuje się stwierdzeniem "ma wpływ na treść wydanego orzeczenia". W uzasadnieniu skargi o wznowienie skarżący podnosi, że w ramach rozpoznania skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że granice rozpoznawanej sprawy uniemożliwiają sądowi badanie, jakie działania lub zaniechania skarżącego stanowiły nieprawidłowości skutkujące rozwiązaniem umowy. Naczelny Sąd Administracyjny przyjął pogląd, który stoi w sprzeczności z orzeczeniem TSUE, że w ramach rozpoznawanej sprawy istniała jedynie możliwość zweryfikowania przesłanek warunkujących wszczęcie postępowania w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej oraz wystąpienia przesłanek pozytywnych uzasadniających odpowiedzialność bądź negatywnych zwalniających od takiej odpowiedzialności (zawartych w art. 116 o.p.), bez możliwości podważania ustaleń dokonanych w pierwotnym postępowaniu wymiarowym. W orzeczeniu kończącym postępowanie, którego dotyczy wniosek o wznowienie, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zbadanie sprawy w postulowanym w skardze kasacyjnej zakresie, a więc w zakresie dotyczącym zawinienia po stronie skarżącego za niewłaściwe wykonanie umowy w okresach, gdy piastował on funkcje organu osoby prawnej, "prowadziłoby do wykroczenia poza granice rozpoznawanej sprawy co skutkowałoby naruszeniem art. 134 § 1 p.p.s.a" (str. 20 uzasadnienia). Zdaniem skarżącego, w świetle orzeczenia TSUE stanowiącego podstawę wznowienia właśnie owe granice muszą być rozszerzone, aby dawały skarżącemu w toku postępowania o ustalenie odpowiedzialności subsydiarnej możliwość kwestionowania ustaleń zarówno prawnych, jak i faktycznych dokonanych w pierwotnym postępowaniu zgodnie z zasadą proporcjonalności i prawem do obrony, co czyni niniejszą skargę zasadną. W swoim wyroku (stanowiącym podstawę wznowieniową) Trybunał stwierdził, że "Art. 273 dyrektywy 2006/112 w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej w związku z art. 325 ust. 1 TFUE, prawem do obrony i zasadą proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym i praktyce krajowej, zgodnie z którymi osoba trzecia, która może zostać uznana za solidarnie odpowiedzialną za zobowiązanie podatkowe osoby prawnej, nie może być stroną w postępowaniu prowadzonym przeciwko tej osobie prawnej w celu ustalenia jej zobowiązania podatkowego, bez uszczerbku dla konieczności, by ta osoba trzecia w toku ewentualnie prowadzonego wobec niej postępowania w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej mogła skutecznie podważyć ustalenia faktyczne i kwalifikacje prawne dokonane przez organ podatkowy w ramach pierwszego postępowania i mieć dostęp do jego akt, z poszanowaniem praw wspomnianej osoby prawnej lub innych osób trzecich." Na początku należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu sygn. akt II OSK 3289/20 wyjaśnił, że wznowienie postępowania sądowo-administracyjnego uzasadnione jest, gdy treść rozstrzygnięcia TSUE wskazuje na konieczność dostosowania prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego do wykładni aktu prawa Unii Europejskiej dokonanego w trybie prejudycjalnym. Taka sytuacja może mieć miejsce, gdy przepis prawa Unii Europejskiej, którego dotyczy wyrok TSUE, jest podstawą do wydania rozstrzygnięcia przez sąd, w sposób bezpośredni, np. w przypadku rozporządzenia, albo pośredni – w przypadku dyrektywy. W literaturze zauważa się, że można żądać wznowienia postępowania sądowo-administracyjnego ze względu na wyrok TSUE, gdy przyjęto w nim inną interpretację przepisów prawa Unii Europejskiej niż we wcześniejszym orzeczeniu krajowym (por. A. Kabat (w:) B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 272). Zgadzając się z tym poglądem, przypomnieć wypada, że skarga odnosi się do wznowienia postępowania ze względu na brak możliwości kwestionowania ustaleń zarówno prawnych, jak i faktycznych dokonanych w pierwotnym postępowaniu w przedmiocie określenia Z. w Z. (dalej: "Z." lub "Uczelnia") kwoty przypadającej do zwrotu w wysokości 2 256 970,14 zł wraz z odsetkami w związku z rozwiązaniem w trybie natychmiastowym umowy o dofinansowanie projektu nr UDA-POKL.04.01.01-00-037/10-00 pn. "Polityka Społeczna na Z. w Z. wsparta kształceniem na odległość" z 25 stycznia 2011 r. zawartej z Ministrem Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Przesłanka ta nie może stanowić podstawy skargi o wznowienie postępowania, albowiem treść orzeczenia TSUE nie wywiera w niniejszej sprawie wpływu na treść wcześniejszego, zaskarżonego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie można przyjąć, że orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wskazywane przez skarżącego jako podstawa wznowienia, determinuje ocenę prawną lub rozstrzygnięcie objęte skargą. Skarżący pomija przy tym, że istota powołanego orzeczenia TSUE sprowadza się do określenia skutku prowadzenia postępowania podatkowego bez udziału osoby, która odpowiadać ma następnie solidarnie za zobowiązanie powstałe w pierwszym z tych postępowań. Trybunał, odpowiadając na pytanie prejudycjalne z zakresu podatku VAT, opowiedział się za prymatem prawa do obrony i potrzebą zapewnienia takiej osobie niezbędnych uprawnień procesowych. Nie może ono jednak odnosić bezpośredniego skutku w stosunku do osób zarządzających Uczelnią i ponoszących odpowiedzialność za zobowiązania Uczelni z tytułu naruszenia prawa związanego z pobraniem bądź wydatkowaniem środków na realizację programów finansowanych ze środków europejskich, a to z uwagi na poniższe argumenty. Zobowiązanie zwrotowe beneficjenta środków europejskich różni się istotnie od zobowiązań podatkowych. W przeciwieństwie do zobowiązania podatkowego, które zasadniczo powstaje z mocy prawa, choć jego wysokość może podlegać określeniu w drodze decyzji, której wydanie może w pewnych (wyjątkowych) sytuacjach stanowić dla ponoszącej odpowiedzialność w charakterze osoby trzeciej pewne zaskoczenie, w przypadku zobowiązania do zwrotu środków europejskich o takim zjawisku nie może być mowy. W tym bowiem przypadku stosunek podstawowy nie wynika z bezpośrednio z przepisu prawa, znajdującego ewentualnie potwierdzenie w drodze decyzji administracyjnej, lecz z zawarcia umowy – a zatem z zawartego pomiędzy organem a beneficjentem kontraktu. I jakkolwiek swoboda kontraktowa dotycząca wykorzystania środków publicznych przez beneficjenta jest istotnie ograniczona, to jednak na etapie jej zawarcia przysługuje ona beneficjentowi w pełnym zakresie. Nie istnieje przecież przymus nawiązania stosunku umownego, który następuje – za zgodą stron (organu oraz wnioskodawcy) po zakończeniu procedury, w której projekt wnioskodawcy został wybrany do dofinansowania ze środków publicznych. Zawierając umowę beneficjent ma świadomość nie tylko reguł jej wykonywania, ale również konsekwencji nieprawidłowego pobrania środków bądź nienależytego ich wydatkowania. Skoro przedmiotem umowy jest rozdział środków publicznych na rzecz beneficjenta, to znaczy że mamy do czynienia z administracją świadczącą, w tym przypadku wspierającą realizację określonego przedsięwzięcia o znaczeniu publicznym. Beneficjent, z własnej zresztą inicjatywy, uzyskuje w drodze umowy określoną korzyść z obowiązkiem rozliczenia się. Spoczywa na nim także obowiązek utrzymania przewidzianej przez prawo trwałości projektu. W tym wyraża się zarazem wzajemny charakter zobowiązania umownego. Na poszczególnych etapach, tj. dążenia do uzyskania środków, zawarcia umowy, a także jej wykonywania beneficjent angażuje w tym celu w różnym stopniu swoje organy. Z kolei sama realizacja przedsięwzięcia zakłada podejmowanie, zmierzających do wywołania określonego efektu czynności faktycznych i prawnych przez osoby uprawnione do reprezentacji Uczelni. Daje się zatem zaobserwować, że Kanclerz jest, a przynajmniej powinien być w pełni zorientowany w spoczywających na beneficjencie powinnościach i uczestniczyć w ich wykonaniu, w tym kierowanych wobec Uczelni czynnościach kontroli realizacji projektu i stosownym reagowaniu na wykryte uchybienia. Dostrzeżonym przez organ nieprawidłowościom powinno towarzyszyć należyte ich wyjaśnienie przez Uczelnię i aktywne działanie mające na celu naprawę powstałych uchybień, o ile jest to w danej sytuacji możliwe. Umowny charakter uprawnienia beneficjenta zakłada przecież, wynikające z obowiązującego w ramach zobowiązań wzajemnych, współdziałanie stron w wykonaniu umowy (art. 354 § 1 i 2 k.c.). Na dalszym etapie sporu obrona stanowiska Uczelni może w szczególności przybrać postać czynności procesowych w prowadzonym wobec Uczelni postępowaniu administracyjnym. Konsekwencje wystąpienia nieprawidłowości uruchamia postępowanie administracyjne i wydanie decyzji na podstawie art. 207 ust. 9 u.f.p., a w konsekwencji – ryzyko poniesienia odpowiedzialności za powstałe w ten sposób zobowiązanie publicznoprawne wobec odpowiedniego stosowania przepisów Ordynacji podatkowej stosownie do art. 67 u.f.p. I choć Trybunał orzekł, że prawo Unii wymaga, by osoba, wobec której prowadzona jest procedura przypisania solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe, miała możliwość zapoznania się z materiałem dowodowym i wypowiedzenia się przed organem podatkowym, to mając na uwadze powyższe rozważania i odnosząc się do twierdzenia skarżącego, że Trybunał nie ograniczył się do ogólnej oceny możliwości kwestionowania ustaleń dokonanych w pierwotnym postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności za zobowiązania osoby prawnej, lecz wypowiedział się również in concreto w zakresie dostępu do akt tego postępowania, należy wskazać, że twierdzenie to abstrahuje od okoliczności faktycznych niniejszej sprawy. Od 24 listopada 2010 r. skarżący pełnił funkcję kanclerza uczelni – beneficjenta projektu – powołany na to stanowisko decyzją rektora Uczelni. Obowiązki te wykonywał do 30 września 2014 r., reprezentując Uczelnię w kontaktach z NCBR, w tym podpisując dokumenty związane z realizacją projektu, w szczególności wnioski o płatność (str. 17 uzasadnienia decyzji Instytucji Pośredniczącej z 31 maja 2019 r.). Skarżący – jako Kanclerz – był również organem Uczelni od dnia powołania do 30 września 2011 r. oraz ponownie od 1 stycznia 2013 r. do 15 marca 2013 r. W pozostałym okresie, mimo że nie był organem Uczelni odpowiedzialnym za gospodarkę finansową i mienie, jego kompetencje jako Kanclerza pozostawały szerokie. Zarządzał majątkiem Uczelni oraz sprawował nadzór nad jej administracją, a decyzje dotyczące mienia i gospodarki podejmował na podstawie udzielonych pełnomocnictw, faktycznie reprezentując Uczelnię wobec Instytucji Pośredniczącej. Po postawieniu beneficjenta w stan likwidacji skarżący objął funkcję likwidatora, stając się organem zarządzającym Uczelnią i reprezentując ją na zewnątrz. Funkcję tę sprawował w okresie rozliczania projektu, rozwiązania umowy o dofinansowanie w trybie natychmiastowym (pismo IP z 27 stycznia 2015 r., doręczone skarżącemu jako likwidatorowi), a także w toku postępowania w przedmiocie określenia kwoty do zwrotu. To skarżący, działając w imieniu Uczelni, wniósł odwołanie z 27 maja 2015 r. od decyzji Instytucji Pośredniczącej z 8 maja 2015 r. nr 13/2015. On również podpisał protokół z 20 lutego 2019 r. dotyczący zapoznania się z aktami sprawy w postępowaniu odwoławczym i wykonania fotokopii dokumentów zgromadzonych w aktach. Powyższe okoliczności jednoznacznie wskazują, że skarżący – jako osoba reprezentująca beneficjenta – brał czynny udział w postępowaniu administracyjnym zmierzającym do określenia wysokości dofinansowania podlegającego zwrotowi. Miał on pełną możliwość, a przy zachowaniu należytej staranności wręcz obowiązek, przedstawienia w tym postępowaniu dowodów, w tym dokumentów potwierdzających prawidłową realizację projektu. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że wyrok TSUE z 27 lutego 2025 r. o sygn. C-277/24, nie może mieć bezpośredniego zastosowania w niniejszej sprawie. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę o wznowienie postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosku organu o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, będąc związanym uchwałą NSA z 17 stycznia 2023 r. sygn. II GPS 1/22 (ONSAiWSA 2023, nr 3, poz. 35), zgodnie z którą odesłanie zawarte w art. 276 p.p.s.a. może stanowić podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w postępowaniu wywołanym skargą o wznowienie postępowania zakończonego orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, o którym mowa w przepisach działu VII tej ustawy, jedynie w przypadku uwzględnienia tej skargi. W niniejszym przypadku, w którym skarga ta została oddalona, brak jest podstaw do przyznania tych kosztów na rzecz organu.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI