I GSK 895/25
Podsumowanie
NSA oddalił skargę kasacyjną od postanowienia WSA odrzucającego skargę na bezczynność ZUS w sprawie umorzenia kosztów zastępstwa procesowego, uznając sprawę za należącą do właściwości sądów powszechnych.
Skarżąca wniosła skargę na bezczynność ZUS w sprawie odmowy umorzenia kosztów zastępstwa procesowego. WSA w Rzeszowie odrzucił skargę, uznając, że sprawy dotyczące umorzenia należności cywilnoprawnych nie należą do właściwości sądów administracyjnych. NSA oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko WSA, że rozstrzygnięcia ZUS w przedmiocie umorzenia kosztów zastępstwa procesowego podlegają kontroli sądów powszechnych, a nie administracyjnych.
Sprawa dotyczyła skargi na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów zastępstwa procesowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę, argumentując, że właściwość sądów administracyjnych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jest ograniczona do konkretnych kategorii spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów zastępstwa procesowego do nich nie należy. Sąd I instancji wskazał, że umorzenie należności cywilnoprawnych następuje na podstawie przepisów prawa cywilnego, a właściwy do rozpoznawania spraw o charakterze cywilnym jest sąd powszechny. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, podzielił stanowisko WSA. Podkreślił, że choć umorzenie należności cywilnoprawnych następuje w formie pisemnej na podstawie przepisów prawa cywilnego (art. 77a ust. 5 ustawy systemowej), to w przypadku odmowy wniosku, organ rentowy powinien wydać decyzję administracyjną. Jednakże, NSA stwierdził, że od takiej decyzji odmownej przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego, a nie skarga do sądu administracyjnego. W związku z tym, skarga na bezczynność ZUS w tej materii nie należała do właściwości sądów administracyjnych, co skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, skarga na bezczynność organu w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów zastępstwa procesowego nie podlega kognicji sądu administracyjnego, gdyż rozstrzygnięcia ZUS w tym zakresie należą do właściwości sądów powszechnych.
Uzasadnienie
Sąd administracyjny jest właściwy do kontroli decyzji lub postanowień, które podlegają zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Rozstrzygnięcia ZUS dotyczące umorzenia należności cywilnoprawnych, w tym kosztów zastępstwa procesowego, nie mieszczą się w katalogu spraw podlegających kontroli sądu administracyjnego, a odwołanie od decyzji w tym zakresie przysługuje do sądu powszechnego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (10)
Główne
p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 8
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Skarga na bezczynność organu do sądu administracyjnego przysługuje w sprawach, w których organ administracji publicznej wydaje rozstrzygnięcie, które może być zaskarżone do sądu administracyjnego.
p.p.s.a. art. 58 § § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Odrzucenie skargi wniesionej w sprawie nienależącej do właściwości sądów administracyjnych.
ustawa systemowa art. 77a § ust. 1
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Zakład może umarzać, odraczać spłatę lub rozkładać na raty należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny.
ustawa systemowa art. 77a § ust. 5
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Umorzenie, odroczenie lub rozłożenie na raty należności cywilnoprawnych następuje w formie pisemnej, na podstawie przepisów prawa cywilnego.
ustawa systemowa art. 83 § ust. 1
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Domniemanie rozstrzygania indywidualnych spraw w formie decyzji.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ustawa systemowa art. 83 § ust. 4
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Katalog spraw podlegających kontroli sądu administracyjnego.
ustawa systemowa art. 123
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
W sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.
K.p.a. art. 104 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rozstrzygnięcia ZUS w przedmiocie umorzenia kosztów zastępstwa procesowego nie należą do właściwości sądów administracyjnych, lecz powszechnych. Skarga na bezczynność organu w sprawie, która nie podlega kognicji sądu administracyjnego, podlega odrzuceniu.
Odrzucone argumenty
ZUS ma kompetencję do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie odmowy umorzenia należności cywilnoprawnych, a od takiej decyzji przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
Godne uwagi sformułowania
kognicja sądu administracyjnego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych została ścisłe określona oraz ograniczona do konkretnej kategorii spraw rozstrzygnięcie odmowne winno przybrać formę decyzji skarga na bezczynność organu do sądu administracyjnego przysługuje w sprawach, w których organ administracji publicznej wydaje rozstrzygnięcie, które może być zaskarżone do sądu administracyjnego ratio legis uregulowania prawnego rozszerzającego kontrolę sądu administracyjnego poza sferę decyzji lub postanowień odmowna decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności cywilnoprawnych [...] podlega ocenie w trybie określonym w Kodeksie postępowania cywilnego.
Skład orzekający
Anna Apollo
przewodniczący sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Ustalenie właściwości sądu administracyjnego w sprawach dotyczących rozstrzygnięć ZUS w przedmiocie umorzenia należności cywilnoprawnych, w tym kosztów zastępstwa procesowego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku wydania decyzji przez ZUS w przedmiocie umorzenia kosztów zastępstwa procesowego i właściwości sądu do rozpoznania skargi na bezczynność.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy złożonej kwestii właściwości sądu w kontekście rozstrzygnięć ZUS w sprawach cywilnoprawnych, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego i ubezpieczeń społecznych.
“Kiedy ZUS odmawia umorzenia kosztów? Sąd administracyjny czy powszechny?”
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
I GSK 895/25 - Postanowienie NSA Data orzeczenia 2025-07-25 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2025-06-25 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Anna Apollo /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a ustaw 658 Hasła tematyczne Inne Sygn. powiązane I SAB/Rz 5/25 - Postanowienie WSA w Rzeszowie z 2025-04-24 Skarżony organ Inne Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 935 art. 3 par 1, art. 58 par 1 pkt 1 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 kwietnia 2025 r., sygn. akt I SAB/Rz 5/25 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi [...] na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie bezczynności organu w sprawie odmowy umorzenia kosztów zastępstwa procesowego postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z 24 kwietnia 2025 r., sygn. akt I SAB/Rz 5/25 odrzucił skargę [...] na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie decyzji o odmowie umorzenia kosztów zastępstwa procesowego. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym. [...] (dalej: skarżąca) wniosła skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) polegającą na niewydaniu decyzji odmownej w przedmiocie umorzenia kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi wskazała, że o ile na podstawie art. 77a ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm., dalej: ustawa systemowa) umorzenie należności cywilnoprawnych następuje w formie pisemnej i nie wymaga wydania decyzji to rozstrzygnięcie odmowne winno przybrać formę decyzji. Określony w art. 83 ustawy systemowej katalog spraw, w których ZUS zobligowany jest do wydania decyzji, jest katalogiem otwartym i zawiera jedynie przykładowe zagadnienia wymagające rozstrzygnięcia w formie decyzji. Kwestia ta dotyczy bezspornie sprawy indywidualnej, zaś art. 77a i art. 83 ustawy systemowej nie zawierają wkluczeń jakichkolwiek spraw pozostających w zakresie działalności ZUS. Brak wydania przez ZUS poddającej się kontroli sądowej decyzji naraża na utratę zaufania obywateli do rzetelnego i odpowiadającego prawu załatwienia sprawy, skutkiem czego pozostaje w sprzeczności z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego. Na poparcie swego stanowiska skarżąca przywołała wyrok WSA w Rzeszowie z 14 grudnia 203 r. I SAB/Rz 7/23 oraz postanowienie NSA z 31 maja 2023 r. I GSK 504/23. Uzasadniając odrzucenie skargi WSA w Rzeszowie podkreślił, że kognicja sądu administracyjnego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych została ścisłe określona oraz ograniczona do konkretnej kategorii spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 ustawy systemowej, tj. decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku i decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru. Co do zasady, rozstrzygnięcia ZUS w indywidulanych sprawach podlegają bowiem kontroli sądów powszechnych na zasadach określonych w Kodeksie postępowania cywilnego. Sąd administracyjny jedynie na zasadzie wyjątku uprawniony jest do kontroli decyzji wymienionych w art. 83 ust. 4 ustawy systemowej. Sąd I instancji podniósł, że skarżąca zarzuca ZUS bezczynność polegającą na niewydaniu decyzji w przedmiocie umorzenia kosztów zastępstwa procesowego. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie nie należy do katalogu decyzji wymienionych w art. 83 ust. 4 ustawy systemowej, które podlegają kognicji sądu administracyjnego. Jak bowiem wynika z art. 77a ust. 5 ustawy systemowej umorzenie należności cywilnoprawnych, odroczenie terminu spłaty całości lub części należności albo rozłożenie płatności całości lub części należności na raty następuje w formie pisemnej, na podstawie przepisów prawa cywilnego. Oznacza to, że należności Skarbu Państwa z tytułu kosztów zastępstwa procesowego mają charakter cywilnoprawny, zaś właściwy do rozpoznawania spraw o charakterze cywilnym jest sąd powszechny. Stosownie zaś do art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), skarga na bezczynność organu do sądu administracyjnego przysługuje w sprawach, w których organ administracji publicznej wydaje rozstrzygnięcie, które może być zaskarżone do sądu administracyjnego. W ocenie WSA skoro sąd administracyjny nie jest właściwy do kontroli rozstrzygnięcia ZUS w przedmiocie umorzenia kosztów zastępstwa procesowego, nie podlega rozpoznawaniu tego sądu również skarga na bezczynność organu polegającą na braku wydania decyzji w tym przedmiocie. Odnosząc się do powołanych w skardze orzeczeń sądów administracyjnych Sąd I instancji nie podziela poglądu wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 31 maja 2023 r. sygn. akt I GSK 504/24. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wydając wyrok z 14 grudnia 2023r. w sprawie I SAB/Rz 7/23 związany był poglądem prawnym wyrażonym w ww. postanowieniu NSA z 31 maja 2023 r. Skargą kasacyjną skarżąca zaskarżyła powyższe postanowienie w całości wnosząc o jego uchylenie, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym w myśl art. 182 § 1 p.p.s.a. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: 1.naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a. – poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, tj. odrzucenie skargi na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Jaśle w sprawie braku wydania decyzji odmownej w zakresie umorzenia zasądzonych kosztów zastępstwa procesowego; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 77a ust. 5 ustawy systemowej – poprzez ich błędną wykładnię, tj. uznanie że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma kompetencji do wydania decyzji administracyjnej, poddającej się kontroli sądowej w przypadku odmowy umorzenia przysługujących mu należności cywilnoprawnych. Argumentację na poparcie podniesionych zarzutów skarżąca przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Sąd I instancji kontrolowanym postanowieniem odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., jako wniesioną w sprawie nienależącej do właściwości sądów administracyjnych. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie niewydaniu decyzji w przedmiocie umorzenia kosztów zastępstwa procesowego nie należy do katalogu decyzji wymienionych w art. 83 ust. 4 ustawy systemowej, które podlegają kognicji sądu administracyjnego. Tym samym, nie stanowiła odrębnej (samodzielnej) czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa, wymienionej w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. i nie podlegała kognicji sądu administracyjnego. Stosownie zaś do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., skarga na bezczynność organu do sądu administracyjnego przysługuje w sprawach, w których organ administracji publicznej wydaje rozstrzygnięcie, które może być zaskarżone do sądu administracyjnego. Skoro zatem sąd administracyjny nie jest właściwy do kontroli rozstrzygnięcia ZUS w przedmiocie umorzenia kosztów zastępstwa procesowego, nie podlega rozpoznawaniu tego sądu również skarga na bezczynność organu polegającą na braku wydania decyzji w tym przedmiocie. Skarżąca podniosła w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 77a ust. 5 ustawy systemowej przez odrzucenie skargi wskutek błędnego uznania, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma kompetencji do wydania decyzji administracyjnej, poddającej się kontroli sądowej w przypadku odmowy umorzenia przysługujących mu należności cywilnoprawnych Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut należało uznać za niezasadny z następujących powodów. Akceptując stanowisko Sądu I instancji wyrażone w zaskarżonym postanowieniu należy przypomnieć, że ratio legis uregulowania prawnego rozszerzającego kontrolę sądu administracyjnego poza sferę decyzji lub postanowień, będących przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej na podstawie art. 3 § 2 pkt 13 p.p.s.a., które wiązane jest z umożliwieniem sądowej kontroli również takich działań administracji publicznej, nie są podejmowane w sformalizowanych postępowaniach (jurysdykcyjnym, egzekucyjnym), zapewniających ich uczestnikom określone gwarancje procesowe, a dotyczą praw i obowiązków obywateli i innych podmiotów w sferze publicznoprawnej, w stosunkach z organami administracji publicznej oraz w zakresie zadań realizowanych przez te organy (T. Woś w:, H. Knysiak-Suduka, M. Romańska, T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wydanie VI, Lex 2016). Tym samym, obywatele i inne podmioty konkretnych uprawnień lub obowiązków, w sytuacji gdy odnoszący się do nich akt lub czynność posiada cechy określone w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., mają zapewnioną ochronę na drodze sądowej. Mogą bowiem zaskarżyć takie akty i czynności organu administracji publicznej do sądu administracyjnego, a także bezczynność organu w tych sprawach, jak również żądać, aby sąd administracyjny orzekł o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (art. 146 p.p.s.a.). Rozwiązanie to realizuje także konstytucyjnie zagwarantowane prawo do sądu. Z ugruntowanego już stanowiska doktryny i orzecznictwa odnoszącego się do określonych przywołanym przepisem przesłanek warunkujących właściwość sądów administracyjnych w sprawach z tego rodzaju skarg – przywołanego przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia – wynika, że za akty lub czynności, o których mowa w 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. należy uznać te, które podejmowane są poza postępowaniem jurysdykcyjnym z właściwą mu formą decyzji lub postanowienia (por. pogląd wyrażony w uchwale NSA z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. I OPS 3/07, zgodnie z którym z przepisu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. wynika, że wolą ustawodawcy było objęcie kontrolą sądu administracyjnego tych prawnych form działania administracji publicznej, które mogą być i są podejmowane przez organy administracji publicznej w stosunku do podmiotów administrowanych, w sprawach, dla których załatwienia nie jest przewidziana forma decyzji lub postanowienia. Akt lub czynność podejmowane są w sprawie indywidualnej w tym znaczeniu, że jej przedmiotem jest określony i zindywidualizowany stosunek administracyjny (uprawnienie lub obowiązek), którego źródłem jest przepis prawa powszechnie obowiązującego; por. też: J.P. Tarno, W. Chróścielewski, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2011, s. 375; R. Stankiewicz, Inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej jako przedmiot kontroli sądu administracyjnego (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.), Przegląd Prawa Publicznego 2010, nr 11, s. 41; postanowienia NSA: z dnia 12 marca 1998 r., sygn. akt II SA 1247/97, z dnia 28 listopada 2006 r., sygn. akt I OSK 1756/06 oraz z dnia 30 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 1784/06; B. Adamiak, Z problematyki właściwości sądów administracyjnych (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.), Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2006, nr 2, s. 18 – 19, Z. Kmieciak, Glosa do uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 3/07, Orzecznictwo Sądów Polskich 2008, z. 5, poz. 51; Z. Kmieciak, Efektywność sądowej kontroli administracji publicznej, Państwo i Prawo 2010, z. 11, s. 29). Jakkolwiek możliwe jest przy tym, że mimo iż sprawa należy do zakresu działania organów administracji, to jednak podlega załatwieniu w innej formie niż decyzja, albo jakkolwiek mając charakter administracyjny, nie wymaga konkretyzacji (rozstrzygnięcia) w formie decyzji albowiem dane uprawnienie lub obowiązek wynika wprost z ustawy (lub wydanego na jej podstawie aktu normatywnego), albo mając charakter administracyjny nie jest objęta w ogóle regulacją administracyjnoprawną, albo nie mając charakteru administracyjnego, lecz cywilnoprawny, jest "załatwiana" nie formie decyzji administracyjnej – a to z uwagi na brak podstaw prawnych zobowiązujących i jednocześnie uprawniających organ administracji do wydania decyzji w sferze stosunków cywilnoprawnych – lecz w formie umowy lub jednostronnej czynności cywilnoprawnej (por. wyrok NSA z 28 sierpnia 2019 r., sygn. akt II GSK 2175/17). Zgodnie z art. 77a ust. 1 ustawy systemowej Zakład może umarzać w całości albo w części, odraczać spłatę lub rozkładać na raty przypadające Zakładowi należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, zwane dalej "należnościami cywilnoprawnymi". Zgodnie z ust. 5 powołanego art. 7a umorzenie należności cywilnoprawnych, odroczenie terminu spłaty całości lub części należności albo rozłożenie płatności całości lub części należności na raty następuje w formie pisemnej, na podstawie przepisów prawa cywilnego. Koszty sądowe mają charakter cywilnoprawny. Zatem ich umorzenie podlega przywołanym regulacjom prawnym. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla przy tym, że przepis ust. 5 art. 77 a ustawy systemowej określa jedynie sposób pozytywnego załatwienia żądania. W art. 123 ustawy systemowej wskazano regułę porządkującą. Przepis przewiduje, że w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Niewątpliwie umorzenie należności cywilnoprawnych, odroczenie terminu spłaty całości lub części należności albo rozłożenie płatności całości lub części należności na raty następuje w formie pisemnej, na podstawie przepisów prawa cywilnego z art. 77a ust. 5 ustawy systemowej generuje "sprawę uregulowaną ustawą". To zaś oznacza, ze do niej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Kodeks ten w art. 104 § 1 przesądza natomiast, że organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, pozytywnie lub negatywnie załatwiającej sprawę, chyba że przepisy Kodeksu stanowią inaczej. Także w ustawie systemowej, w jej art. 83 ust. 1 zadekretowano domniemanie rozstrzygania "indywidualnych spraw" w formie decyzji. Na podkreślenie zasługuje, że prawodawca, realizując wzorce konstytucyjne (powszechne prawo do sądu), nie wprowadził zamkniętego katalogu spraw rozstrzyganych decyzją. Potwierdza to regulacja art. 83 ust. 1 ustawy systemowej, w której co prawda zawarto listę spraw, jednak przepis jednoznacznie za pomocą słowa "w szczególności" deklaruje, że ma ona charakter przykładowy. W rezultacie niezasadne jest posłużenie się argumentem a contrario że skoro art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy przewiduje wydanie decyzji w "sprawie dotyczącej umarzania należności z tytułu składek" (na podstawie art. 28 ustawy), to forma taka nie została przewidziana dla innej ulgi, uregulowanej w art. 77a ustawy. Oczywiście z uwzględnieniem regulacji szczególnej ust. 5 art. 77a ustawy systemowej. W świetle powyższych rozważań, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uprawniona jest konkluzja, że w przypadku złożenia przez dłużnika wniosku o umorzenie należności cywilnoprawnych, odroczenie terminu spłaty całości lub części należności albo rozłożenie płatności całości lub części należności na raty organ rentowy albo uwzględnia wniosek w formie pisemnej albo wydaje decyzję administracyjną o treści odmownej. Znajduje ona odzwierciedlenie w wykładni językowej art. 83 ust. 1 ustawy systemowej, a także ma oparcie w argumentach systemowych (art. 123 ustawy systemowej), jak również w przywołanych przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. W sytuacji wydania decyzji odmownej do rozważenia pozostaje kwestia sądu właściwego do rozpoznania odwołania od takiej decyzji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego odmowna decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności cywilnoprawnych, odroczenie terminu spłaty całości lub części należności albo rozłożenie płatności całości lub części należności na raty podlega ocenie w trybie określonym w Kodeksie postępowania cywilnego. Za takim wnioskiem przemawia zasada, ustanowionego w przepisach w art. 83 ust. 1-3 ustawy systemowej w związku z art. 180 i 181 k.p.a. oraz w związku z art. 476 § 2 k.p.c., trybu odwoławczego. Polega ona na tym, że od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i na zasadach określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego z wyłączeniem zarówno administracyjnego postępowania w jego stadiach instancyjnych, jak i weryfikacji decyzji wadliwych w specjalnych trybach. Wszystko na etapie jednoinstancyjnego postępowania administracyjnego należy do Zakładu, a jedynym środkiem odwoławczym jest odwołanie do sądu, które przenosi rozpoznanie roszczeń (zobowiązań), co do których Zakład wydał decyzję, na drogę postępowania przed sądem powszechnym. Wyjątek ustanowiony w art. 83 ust. 4 ustawy systemowej należy interpretować ściśle. Nie dotyczy on należności cywilnoprawnych. Konkurując, decyzja wydana na podstawie wniosku z art. 77a ust 1 w zw. z art. 77a ust. 5 ustawy systemowej o umorzeniu należności cywilnoprawnych, odroczenie terminu spłaty całości lub części należności albo rozłożenie płatności całości lub części należności na raty mieści się w katalogu "spraw" zakreślonych przez art. 83 ust. 1 ustawy systemowej, a tym samym od takiej "decyzji w zakresie indywidualnych spraw" przysługuje na podstawie art. 83 ust. 2 tej ustawy odwołanie do właściwego Sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Wynik wykładni językowej i systemowej jest jednoznaczny. W konsekwencji w przypadku niewydania decyzji odmownej w terminie dwóch miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku – roszczenia o umorzenie należności cywilnoprawnych odwołanie przysługuje także do sądu powszechnego zgodnie z normą art. 83 ust. 3 ustawy systemowej. Zwłaszcza, że stosownie do regulacji art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., skarga na bezczynność organu do sądu administracyjnego przysługuje w sprawach, w których organ administracji publicznej wydaje rozstrzygnięcie, które może być zaskarżone do sądu administracyjnego. Skoro zatem sąd administracyjny nie jest właściwy do kontroli rozstrzygnięcia ZUS w przedmiocie umorzenia kosztów zastępstwa procesowego, nie podlega rozpoznawaniu tego sądu również skarga na bezczynność organu polegającą na braku wydania decyzji w tym przedmiocie. Z powyższych powodów Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko NSA wyrażone w postanowieniu z 31 maja 2023 r. sygn. akt I GSK 504/23 odnoszące się do kwestii dopuszczalności wydania przez Zakład decyzji odmawiającej umorzenia należności cywilnoprawnych. Natomiast nie podziela stanowiska co do dopuszczalności drogi sądowej w tej materii przed sądem administracyjnym. Z tych wszystkich względów, uznając zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 77a ust. 5 ustawy systemowej za niezasadny, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.
Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę