I GSK 892/20

Naczelny Sąd Administracyjny2024-05-14
NSAAdministracyjneWysokansa
środki unijnedofinansowanieprawo zamówień publicznychkontrolazwrot środkówpostępowanie administracyjnesądownictwo administracyjneNSAWSA

NSA uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania z powodu nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istotnych zarzutów dotyczących przepisów Prawa zamówień publicznych i stanu prawnego.

Sprawa dotyczyła zobowiązania do zwrotu części dofinansowania z UE z powodu naruszeń Prawa zamówień publicznych przy podziale zamówień na roboty budowlane. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, uznając naruszenia zaistniałe i nie stwierdzając przedawnienia. NSA uchylił wyrok WSA, wskazując na nierozpoznanie przez sąd pierwszej instancji kluczowych zarzutów dotyczących właściwego stanu prawnego (implementacji dyrektywy UE) oraz braku analizy przepisów Prawa zamówień publicznych i Kodeksu postępowania administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Krakowie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sprawa dotyczyła decyzji Zarządu Województwa Małopolskiego o zobowiązaniu Związku [...] do zwrotu części dofinansowania z budżetu Unii Europejskiej. Zarzuty dotyczyły naruszenia Prawa zamówień publicznych (p.z.p.) przy podziale zamówień na roboty budowlane, w tym nieprawidłowości w specyfikacji istotnych warunków zamówienia, żądania dokumentów od oferentów oraz podziału zamówienia. WSA oddalił skargę, uznając naruszenia zaistniałe i odrzucając zarzut przedawnienia. NSA uznał jednak, że WSA nie rozpoznał w sposób wystarczający zarzutów skargi kasacyjnej, zwłaszcza w kontekście właściwego stanu prawnego obowiązującego w dacie popełnienia czynów (2008 r.) i implementacji dyrektyw unijnych. Sąd wskazał na potrzebę analizy definicji obiektu budowlanego w świetle prawa krajowego i unijnego, a także na konieczność oceny, czy zgromadzony materiał dowodowy i czynności wyjaśniające były wystarczające. Z tego powodu NSA uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, WSA nie rozpoznał w sposób wystarczający kluczowych zarzutów skargi kasacyjnej, zwłaszcza w kontekście właściwego stanu prawnego obowiązującego w dacie popełnienia czynów i implementacji dyrektyw UE.

Uzasadnienie

NSA stwierdził, że WSA nie dokonał analizy przepisów Prawa zamówień publicznych w kontekście stanu prawnego z 2008 r. i implementacji dyrektyw UE, co uniemożliwiło wszechstronną weryfikację legalności decyzji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (21)

Główne

p.p.s.a. art. 185

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

Dz.U. 2015 poz 443 art. 1 § pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw

Dz.U. 2013 poz 907 art. 7 § ust. 1

Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych

Dz.U. 2013 poz 907 art. 32 § ust. 2

Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych

Dz.U. 2022 poz 329 art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz.U. 2022 poz 329 art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.f.p. art. 207 § § 1

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych

u.f.p. art. 66a

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych

k.p.a. art. 77

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

o.p. art. 70 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Dz. U. poz. 1475 art. 28 § ust. 2

Ustawa z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 oraz niektórych innych ustaw

Dz. U. poz. 1271 art. 1 § pkt 1 lit. b

Ustawa z dnia 12 października 2012 r. o zmianie ustawy - Prawo zamówień publicznych oraz ustawy o koncesji na roboty budowlane lub usługi

Dz. U. poz. 1271 art. 2 § pkt 5d

Ustawa z dnia 12 października 2012 r. o zmianie ustawy - Prawo zamówień publicznych oraz ustawy o koncesji na roboty budowlane lub usługi

Ustawa - Prawo budowlane art. 3 § pkt 1

p.z.p. art. 2 § pkt 8

Ustawa - Prawo zamówień publicznych

Dz. U. poz. 443 art. 1 § pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw

Dz. U. poz. 1271 art. 1 § pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 12 października 2012 r. o zmianie ustawy - Prawo zamówień publicznych oraz ustawy o koncesji na roboty budowlane lub usługi

p.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nierozpoznanie przez WSA istotnych zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących właściwego stanu prawnego i przepisów Prawa zamówień publicznych. Brak analizy przez WSA definicji obiektu budowlanego w kontekście prawa krajowego i unijnego. Niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego przez WSA.

Odrzucone argumenty

Zarzuty dotyczące przedawnienia oparte na art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej.

Godne uwagi sformułowania

Skarga kasacyjna jest środkiem sformalizowanym, wymagającym profesjonalnego sporządzenia. Prawidłowa konstrukcja zarzutów wymaga przede wszystkim precyzyjnego określenia tej jednostki redakcyjnej tekstu prawnego, którego zarzut dotyczy. Sądowa kontrola administracji musi odbywać się na podstawie prawidłowo skonstruowanego wzorca. Jednostka nie może ponosić negatywnych konsekwencji braku wprowadzenia do porządku krajowego postanowień dyrektywy.

Skład orzekający

Joanna Salachna

przewodniczący

Joanna Wegner

sprawozdawca

Jacek Boratyn

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa zamówień publicznych w kontekście stanu prawnego z przeszłości, implementacji dyrektyw UE oraz wymogów formalnych skargi kasacyjnej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznych okoliczności sprawy, w tym stanu prawnego z 2008 r. i sposobu konstruowania zarzutów skargi kasacyjnej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest precyzyjne formułowanie zarzutów w skardze kasacyjnej oraz jak istotne jest prawidłowe ustalenie stanu prawnego obowiązującego w dacie zdarzenia, zwłaszcza w kontekście prawa unijnego.

Błędy formalne w skardze kasacyjnej mogą zaważyć na wyniku sprawy – NSA uchyla wyrok WSA.

Dane finansowe

WPS: 21 444 PLN

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I GSK 892/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-06-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Boratyn
Joanna Salachna /przewodniczący/
Joanna Wegner /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I SA/Kr 467/19 - Wyrok WSA w Krakowie z 2019-11-27
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 443
art. 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw
Dz.U. 2013 poz 907
art. 7 ust. 1, jak i art. 32 ust. 2 ;
Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych - tekst jednolity.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 134 § 1, art. 141 § 4;
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Joanna Wegner (spr.) Sędzia del. WSA Jacek Boratyn Protokolant asystent sędziego Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. [...] w G. [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 467/19 w sprawie ze skargi Z. [...] w G. [...] na decyzję Zarządu Województwa Małopolskiego z dnia 17 stycznia 2019 r. nr FE-I.3160.1.2018 w przedmiocie zobowiązania do zwrotu części dofinansowania z budżetu Unii Europejskiego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od Zarządu Województwa Małopolskiego na rzecz Z. [...] w G. [...] 21 444 (dwadzieścia jeden tysięcy czterysta czterdzieści cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 27 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Kr 467/19 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r., poz. 329 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." oddalił skargę Związku [...] w G. nad D. na decyzję Zarządu Województwa Małopolskiego z 17 stycznia 2019 r. w przedmiocie zwrotu kwoty dofinansowania.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że w 2010 r. Związek zawarł z Instytucją Zarządzającą umowę o dofinansowanie projektu pt. "[...]", zrealizowanego w 2008 r. na podstawie czterech postępowań przetargowych. Ich przedmiotem było pogłębienie i odmulenie zbiorników C. w B., T. i W.. W wyniku przeprowadzonej przez Instytucję Zarządzającą w 2012 r. kontroli nie stwierdzono nieprawidłowości. Podobnie, nie stwierdzono ich w toku kolejnej kontroli organu z 2015 r. Dopiero przeprowadzający audyt operacji Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2013 – 2015 urzędnicy Urzędu Kontroli Skarbowej stwierdzili niezgodność ustalenia wartości szacunkowej zamówienia z art. 11 ust. 8 ustawy z 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 907 ze zm.). Kontrolujący wskazali, że wszystkie przeprowadzone przez skarżący Związek prace były tożsame przedmiotowo, podmiotowo i czasowo. Ponadto, zdaniem kontrolujących z naruszeniem zasady równego traktowania wykonawców żądano załączenia do oferty informacji z banku potwierdzających wysokość posiadanych środków, zdolność kredytową oraz obroty z ostatnich 6 miesięcy do wartości 30 % złożonej oferty. Stwierdzono ponadto nieuzasadnione żądanie dokumentów potwierdzających przynależność kierownika budowy do Krajowej Izby Inżynierów Budownictwa oraz przedłożenia sprawozdania finansowego.
W wyniku kolejnej kontroli Instytucji Zarządzającej z 2017 r. stwierdzono naruszenie art. 40 ust. 3 w związku z art. 32 ust. 2 oraz art. 7 ust. 1 i art. 22 ust. 2 Prawa zamówień publicznych. Uznano, że mogą naruszać uczciwą konkurencję i równe traktowanie wykonawców te postanowienia specyfikacji istotnych warunków zamówienia, które określały, że wykonawca ma wykazać, że w okresie pięciu lat przed dniem wszczęcia postępowania zrealizował roboty w kwocie minimum 20% zamówienia i przedstawić na to referencje, że kierownik budowy należy do Krajowej Izby Budownictwa i załączyć informację z banku, że posiada środki, zdolność kredytową i obroty z ostatnich 6 miesięcy do wartości 30 % oferty. Przypisano także Związkowi naruszenie art. 25 ust. 1 Prawa zamówień publicznych przez to, że zażądano w ogłoszeniu o zamówieniu załączenia do oferty sprawozdania finansowego oraz dokumentów dotyczących potencjały kadrowego, mimo że dokumenty te nie zostały wymienione w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z 19 maja 2006 r. w sprawie rodzajów dokumentów oraz form, w jakich mogą one być składane (Dz. U. Nr 67, poz. 605). Wskazano ponadto, że podział postępowań był nieuzasadniony, bo cechowała je jedność podmiotowa, przedmiotowa i funkcjonalna. Wszystkie roboty służyły bowiem obniżeniu zagrożenia powodziowego, rehabilitacji zdegradowanych stref zbiorników, powstrzymaniu degradacji biologicznej zbiorników i utworzeniu terenów pod inwestycje rekreacyjno-turystyczne. Na podstawie tych ustaleń organ ocenił, że Związek był obowiązany zamieścić ogłoszenie w Dzienniku Urzędowym UE, a nie w publikatorze krajowym. Ustalenia powyższe stały się podstawą wydania zaskarżonej decyzji, zobowiązującej Związek do zwrotu części otrzymanego dofinansowania.
W skardze na tę decyzję skarżący zarzucił naruszenie art. 70 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800) – zwanej dalej "o.p." w związku z "art. 207 § 1" ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2077 ze zm.), art. 7 ust. 1, art. 22 ust. 2, art. 25 ust. 1, art. 32 ust. 2, art. 40 ust. 3 Prawa zamówień publicznych, a także art. 6, art. 7, art. 7a, art. 7b, art. 8, art. 9, art. 11, art. 15, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096) – zwanej dalej "k.p.a." oraz § 4 ust. 3, § 5 ust. 14, ust. 15, ust. 20 i ust. 30, § 6, ust. 1, 2, § 7, § 12, § 13 ust. 2, § 14, § 20, § 24 umowy o dofinansowanie z 1 lipca 2010 r., art. 207 ust. 1 pkt 2 oraz art. 184 ust. 1 i 2 ustawy o finansach publicznych, art. 5 pkt 6 ustawy z 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2018 r., poz. 1307).
Oddalając skargę na tę decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ocenił, że w tej sprawie nie doszło do przedawnienia, bowiem kwestię tę reguluje art. 66a ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2077 ze zm.). Sąd przyjął, że przepis ten odnosi się do przedawnienia zobowiązania do zwrotu środków, nie zaś do przedawnienia wydania decyzji w tym przedmiocie. Początek terminu przedawnienia Sąd oznaczył na przypadający na 16 kwietnia 2015 r. dzień przekazania środków, zaś koniec tego terminu określił na 16 kwietnia 2019 r. Uznał zatem, że zaskarżoną decyzję wydano przed tym terminem. Stwierdził ponadto, że w tej sprawie wystąpiło naruszenie reguł postępowania przy wykorzystywaniu środków pomocowych w rozumieniu art. 184 ust. 1 i art. 207 ust. 1 ustawy o finansach publicznych. Wystąpiły bowiem nieprawidłowości, o których mowa w art. 2 pkt 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z 11 lipca 2006 r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 (Dz.U.UE.L.2006.210.25).
Sąd ocenił, że organ wykazał, że doszło do takiego naruszenia zasad udzielania zamówień publicznych, których realnym skutkiem mogła być szkoda w budżecie. Stwierdził, że wystąpiło dostrzeżone przez organ naruszenie art. 7, art. 22 ust. 2, art. 25 ust. 1, art. 32 ust. 2, art. 40 ust. 4 Prawa zamówień publicznych. Uznał, że wykluczono z postępowania wykonawców, którzy mogli złożyć korzystniejszą cenowo ofertę. Odwołując się do art. 32 ust. 1, 2 i 4 Prawa zamówień publicznych wskazał, że wszystkie zamówienia dotyczące Jeziora R. były tożsame rodzajowo, czasowo i miały ten sam cel gospodarczy, a także mogły być wykonane przez jeden podmiot. Podziału zamówienia dokonano zatem, zdaniem Sądu pierwszej instancji, wbrew art. 32 ust. 4 Prawa zamówień publicznych.
Ocenił ponadto za ograniczające konkurencję postanowienia specyfikacji istotnych warunków zamówienia, zgodnie z którymi uzależniono wartość robót budowlanych od wartości oferty, kierownik budowy miał należeć do Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa oraz wymaganie, by wykonawca określił zdolność finansową na poziomie 30% wartości złożonej oferty, także wymaganie złożenia dokumentów ZUS-DRA. Zastosowanie przez organ wskaźników tabelarycznych dla obliczenia wartości kwoty przypadającej do zwrotu było zdaniem Sądu pierwszej instancji uzasadnione.
W skardze kasacyjnej od tego wyroku Związek wniósł o "uchylenie zaskarżonego wyroku w całości", ewentualnie o "uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny" i o zasądzenie kosztów postępowania.
Środek odwoławczy oparto na obu podstawach. Zarzuty naruszenia prawa materialnego dotyczyły "art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a" p.p.s.a. w związku z art. 70 § 1 o.p. w związku z art. 207 § 1 ustawy o finansach publicznych poprzez niezastosowanie i uznanie, że zarzut przedawnienia nie zasługuje na uwzględnienie, pomimo że postępowania w sprawie udzielenia zamówienia publicznego zostały wszczęte w 2008 r., a organ miał świadomość sposobu ich przeprowadzenia już w dacie rozpatrywania wniosku o dofinansowanie, "art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a" p.p.s.a. w związku z art. 66a w związku z art. 207 § 1 ustawy o finansach publicznych poprzez wadliwe zastosowanie i uznanie, że wobec zmiany ustawy o finansach publicznych, należało stosować przepis art. 28 ust. 2 ustawy z 7 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1475), w sytuacji gdy zarzucane nieprawidłowości, jaki czynności sprawdzające nastąpiły przed datą wejścia w życie tej ustawy, "art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a" p.p.s.a. w związku z "art. 26 ust. 1 pkt 4 uppr" poprzez nieuwzględnienie i niezastosowanie dla oceny zaskarżonej decyzji a w konsekwencji pominięcie istotnej okoliczności, jaką jest obowiązek dokonywania wyboru, w oparciu o przyjęte kryteria wyboru projektów, w sytuacji gdy zasady zawarte każdorazowo w dokumencie stanowiącym załącznik do uchwały Zarządu Województwa Małopolskiego wskazywały, że już na etapie preselekcji badane są aspekty związane z kwalifikowalnością beneficjenta.
Zarzuty naruszenia przepisów postępowania odnosiły się do "art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a." w związku z art. 77 i art. 80 k.p.a. oraz "art. 207 § 1 ufp" poprzez uznanie, że organ wnikliwie i poprawnie ocenił dowody, a stan faktyczny pozwalał na wydanie decyzji i zaskarżonego wyroku w sytuacji, gdy organ nie przeprowadził własnego postępowania, lecz oparł się na ustaleniach innego organu, "art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (...) poprzez uznanie, że organ w treści decyzji dokonał właściwej oceny stanu faktycznego oraz podał w treści decyzji wszelkie niezbędne informacje pozwalające na nałożenie korekty w sytuacji, gdy poza ogólną oceną stanu faktycznego i przyjęciu jako własne ustaleń innego organu Organ w istocie zaniechał szczegółowego wyjaśnienia takich kwestii, jak: faktyczny związek obiektów i prac objętych zakwestionowanymi zamówieniami, możliwość ich wykonania przez jednego wykonawcę, wskazanie jakie konkretnie szkody powstały lub mogły powstać w wyniku rzekomego niezgodnego z procedurami działania skarżącego i jaki miały wpływ na budżet, braku wskazania jakichkolwiek danych porównawczych czy statystycznych dotyczących ewentualnych oszczędności jakie mogłyby przynieść przeprowadzenie postępowań przetargowych w trybie unijnym, art. 134 § 1 p.p.s.a. polegające na pominięciu lub częściowym, ogólnym odniesieniu się do stanowiska wyrażonego w skardze tak w zakresie zarzutów, jak i przywołanej argumentacji w zakresie przepisów k.p.a. oraz Prawa zamówień publicznych, art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez pominięcie rozpatrzenia wszystkich zarzutów skargi, pozostawienie w wielu miejscach uzasadnienia niedokończonych myśli, fraz, ogólnych stwierdzeń bez ich konkretyzacji oraz akceptację stanowiska organu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i o zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, choć tylko niektóre spośród zarzutów okazały się skuteczne, przede wszystkim dlatego że zostały one w większości wadliwie skonstruowane. Niestaranność skargi kasacyjnej uniemożliwia pełne odniesienie się do prezentowanych w niej tez.
Przypomnieć należy, że skarga kasacyjna jest środkiem sformalizowanym, wymagającym profesjonalnego sporządzenia, czego wyrazem jest przymus adwokacko-radcowski. Prawidłowa konstrukcja zarzutów wymaga przede wszystkim precyzyjnego określenia tej jednostki redakcyjnej tekstu prawnego, którego zarzut dotyczy. Należy także sprecyzować dane aktu prawnego, w którym dany przepis się znajduje w sposób powszechnie przyjęty, to jest wskazać rodzaj aktu prawnego, jego datę, w razie potrzeby autora oraz niezbędne dane publikacyjne, precyzujące zarazem wersję tekstu normatywnego. Istotna część zarzutów skargi kasacyjnej tych podstawowych warunków nie spełnia, bo Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera jednostki oznaczonej "art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a" ani "art. 145 ust. 1 pkt 1 lit c", zaś ustawa o finansach publicznych nie dzieli artykułów na paragrafy, dlatego powołany w środku odwoławczym "art. 207 § 1" nie istnieje. Z kolei odszyfrowanie zawartości normatywnej "art. 26 ust. 1 pkt 4 uppr" nie jest możliwe, bo skarżący nie wskazał jednoznacznie i precyzyjnie danych aktu prawnego, w którym tak oznaczona jednostka redakcyjna miałaby się znajdować. Wreszcie przepis art. 66a ustawy o finansach publicznych składa się z mniejszych jednostek redakcyjnych. Brak precyzji zarzutu w tym zakresie także ten zarzut czyni nietrafnym. Powyższe zarzuty wymykają się zatem merytorycznemu rozpoznaniu.
Przechodząc natomiast do oceny tych zarzutów, które poddawały się ocenie co do ich zasadności zauważyć należy, co następuje.
Te spośród zarzutów, które odnosiły się do kwestii przedawnienia zobowiązania do zwrotu środków są nieuzasadnione, dlatego że przepis art. 28 ust. 2 ustawy z 7 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 oraz niektórych innych ustaw ma charakter intertemporalny i w konsekwencji nie posiada samoistnego znaczenia normatywnego. Skoro skarżący nie przywołał przepisu, który miałby podlegać zastosowaniu na podstawie przywołanego przepisu międzyczasowego, to nie sposób dokonać oceny zasadności stanowiska skarżącego. Zagadnienie przedawnienia zobowiązania skarżącego nie podlega regulacji art. 70 § 1 o.p., lecz odnośnym przepisom prawa unijnego oraz ustawy o finansach publicznych. Dlatego zarzut niezastosowania tego przepisu nie jest uzasadniony.
Uzasadnione natomiast okazały się zarzuty naruszenia art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a., a dotyczące nierozpoznania części zarzutów skargi, a dotyczących przepisów Prawa zamówień publicznych. W tym zakresie przede wszystkim zwrócić należy uwagę na to, że sądowa kontrola administracji musi odbywać się na podstawie prawidłowo skonstruowanego wzorca. Uwaga ta jest niezbędna z dwóch powodów. Po pierwsze mamy do czynienia z działaniami skarżącego sprzed wielu lat, na przestrzeni których przepisy Prawa zamówień publicznych zmieniały się – w prawnie znaczącym zakresie – wielokrotnie. Po drugie różnica czasowa pomiędzy uznaną przez organ za niezgodną z prawem aktywnością skarżącego a dniem wydania decyzji skłania do starannego podejmowania decyzji walidacyjnej, to jest odpowiedzi na pytanie o to, jakie przepisy, jakiej treści obowiązują dla potrzeb wykonania przez sąd administracyjny obowiązku ustawowego. W sprawach rozstrzyganych przez organy administracji zasadniczo przyjmować należy stan prawny z chwili wydawania decyzji. Nie jest to jednak zasada bezwzględnie obowiązująca, bowiem panują od niej liczne wyjątki. W przypadku wyciągania konsekwencji prawnych faktów zaistniałych w przeszłości, zwłaszcza gdy polegają na działaniu jednostki brać należy pod uwagę wiążący ją stan prawny z chwili podejmowania poddanej ocenie organu aktywności.
Przeprowadzając weryfikację zgodności zaskarżonej decyzji z prawem Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił, jaki stan prawny brał pod uwagę. W tej sprawie działania podejmowane przez skarżącego miały miejsce w 2008 r., a więc jeszcze przed wejściem w życie przepisów implementujących art. 1 ust. 2 lit. b dyrektywy nr 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 31 marca 2004 r., w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi (Dz. Urz.UE.L.134.114), definiującego pojęcie obiektu budowlanego.
