I GSK 704/22

I GSK 704/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-01-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Grzelak
Marek Leszczyński
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 925/21 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2021-10-21
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 16
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia del. WSA Marek Leszczyński po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 października 2021 r. sygn. akt I SA/Gl 925/21 w sprawie ze skargi A> D. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 21 października 2021 r. sygn. akt I SA/Gl 925/21 oddalił skargę A. D. (dalej "skarżący") na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.
Postanowieniem z [...] marca 2021 r. wierzyciel zawarł jednoznaczne stanowisko, w którym oddalił zarzut nieistnienia obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym numer [...] z [...] września 2020 r.
W zażaleniu z [...] marca 2021 r. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie zarzutów oraz wskazał, iż w lipcu 2002 r. dopełnił obowiązku powiadomienia Urzędu Pocztowego o zaprzestaniu używania odbiornika radiowo-telewizyjnego (dalej "odbiornik RTV", "odbiornik").
Po rozpoznaniu zażalenia Poczta Polska S.A. działająca jako organ drugiej instancji postanowieniem z [...] maja 2021 r. utrzymała w mocy postanowienie organu pierwszej instancji z [...] marca 2021 r. W uzasadnieniu wskazano, że ustawa z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1689, dalej "u.o.a.") jest aktualnym aktem prawnym regulującym kwestie związane z opłatami za korzystanie z odbiorników RTV i jako obowiązująca wskazywana jest w prowadzonych postępowaniach mających na celu wyegzekwowanie należności z tytułu opłat abonamentowych. Organ wskazał, że obowiązek wnoszenia opłat abonamentowych rozpoczyna się od następnego miesiąca po dokonaniu rejestracji używanych odbiorników i trwa do dnia poprzedzającego dzień ich wyrejestrowania lub do miesiąca, w którym zgłoszono w placówce operatora wyznaczonego uprawnienia do zwolnienia z opłat abonamentowych bądź uzyskano zwolnienie z mocy prawa przysługujące z tytułu ukończenia 75 roku życia.
W sprawie niniejszej organ podkreślił, że zobowiązany zgłosił rejestrację odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych. W okresie od lipca 2002 r. używał w lokalu mieszkalnym przy ul. [...] we [...] odbiornik RTV. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 187 z 2007 r. poz. 1342) dalej "rozporządzenie Ministra Transportu z 2007 r." przyporządkowany został skarżącemu jako użytkownikowi odbiorników indywidualny numer identyfikacyjny [...]. Zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego przesłano pismem z dnia [...] września 2008 r. Poczta Polska S.A. wskazała, ze przyjęła formę wysyłania do abonentów zawiadomień o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego przesyłką zwykłą, gdyż przepisy ww. rozporządzenia nie normowały sposobu wysyłki, dlatego też Poczta Polska S.A. nie jest zobowiązana do legitymowania się potwierdzeniem doręczenia ww. zawiadomienia, gdyż prawodawca nakazał operatorowi przesłanie zawiadomienia. Nie wskazał również w ww. rozporządzeniu, iż przedmiotowe zawiadomienie należało wysłać przesyłką rejestrowaną.
Organ wyjaśnił również tryb i procedurę wyrejestrowania odbiornika i podkreślił, że wyłącznie podjęcie działań zmierzających do wyrejestrowania odbiorników może doprowadzić do ustania obowiązku wnoszenia opłaty abonamentowej. W sprawie niemniejszej wierzyciel nie posiada dokumentu potwierdzającego dopełnienie formalności związanych z wyrejestrowaniem odbiorników. To na skarżącym ciąży obowiązek wykazania okoliczności znoszących powstały uprzednio obowiązek w zakresie uiszczenia opłat abonamentowych.
Następnie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 21 października 2021 r. sygn. akt I SA/Gl 925/21 oddalił skargę A. D. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Sąd I instancji wskazał, że wbrew zarzutom skargi, zaskarżone postanowienie zostało w sposób zgodny z prawem doręczone w formie dokumentu elektronicznego przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego. W aktach sprawy znajduje się nadto zwrotne potwierdzenie doręczenia pełnomocnikowi skarżącego wydruku zaskarżonego postanowienia uzyskanego z systemu, odzwierciedlającego treść tego postanowienia.
W sprawie niniejszej Sąd I instancji podkreślił, że skarżący zgłosił zarzuty w oparciu o art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., podnosząc zarzut nieistnienia obowiązku. W ocenie Sądu zarzut ten nie jest zasadny. Twierdzenie organu, że zarejestrowanie odbiornika bez późniejszego jego wyrejestrowania przesądza o obowiązku uiszczania opłat abonamentowych jest w ocenie Sądu trafne i stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z obecnie obowiązującej u.o.a. obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym.
W niniejszej sprawie skarżący przyznał, iż dokonał rejestracji odbiornika RTV, którego używał w lokalu mieszkalnym przy ul. [...] we [...]. W aktach sprawy brak jest z kolei dowodu, że zobowiązany dokonał wyrejestrowania odbiornika, sam skarżący również na taki dowód nie wskazuje. W ocenie Sądu te dane są wystarczające do stwierdzenia, że sporny obowiązek nie przestał istnieć. Zobowiązany chcąc skutecznie podnieść zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji uznał, że w razie sporu co do faktu wyrejestrowania odbiornika, ciężar udowodniania tej czynności spoczywa na zobowiązanym. Sąd podkreślił, że u.o.a. nie wiąże obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej z posiadaniem przez zobowiązanego określonej treści albo formy dowodu rejestracji odbiornika RTV. Warunkiem wystarczającym, a zarazem koniecznym, istnienia obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej jest przecież używanie odbiornika RTV. Data rejestracji odbiornika wyznacza termin płatności opłaty abonamentowej. Ani z ww. ustawy ani z rozporządzenia nie wynika, aby akty wcześniejszej rejestracji odbiorników RTV zostały anulowane. Obowiązek nadania nowego numeru identyfikacyjnego i powiadomienia użytkownika nie miał zatem wpływu na wynikające skutki z faktu uprzedniego zarejestrowania odbiornika RTV. Zdaniem Sądu I instancji, organ przesyłając zawiadomienie o nadaniu numeru identyfikacyjnego wypełnił normę przepisu § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu z 2007 r. Użyte w tym przepisie wyrażenie "powiadomienie" oznacza, że przesłanie zawiadomienia w zwykłej przesyłce listowej, bez potwierdzenia odbioru, na prawidłowy adres strony, jest prawidłowe. Ustawodawca nie określił bowiem żadnej szczególnej formy tego powiadomienia, zastrzegł jedynie, aby odpowiadało ono wzorowi określonemu w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Dlatego też Sąd I instancji uznał, że dla skuteczności nadania numeru identyfikacyjnego nie jest konieczne legitymowanie się przez operatora zwrotnym potwierdzeniem odbioru takiego powiadomienia. Wierzyciel dołączył do akt blankiet zawiadomienia z datą 3 września 2008 r., choć nie załączył do akt dowodu wysłania (choćby kopii koperty). Z uwagi na podniesione wyżej argumenty, ta okoliczność nie ma jednak znaczenia dla przyjęcia, czy w sprawie istniał, czy też nie istniał obowiązek skarżącego do uiszczania opłaty. Dla oceny tej okoliczności istotnym jest, że zobowiązany dokonał rejestracji odbiornika RTV, a nie dokonał jego wyrejestrowania.
Skarżący w skardze kasacyjnej zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu:
1) na podstawie art. 174 punkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", naruszenie następujących przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 2) oraz art. 151 p.p.s.a. a contrario w zw. z art. 156 § l punkt 2) ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej jako "k.p.a.") i art. 393 § 2 punkt 2 k.p.a. oraz art. 14 § 1a k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 punkt 8) k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. i art. 125 § 1 k.p.a. na skutek ich niezastosowania, mimo iż doręczony skarżącemu wydruk postanowienia z dnia 11 maja 2021 r. nie zawiera informacji o tym, że pismo zostało wydane w postaci elektronicznej ani identyfikatora tego pisma, nadanego przez system teleinformatyczny, za pomocą którego sporne postanowienie rzekomo zostało wydane, podczas gdy art. 39J § 2 k.p.a. wyraźnie wymaga, aby wydruk pisma zawierał tego rodzaju informację oraz identyfikator nadawany przez system teleinformatyczny;
b) art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 2) oraz art. 151 p.p.s.a. a contrario w zw. z art. 156 § 1 punkt 2) k.p.a. oraz art. 14 § 1a k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 punkt 8) k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. i art. 125 § 1 k.p.a. na skutek zastosowania wadliwej wykładni art. 14 § 1a k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 punkt 8) k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. i art. 125 § 1 k.p.a. oraz 39 § 1 k.p.a. i art. 391 punkt 1) k.p.a., wedle której stosowanie trybu doręczeń z art. 393 § 1 k.p.a. możliwe jest także wówczas, gdy organ mógł i powinien był doręczyć postanowienie zgodnie z art. 39 § 1 k.p.a. w zw. z art. 39' punkt 1) k.p.a. na adres do doręczeń elektronicznych pełnomocnika wskazany we wszystkich pismach wniesionych do organu, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów przeczy powyższemu i nakazuje przyjąć, iż w sytuacji w której organ może doręczyć pełnomocnikowi pismo na adres do doręczeń elektronicznych, doręczenie powinno nastąpić na ten adres;
c) art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c) i § 3 oraz art. 151 p.p.s.a. a contrario w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 7 i art. 7a § 1 k.p.a. i art. 11 k.p.a. w zw. z art. 81a § 1 k.p.a. oraz art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej z dnia 29 sierpnia 1997 r. (Dz. U. 1997 r. Nr 137, poz. 926 ze zm.; dalej jako "o.p.") poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w wyniku uznania, iż organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozpatrzył cały zebrany materiał dowodowy, podczas gdy z treści oświadczeń organu wprost wynika, iż organ tego obowiązku nie wykonał i wykonać nie zamierzał;
d) art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c) i § 3 oraz art. 151 p.p.s.a. a contrario w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 7 i art. 7a § 1 k.p.a. i art. 11 k.p.a. w zw. z art. 81 a § 1 k.p.a. oraz art. 70 § 1 o.p.; poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie spornej okoliczności za udowodnioną, mimo, iż skarżący nie miał możności wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, a "postępowanie dowodowe" oparte zostało wyłącznie na twierdzeniach operatora publicznego sprzecznych z rzeczywistymi działaniami operatora i który to operator uniemożliwił skarżącemu przedstawienie jakiegokolwiek przeciwdowodu, oraz bezzasadnie odrzucił równoważne twierdzenia skarżącego, zgodne z działaniami skarżącego w okresie 2002 r. - 2022 r.;
e) art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § l pkt 1 lit. a oraz c) i § 3 oraz art. 151 p.p.s.a. a contrario w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 7 i art. 7a § 1 k.p.a. i art. 11 k.p.a. w zw. z art. 81 a § I k.p.a. oraz art. 70 § 1 o.p.; poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie spornej okoliczności za udowodnioną wyłącznie w oparciu o oświadczenie operatora publicznego, mimo przeciwstawnych i równoważnych twierdzeń skarżącego nie miał możności wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów;
2) na podstawie art. 174 punkt 1 p.p.s.a., naruszenie następujących przepisów prawa materialnego:
a) art. 48 ust. od 1 do 5 ustawy o radiofonii i telewizji z dnia 29 grudnia 1992 r., w ich brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2003 r., na skutek ich wadliwego zastosowania i przyjęcia, że skarżący podlegał obowiązkowi uiszczania opłaty abonamentowej, mimo iż skarżący zaprzestał używania w 2002 r. odbiornika telewizyjnego przy ul. [...] i skutecznie zawiadomił o tym fakcie Urząd Pocztowy, co zwolniło z obowiązku uiszczania spornych opłat;
b) § 4 Rozporządzenia Ministra Łączności w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych z dnia 16 lipca 1993 r. (Dz.U. 1993 Nr 70, poz. 338) poprzez jego nietrafną wykładnię skutkującą przyjęciem, iż w 2002 r. posiadacz książeczki radiofonicznej obowiązany był odnotować fakt zaprzestania używania odbiornika w książeczce radiofonicznej, podczas gdy z tego przepisu obowiązek ten w żaden sposób nie wynika;
c) § 2 ust. 1 Rozporządzenia Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w sprawie opłat abonamentowych za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych z dnia 27 czerwca 1996 r. (Dz. U. 1996 r., Nr 82, poz. 383) w zw. z §4 Rozporządzenia Ministra Łączności w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych z dnia 16 lipca 1993 r., poprzez jego wadliwe zastosowanie i uznanie, iż mimo zawiadomienia Urzędu Pocztowego o zaprzestaniu używania odbiornika, skarżący w dalszym ciągu obowiązany był do uiszczania opłaty abonamentowej;
d) § 3 ust. 2 i 3 Rozporządzenia Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w sprawie opłat abonamentowych za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych z dnia 27 czerwca 1996 r. (Dz. U. 1996 r. Nr 82, poz. 383) w zw. z § 4 Rozporządzenia Ministra Łączności w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych z dnia 16 lipca 1993 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż mimo zawiadomienia Urzędu Pocztowego o zaprzestaniu używania odbiornika, skarżący w dalszym ciągu obowiązany był do uiszczania opłaty abonamentowej;
e) art. 16 u.o.a. z dnia 21 kwietnia 2005 r. poprzez jego niezastosowanie i pominięcie, iż przepisy ww. ustawy należało stosować począwszy od dnia 16 czerwca 2005 r., tj. po upływie kilku lat od zaprzestania przez skarżącego używania odbiornika oraz skutecznego powiadomienia o ww. fakcie Urzędu Pocztowego;
f) art. 2 ust. od 1 do 5 u.o.a. z dnia 21 kwietnia 2005 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż skarżący zobowiązany jest do uiszczenia opłaty abonamentowej za używanie odbiornika telewizyjnego przy ul. [...], mimo iż skarżący zaprzestał używania w 2002 r. odbiornika telewizyjnego przy ul. [...] i skutecznie zawiadomił o tym fakcie Urząd Pocztowy, co zwolniło z obowiązku uiszczania spornych opłat;
g) § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu z 2007 r. poprzez jego wadliwe zastosowanie i przyjęcie, iż operator publiczny uprawniony był do nadania skarżącemu indywidualny numer identyfikacji w sytuacji, w której skarżący nie był posiadaczem imiennej książeczki, albowiem skarżący od 2002 r. nie używał odbiornika telewizyjnego i o którym to fakcie skutecznie powiadomił Urząd Pocztowy;
h) § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Transportu z 2007 r. poprzez jego wadliwe zastosowanie i przyjęcie, iż nigdy niewydana skarżącemu i wytworzona z naruszeniem prawa imienna książeczka opłaty abonamentowej mogła stanowić dowód zarejestrowania odbiornika telewizyjnego przez skarżącego w okresie do 13 grudnia 2007 r. w sytuacji gdy skarżący w pierwszej kolejności w ogóle nigdy nie powinien był posiadać takiej imiennej książeczki opłaty abonamentowej, skoro zaprzestał używania odbiornika telewizyjnego w 2002 r.
Wskazując na powyższe zarzuty - wszystkie łącznie, jak też każdy z osobna – wniósł o:
1. na podstawie art. 188 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi z dnia z 16 czerwca 2021 r. poprzez uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. z dnia [... ]maja 2021 r. oraz poprzedzającego go postanowienia z dnia [...] marca 2021 r.; w przypadku uchylenia zaskarżonego postanowienia z dnia [...] maja 2021 r. oraz poprzedzającego je postanowienia z dnia [...] marca 2021 r. wnoszę również o nakazanie Dyrektorowi Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A., aby przy uwzględnianiu zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej z dnia [...] października 2020 r.:
a) zastosował prawidłową wykładnię §4 Rozporządzenia Ministra Łączności w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych z dnia 16 lipca 1993 r. (Dz. U. 1993 r. Nr 70, poz. 338) polegającej na przyjęciu, iż żaden przepis wskazanego Rozporządzenia nie obligował skarżącego do zgłaszania faktu zaprzestania użytkowania odbiornika na jakimkolwiek formularzu;
b) zastosował prawidłową wykładnię § 4 Rozporządzenia Ministra Łączności w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych z dnia 16 lipca 1993 r. (Dz. U. 1993 r. Nr 70, poz. 338) polegającej na przyjęciu, iż żaden przepis wskazanego Rozporządzenia nie zabrania skarżącemu dowodzenia taktu wyrejestrowania odbiornika telewizyjnego w sposób inny, aniżeli okazanie książeczki abonamentowej;
c) zastosował przepisy Rozporządzenia Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w sprawie opłat abonamentowych za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych z dnia 27 czerwca 1996 r. (Dz. U. 1996 r. Nr 82, poz. 383) wobec faktu, iż do zaprzestania użytkowania odbiornika przez Skarżącego doszło w 2002 r.,
d) prawidłowo zastosował art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. oraz art. 7a § 1 k.p.a. i art. 11 k.p.a. w zw. z i art. 70 § 1 o.p. poprzez zebranie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, tj. aby w szczególności ustalił:
i. który Urząd Pocztowy był w 2002 r. miejscowo właściwy ze względu na miejsce zamieszkania skarżącego do odbioru od skarżącego zawiadomienia o zaprzestaniu użytkowania odbiornika telewizyjnego;
ii. który pracownik właściwego Urzędu Pocztowego odebrał w 2002 r. odebrał od skarżącego zawiadomienie o zaprzestaniu użytkowania odbiornika telewizyjnego
iii. jakie były przyczyny nieodnotowania przez pracownika właściwego Urzędu Pocztowego w systemie informatycznym faktu zawiadomienia o zaprzestaniu użytkowania odbiornika telewizyjnego;
iv. czy oraz jakie konkretnie działania zmierzające do wyegzekwowania obowiązku zapłaty opłaty abonamentowej od skarżącego podjęła Poczta Polska S.A. w latach 2002 r. - 2019 r. oraz co było rzeczywistą przyczyną ich zaniechania;
v. rozstrzygnięcia na korzyść skarżącego wątpliwości co do istnienia samego obowiązku, jak również co do sposobu dowodzenia przez skarżącego faktu zawiadomienia w 2002 r. właściwego Urzędu Pocztowego na mocy § 4 Rozporządzenia Ministra Łączności w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych z dnia 16 lipca 1993 r. (Dz. U. 1993 r. Nr 70, poz. 338) o zaprzestaniu używania odbiornika.
Alternatywnie, w przypadku nieuwzględnienia wniosku z punktu 1) skargi kasacyjnej, wniósł o:
1. na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał wyrok,
2. na podstawie art, 145 § 1 punkt 1) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S. A. z dnia 1 i maja 2021 r. oraz poprzedzającego je postanowienia z dnia 3 marca 2021 r.;
3. na podstawie art. 200 p.p.s.a., o zasądzenie od Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
4. na podstawie art. 203 p.p.s.a. w zw. z art. 205 p.p.s.a. o zwrot skarżącemu poniesionych kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne skarżący przedstawił uzasadnienie wniesionych zarzutów oraz stanowisko w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Granice skargi są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Skarga kasacyjna w analizowanej sprawie oparta została na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a., tj. zarówno na zarzutach naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, które to naruszenia, w ocenie autora skargi kasacyjnej mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania wskazane zostały w punktach od 1a-e petitum skargi kasacyjnej, natomiast zarzuty naruszenia prawa materialnego w punkcie 2a-h. Uwzględniając istotę sporu w rozpatrywanej sprawie, komplementarny charakter zarzutów kasacyjnych uzasadnia, aby rozpatrzeć je łącznie.
Zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest zobligowany do wykazania wpływu naruszenia przepisów prawa procesowego na wynik sprawy, które stosownie do treści tej normy prawnej winno wykazywać przymiot istotności. Istotność wpływu na wynik sprawy oznacza w kontekście przepisów procesowych, wpływ na poczynione przez organy ustalenia faktyczne, które następnie tworzą podwaliny do zastosowania określonego przepisu materialnoprawnego. Jeśli autor skargi kasacyjnej nie jest w stanie wykazać wpływu uchybień proceduralnych na poczynione ustalenia faktyczne, nie może być mowy o skutecznym kwestionowaniu danego rozstrzygnięcia w ramach podstawy kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Odnosząc powyższe uwagi do zarzutu zawartego w pkt. 1a,b skargi kasacyjnej, brak jest wykazania w niej, istotności wpływu na wynik postępowania, co uniemożliwia dokonanie kontroli. Skarżący uczynił przedmiotem zaskarżenia postanowienie z dnia 11 maja 2021 roku (potwierdzenie odbioru w dniu 17 maja 2021), które zostało zaskarżone w terminie, pismem z dnia 16 czerwca 2021 r. Kasator nie uprawdopodobnił istotnego wpływu, skoro strona skorzystała z uprawnienia. Nie można więc twierdzić, że nie istniał przedmiot zaskarżenia i nie wszedł on do obrotu prawnego. Obowiązkiem kasatora jest wskazanie na związek przyczynowy uchybienia przepisom prawa procesowego podniesionym w skardze kasacyjnej z treścią wydanego wyroku i wyraźne uzasadnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Należy dodatkowo zauważyć, że wobec dyspozycji art. 18 u.p.e.a. skarżący pomija znaczenie odnoszącego się do wydruków art. 26e u.p.e.a.
Wskazania wymaga, że do naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. mogłoby dojść wyłącznie wówczas, gdyby skarga w ogóle nie została przez Sąd rozpoznana lub wbrew ustalonym w tym przepisie wymogom Sąd uchylił się od kontroli działalności publicznej bądź też zastosował w ramach tej kontroli środki nieprzewidziane w ustawie. Nawet ewentualne naruszenie przez Sąd przy rozstrzyganiu sprawy prawa procesowego, czy materialnego nie oznacza, że Sąd ten uchybił wynikającemu z tej regulacji zakresowi kontroli działalności administracji publicznej, jak też że nie zastosował środków określonych w ustawie. Tak więc okoliczność, że autor skargi kasacyjnej nie zgadza się z wynikiem kontroli sądowej nie oznacza naruszenia omawianego uregulowania. Powyższe konstatacje należy odnieść do zarzutów ujętych w pkt. 1a-e petitum skargi kasacyjnej, gdzie przepis art. 3 § 1 p.p.s.a. jest wskazywany w ich podstawie.
Nieuprawniony jest zarzut naruszenia art.134 § 1 p.p.s.a. Sąd I instancji rozpoznał właściwą sprawę w jej granicach, dokonał gruntownej analizy sprawy, dając temu wyraz w uzasadnieniu wyroku. Do naruszenia przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. mogłoby dojść, gdyby sąd pierwszej instancji wyszedł poza granice rozpoznawanej sprawy lub gdyby nie dokonał kontroli decyzji w pełnym zakresie, co nie miało miejsca w tej sprawie. To, że strona nie zgadza się z oceną materiału dowodowego dokonaną przez Sąd I instancji nie oznacza jednak, że doszło do naruszenia tego przepisu. W ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można kwestionować prawidłowości zajętego stanowiska prawnego i wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądów.
Oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. jest konsekwencją nie stwierdzenia przez Sąd I instancji istnienia przesłanek, o których mowa w art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkujących uwzględnieniem skargi. Zastosowanie przez Sąd I instancji środka określonego w ustawie oraz nie zastosowanie innego nie jest naruszeniem prawa, o jakim mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Sąd I instancji dokonał kontroli zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z prawem i zastosował środek prawny adekwatny do wyniku tej kontroli (art.151 p.p.s.a.).
Sąd I instancji wyjaśnił, że główny spór w sprawie dotyczy tego, czy zarejestrowanie odbiornika RTV bez późniejszego jego wyrejestrowania, niezależnie od różnych okoliczności faktycznych, w tym chociażby zaprzestania jego używania, jest wystarczającą przesłanką przyjęcia istnienia obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej podlegającego egzekucji administracyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie niniejszym aprobuje wykładnię przepisów prawa przedstawioną przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. Zauważenia wymaga, że w zakresie omawianej materii istnieje już jednolita linia orzecznicza sądów administracyjnych (patrz: wyroki NSA: z dnia 24 czerwca 2022 r., sygn. akt I GSK 1578/21 i z dnia 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt I GSK 1475/21, oraz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 935/20 i wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 1177/21; dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia tamże). Wynika z niej, że stosownie do art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1801 ze zm.; dalej: u.o.a.) na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika (ust. 3 powołanego artykułu). Odbiorniki RTV, dla celów pobierania abonamentu, podlegają zarejestrowaniu w placówkach operatora wyznaczonego, którym jest Poczta Polska, co wynika z art. 5 ust. 1 i 2 u.o.a. i art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. Prawo pocztowe (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2188 ze zm.). Ustawa abonamentowa nie precyzuje natomiast wprost momentu wygaśnięcia obowiązku uiszczania abonamentu. Jednakże w świetle art. 5 ust. 1 i ust. 5-7 u.o.a., w przypadku dokonania rejestracji odbiornika RTV obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej immanentnie związany jest ze stanem/faktem zarejestrowania danego odbiornika lub odbiorników. Stąd też zasadnie przyjęto, że obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwa do czasu wyrejestrowania, choćby użytkownik odbiornika faktycznie go nie użytkował lub nawet go nie posiadał. Sąd I instancji podkreślił przy tym, że zarejestrowanie odbiornika pod rządami którejkolwiek z ustaw bez jego późniejszego wyrejestrowania stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z ustawy obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela także stanowisko Sądu I instancji, że to na skarżącym spoczywał ciężar dowodu w zakresie wykazania, że wyrejestrował on odbiornik RTV w 2002 r. Dowód taki jednak nie został przez niego przedstawiony. Również niezasadne jest stanowisko skarżącego, że w okolicznościach sprawy organ egzekucyjny miałby przeprowadzać jakieś postępowanie dowodowe ("bez przeprowadzenia przez niego wymaganego prawem postępowania dowodowego"). Skarżący nie wskazuje w jaki sposób i gdzie, ani kierunku poszukiwania dowodu wyrejestrowania przez niego odbiornika RTV w 2002 r. skoro zarówno skarżący jak i wierzyciel oświadczają, że dowodu takiego nie posiadają. Niezasadne są również zarzuty związane z brakiem poszukiwania, pracownika właściwego Urzędu Pocztowego, który odebrał w 2002 r. od skarżącego zawiadomienie o zaprzestaniu użytkowania odbiornika RTV i jakie były przyczyny nieodnotowania przez pracownika właściwego Urzędu Pocztowego w systemie informatycznym faktu zawiadomienia o zaprzestaniu użytkowania odbiornika RTV.
W tej kwestii zauważenia więc wymaga, że jak trafnie podnosi się w orzecznictwie sądów administracyjnych, regulacje dotyczące sposobu wyrejestrowania odbiornika i dokumentowania tej okoliczności uniemożliwiają skuteczne zastąpienie dowodu wyrejestrowania pisemnym oświadczeniem czy też zeznaniem osoby, która uczestniczyła w wyrejestrowaniu odbiornika, widziała dokument potwierdzający dokonanie takiej czynności, czy też ma wiedzę, że skarżący nie posiada odbiornika (patrz: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 927/15).
Zatem regulacja dotycząca opłat abonamentowych, która obowiązek ich wnoszenia wiąże wyłącznie z zarejestrowaniem odbiornika, nakazuje przechowywać dokument wyrejestrowania, gdyż wierzyciel ma prawo dochodzić zaległych nieprzedawnionych opłat w czasie nieograniczonym, limitowanym wyłącznie terminem początkowym wyznaczonym datą rejestracji odbiornika. Wyrejestrowanie odbiornika jest zatem okolicznością kluczową dla bytu prawnego zaległych opłat abonamentowych i w interesie zobowiązanego jest zabezpieczenie dowodu umożliwiającego wykazanie tej okoliczności. Wbrew zarzutom skarżącego to na nim ciążył obowiązek przechowywania dowodu wyrejestrowania odbiornika, a więc dowodu ustania obowiązku ponoszenia opłat abonamentowych, a także obowiązek wykazania w postępowaniu, poprzez przedstawienie dowodu wyrejestrowania odbiornika, że obowiązek ten ustał. Negatywnych skutków nieposiadania takiego dowodu nie można zatem sanować powołując się na nieotrzymanie od wierzyciela żadnej korespondencji dotyczącej zalegania w opłatach abonamentowych i zarzucaniu dawania wiary przez Sąd I instancji "gołosłownym twierdzeniom organu, iż nie posiada dowodu na powiadomienie przez skarżącego Urzędu Pocztowego o zaprzestaniu używania odbiornika telewizyjnego".
Jako niezasadny należy również uznać zarzut związany z nadaniem skarżącemu indywidualnego numeru identyfikacyjnego. W tej mierze zauważenia wymaga, że stosownie do § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu z 2007 r., operator publiczny, w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia, z urzędu nadawał posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamiał użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Rozporządzenie te weszło w życie 13 grudnia 2007 r. Skoro zatem w chwili wejścia w życie rozporządzenia skarżący był zarejestrowanym abonentem RTV, to w nieprzekraczalnym terminie następnych 12 miesięcy operator publiczny miał obowiązek nadać jej indywidualny numer identyfikacyjny i zawiadomić ją o tym pisemnie. Z upływem tego terminu, dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej utraciły walor dowodu zarejestrowania odbiornika, stosownie do § 5 ust. 1 ww. rozporządzenia. Podsumowując odbiorniki RTV dla celów pobierania abonamentu podlegają (z pewnymi wyjątkami) zarejestrowaniu w placówkach operatora wyznaczonego, którym jest Poczta Polska, co wynika z art. 5 ust. 1 i 2 u.o.n. Synteza wskazanych regulacji prawnych oraz orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 16 marca 2010 r., K 24/08, OTK-A 2010, nr 3, poz. 22, pozwala na konstatację, że po pierwsze, obowiązek wnoszenia opłat abonamentowych został w u.o.a. jak i ustawach ją poprzedzających, powiązany z obowiązkiem rejestracji odbiorników i ta konstrukcja umożliwia określenie kręgu podmiotów zobowiązanych. Ustawa o opłatach abonamentowych jest adresowana do wszystkich podmiotów, które posiadają i używają odbiorniki RTV, a obowiązek rejestracji odbiorników, który ma umożliwić zidentyfikowanie zobowiązanych do wnoszenia opłaty abonamentowej, tak samo jak sama opłata, ma charakter powszechny i dotyczy wszystkich obywateli.
Jeżeli abonent nie dokona skutecznego prawnie wyrejestrowania odbiorników, zobowiązany jest do uiszczania opłat abonamentowych. Sytuacja taka ma miejsce w rozpatrywanej sprawie, gdyż zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Transportu z 2007 r. skarżący był zobowiązany do niezwłocznego powiadomienia operatora publicznego o zaprzestaniu używania odbiorników RTV, poprzez złożenie w placówce tego operatora "Formularza zgłoszenia zmiany danych". Potwierdzeniem dokonania wyrejestrowania odbiorników byłby w takiej sytuacji wypełniony i podpisany przez zobowiązanego stosowny formularz (uzupełniony przez pracownika operatora publicznego o datę jego przyjęcia, jego podpis i odcisk datownika), przekazany zgłaszającemu wyrejestrowanie odbiornika. Skarżący nie dokonał wyrejestrowania odbiornika RTV w formie przewidzianej wskazanymi przepisami prawa, a zatem zobowiązany był do uiszczania opłat abonamentowych).
Trafna jest ocena Sądu I instancji poprawności ustaleń organów oraz analizy zgromadzonego materiału dowodowego, która zaprzecza zarzutom skargi, że zaskarżoną decyzję wydano w warunkach naruszenia szeregu przepisów k.p.a. tj. art. 77 § 1 k.p.a., art. 7, art. 7a § 1 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 81 a § 1 k.p.a. Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli podjętych przez organy rozstrzygnięć i skargę oddalił.
Przedstawione okoliczności sprawiają, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego okazały się nieuzasadnione.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.