Wspomniany przepis dyrektywy doczekał się transpozycji w rodzimym porządku dopiero w dniu 20 lutego 2013 r., na podstawie art. 1 pkt 1 lit. b ustawy z 12 października 2012 r. o zmianie ustawy - Prawo zamówień publicznych oraz ustawy o koncesji na roboty budowlane lub usługi (Dz. U. poz. 1271). Dodano wówczas do art. 2 p.z.p. punkt 5d o treści identycznej z art. 1 ust. 2 lit. b dyrektywy nr 2004/18. Stosowanie tego ostatniego unormowania przed dokonaniem jego transpozycji w porządku krajowym było dopuszczalne jedynie pod warunkiem spełnienia kryteriów wypracowanych w orzecznictwie TSUE. Przypomnieć zatem należy, że co do zasady powoływanie się na przepis nieimplementowanej dyrektywy możliwe jest wyłącznie przez jednostkę wobec administracji, nie zaś odwrotnie (zob. wyrok z 26 września 1996 r., sygn. akt C-168/95, LEX nr 114995, wyrok TSUE z 17 lipca 2008 r., w połączonych sprawach sygn. akt C-152-154/07, ZOTSiS 2008/7B/I-5959).
Zamieszczoną zatem w dyrektywie definicją obiektu budowlanego można byłoby się posługiwać w tej sprawie tylko wówczas, gdyby jej treść okazała się dla Związku bardziej korzystna niż ta, którą skonstruowano w art. 3 pkt 1 Prawa budowlanego, do którego zresztą art. 2 pkt 8 p.z.p. przed nowelizacją z 20 lutego 2013 r. odsyłał (mocą art. 1 pkt 1 pkt 1 lit. c wspomnianej ustawy z 12 października 2012 r. ustawodawca zrezygnował z odesłania, formułując autonomiczną dla reżimu zamówień publicznych definicję robót budowlanych).
Należy zatem rozważyć, czy w świetle regulacji krajowej w wersji aktualnej dla wykonywanych przez skarżącego robót (w szczególności w wersji sprzed nowelizacji dokonanej przez art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. poz. 443, która weszła w życie 28 czerwca 2015 r.) definicja obiektu budowlanego zamieszczona w prawie krajowym wykazuje różnice w stosunku do definicji wynikającej z prawa unijnego i wywieść z tego porównania konieczne wnioski.
Jeżeli rodzime objaśnienie analizowanego pojęcia było dla skarżącego mniej restrykcyjne, należy brać pod uwagę to właśnie unormowanie. Jak już zasygnalizowano, jednostka nie może ponosić negatywnych konsekwencji braku wprowadzenia do porządku krajowego postanowień dyrektywy a zasada bezpośredniego skutku tej kategorii aktu prawa unijnego nie może prowadzić do powstania bądź zwiększenia obowiązku jednostki względem państwa. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tym zakresie stanowisko wyrażone w wyroku z 17 maja 2022 r., I GSK 2554/18, LEX nr 3382602.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący powoływał zarówno art. 7 ust. 1, jak i art. 32 ust. 2 Prawa zamówień publicznych. Mimo obszerności motywów zaskarżonego wyroku, zabrakło w nich analizy tych regulacji w stopniu pozwalającym na wszechstronną weryfikację legalności zaskarżonej decyzji.
W odniesieniu do pozostałych, wymienionych w zaskarżonej decyzji uchybień należy dokonać podobnych rozważań, w oparciu o adekwatną do tego (także z uwzględnieniem należytego stanu prawnego) podstawę prawną. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano wprawdzie, że Sąd podziela tezę o wystąpieniu w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego naruszeń prawa, jednak nie przywołano w tym zakresie żadnej podstawy prawnej. Zasadnie zatem skarżący wyraził zapatrywanie o braku dostatecznych motywów w tym zakresie.
Rozpoznając sprawę ponownie należy stosowny wywód prawny przeprowadzić i wyciągnąć z niego logiczne wnioski.
Przyjęcie adekwatnego wzorca kontroli w zakresie materialnego jest konieczne także do tego, by prawidłowo ocenić to, czy zgromadzony w tej sprawie materiał dowodowy i czynności postępowania wyjaśniającego były wystarczające. Z tego powodu zarzuty naruszenia przepisów k.p.a. są na tym etapie przedwczesne. Dopiero po dokonaniu oceny prawidłowości wynikającego przecież z norm prawa materialnego katalogu niezbędnych czynności postępowania będzie można wypełnić powinność kontroli legalności także w tym zakresie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI