I GSK 846/23

I GSK 846/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-08-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Sobocha-Holc /przewodniczący/
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz /sprawozdawca/
Joanna Salachna
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 245/25 - Postanowienie NSA z 2025-03-26
V SA/Wa 677/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-12-15
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 423
art. 29 ust. 2, art. 28 ust. 3 pkt 3, art. 28 ust. 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 106 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
§ 3 ust. 1 pkt 3
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2022 r. sygn. akt V SA/Wa 677/22 w sprawie ze skargi D. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 stycznia 2022 r. nr UP-10/2022 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem 15 grudnia 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 677/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę D. W. (dalej: Wnioskodawczyni, Strona, Skarżąca) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z 4 stycznia 2022 r. nr UP-10/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek za okres od lutego do marca 2020 r. w łącznej kwocie 19.524,96 zł, potwierdzając stanowisko organu, że przedstawiona sytuacja finansowa i osobista Strony nie uzasadnia umorzenia zaległych należności.
Z wyrokiem Sądu I instancji nie zgodziła się Wnioskodawczyni i wystąpiła ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA), zaskarżając orzeczenie w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 oraz pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 z późn. zm.; dalej: u.s.u.s.) poprzez błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że nie "nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności'', podczas gdy doszło do faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, zaś majątek, który ma Skarżąca, z przyczyn humanitarnych nie mógłby być egzekwowany, zatem dokonano wykładni występujących w przepisach pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa – co skutkowało niezastosowaniem art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. (nieumorzeniem składek, wydaniem decyzji uznaniowej z takim naruszeniem prawa, które miało wpływ na wynik sprawy);
2) przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie w sprawie umarzania należności) poprzez błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że nie zachodzi uzasadniony przypadek oraz iż nie występuje przewlekła choroba zobowiązanej pozbawiająca zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, podczas gdy zachodzi uzasadniony przypadek, a choroba Skarżącej niewątpliwie jest chorobą przewlekłą, zatem dokonano wykładni występujących w przepisach pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa – co skutkowało niezastosowaniem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie umarzania należności (nieumorzeniem składek, wydaniem decyzji uznaniowej z takim naruszeniem prawa, które miało wpływ na wynik sprawy);
3) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 §1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 75 § 1, 77 § 1, 80 oraz 84 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.; dalej: k.p.a.), przejawiające się w tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez Organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości, które przy uzupełnieniu materiału dowodowego, mogły przechylić szalę na korzyść Skarżącej, nie powołano biegłego, pomimo że wymagane były wiadomości specjalne dla ustalenia przewlekłości choroby, ustalenia trwałości stanu i możliwości powrotu do zdolności do pracy Skarżącej, oraz iż ustalone okoliczności faktyczne nie zostały poddane wnikliwej i rzetelnej ocenie (ocena m.in. wbrew zasadom logiki).
Ponadto w oparciu o art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. wnosiła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów:
1. kopii orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 16 września 2022 r.;
2. kopii karty informacyjnej z leczenia szpitalnego z dnia 9 marca 2023 r.;
3. kopii decyzji nr OPS.DPŚiS.5102.1343.2021;
4. kopii decyzji nr OPS.DPŚiS.5102.1342.2021;
5. kopii decyzji nr OPS.DPŚiS.5102.1341.2021;
6. kopii decyzji nr OPS.DPŚiS.5102.1340.2021;
7. kopii decyzji nr OPS.DPŚiS.5102.1344.2021;
8. kopii decyzji nr OPS.DPŚiS.5102.1346.2021;
9. kopii decyzji nr OPS.DPŚiS.5102.1348.2021;
10. kopii decyzji nr OPS.DPŚiS.5102.1347.2021;
11. kopii decyzji nr OPS.DPŚiS.5102.1345.2021;
12. kopii decyzji nr OPS.DPŚiS.5102.130.2022;
13. kopii decyzji nr OPS.DPŚiS.5102.129.2022;
14. kopii decyzji nr OPS.DPŚiS.5102.128.2022;
15. kopii decyzji nr OPS.DPŚiS.5102.127.2022;
16. kopii decyzji nr OPS.DPŚiS.5102.126.2022,
uznając te dokumenty za niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości (szczególnie w zakresie pochodzenia środków finansowych na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych jak czynsz za mieszkanie i leki oraz w zakresie przewlekłości, uciążliwości choroby Skarżącej oraz skali wpływu tej choroby na funkcjonowanie Skarżącej) i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
W oparciu o powyższe wnosiła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; zasądzenie na swoją rzecz od organu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego oraz oświadczyła, że zrzeka się rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
Organ nie zajął stanowiska w sprawie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że Strona w skardze kasacyjnej złożyła oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy, a organ nie zajął stanowiska w tym zakresie, Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 182 § 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym.
Według art. 193 zd. drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Wskazać trzeba, że stosownie do art. 193 zd. drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca szczególny charakter, wyłącza więc odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze ww. ustawy. Wobec powyższego NSA odstąpił od szczegółowego przedstawienia stanu sprawy, ograniczając uzasadnienie tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.
Wymaga przypomnienia, że w myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu, które w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Skargę kasacyjną, w granicach której podejmuje czynności NSA, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Oceniając skargę kasacyjną Wnioskodawczyni w granicach wyżej przedstawionych, zdaniem NSA, należało uznać ją za niezasadną.
We wniesionej skardze kasacyjnej Skarżąca podniosła zarzuty sformułowane w ramach obu podstaw kasacyjnych, co wskazała w zdaniu wstępnym.
Zarzut postawiony w pkt 3 petitum skargi kasacyjnej – naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a.(oparty więc na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) sprowadza się do tego, że WSA nie przeprowadził właściwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji i nie zastosował środka określonego w ustawie, gdyż postępowanie dowodowe w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek nie zostało przeprowadzone wszechstronnie, ZUS nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz błędnie ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zwłaszcza że zebrany materiał okazał się niewystarczający i powinien był zostać uzupełniony o opinię biegłego, który oceniłby stan zdrowia Wnioskodawczyni i rokowania w tym zakresie.
Wymaga jednakże wyjaśnienia, że zakres prawidłowo prowadzonego postępowania dowodowego wyznaczają przepisy prawa materialnego. Kluczowe znaczenie dla wyznaczenia granic koniecznych ustaleń miała treść art. 28 ust. 3 pkt 3, ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie umarzania należności, których błędną wykładnię, ale i niewłaściwe zastosowanie Skarżąca podniosła w zarzutach postawionych w pkt 1) i pkt 2) petitum skargi kasacyjnej.
Wobec powyższego w pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutu zgłoszonego w pkt 1) petitum skargi kasacyjnej – naruszenia art. 28 ust 3 pkt 3 u.s.u.s. W przepisie tym wskazano jedną z przesłanek całkowitej nieściągalności należności, wyszczególnionych w pkt 1-6 ust. 3, w przypadku wystąpienia których ZUS może umorzyć należności z tytułu składek (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.). W myśl art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 (umożliwiająca umorzenie należności ze składek), zachodzi, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
W orzecznictwie przyjmuje się, że samo zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej nie przesądza automatycznie o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Z powołanego przepisu wynika, że konieczne jest także stwierdzenie przez organ rozpoznający wniosek o umorzenie należności, iż brak jest także jakiegokolwiek majątku, z którego można egzekwować należności (por. wyrok NSA z 28 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 1468/19; opubl. podobnie jak niżej cytowane wyroki: orzeczenia.nsa.gov.pl). Istnienie majątku, pozwalającego choćby w części pokryć składki, jest przeszkodą dla wydania decyzji w przedmiocie umorzenia składek, stosownie do przepisu art. 28 u.s.u.s. Przepis art. 28 ust. 2 tego aktu wymaga bowiem, aby zaistniała całkowita nieściągalność składek (por. wyrok NSA z 15 lipca 2008 r., sygn. akt II GSK 262/08). Tym samym niestwierdzenie przez organ braku majątku, co pozwala choćby w części pokryć składki wnioskującego o umorzenie należności, stanowi przeszkodę dla wydania decyzji w przedmiocie umorzenia składek. Przy tym okoliczności uzasadniające umorzenie należności nie mogą mieć charakteru przemijającego. Dlatego też zawieszenie działalności gospodarczej, które nie ma definitywnego charakteru zamknięcia działalności, nie może być traktowane na równi z przesłanką, o jakiej mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. (por. wyrok NSA z 30 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 2005/11).
Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy, należy stwierdzić, że Skarżąca sama przyznawała, że zawiesiła działalność gospodarczą w dniu 1 sierpnia 2021 r., co wskazywało, że traktowała swoją sytuację jako przejściową. Tłumaczenia późniejsze, że stan zdrowia uniemożliwiał doprowadzenie do zamknięcia tej działalności nie były przekonywające, skoro Strona umocowała matkę do podejmowania szeregu czynności (por. pisma z 1 września 2021 r., 8 listopada 2021r., w aktach adm.). Ponadto nie można przyjąć, że Strona nie posiada majątku, czemu zresztą nie zaprzeczała, gdyż posiada w W., w dzielnicy [...] własnościowe mieszkanie o powierzchni pow. 87 m2 wraz z miejscem postojowym w garażu. Stąd brak podstaw do twierdzenia o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności.
Okoliczności powyższe zostały ustalone przez organ i prawidłowo ocenione w świetle brzmienia art. 29 ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.
Dlatego zarzut powyższy z pkt 1 należało uznać za niezasadny.
Wnioskodawczyni uważała, że powinna zostać wydana decyzja o umorzeniu należności także w oparciu o art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie umarzania należności. Skarżąca w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej zgłaszała naruszenie wspomnianych przepisów wskutek błędnej wykładni, która doprowadziła organ do konkluzji, że nie wystąpiły przesłanki do umorzenia należności wobec ustalenia, że choroba Strony nie jest chorobą przewlekłą, pozbawiającą Stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, a tym samym nie zachodzi uzasadniony przypadek przewidziany w § 3 ust.1 pkt 3 ww. rozporządzenia w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. mówi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawarto delegację ustawową do wydania rozporządzenia w sprawie umorzenia należności, w której określono, że minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. We wspomnianym rozporządzeniu w § 3 ust. 1 pkt 3 uregulowano, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Podkreślić przede wszystkim należy, że w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu składek rozpoznawanych na postawie § 3 ww. rozporządzenia, ciężar przedstawienia dowodu spoczywa na zobowiązanym. Wynika to z treści § 3 ust. 1 tego aktu – Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (...). Zatem z powołanego przepisu jasno wynika, że to wnioskodawca zobowiązany jest w postępowaniu prowadzonym przez ZUS wykazać okoliczności dające podstawę do przyznania ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu składek. Wnioskodawca bowiem, a nie ZUS, najlepiej zna swoją sytuację finansową, majątkową, rodzinną, zdrowotną, a także wie o szczególnych nadzwyczajnych sytuacjach, które mogą mieć wpływ na zaistnienie ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu składek. Oczywiście na organie spoczywa obowiązek, wynikający z zasady prawdy obiektywnej, wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, ale i wnioskujący o ulgę jest zobligowany do współdziałania z organem w tym zakresie. Tak więc ustalenia w tym zakresie czynione są głównie w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę, co wprost wynika z § 3 ust. 1 rozporządzenia, a więc to na wnioskodawcy co do zasady, spoczywa ciężar dowodu (por. wyroki NSA: z 12 stycznia 2012 r. sygn. akt II GSK 1416/10, z 6 czerwca 2012r. sygn. akt II GSK 685/11, z 8 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2410/11; 24 lutego 2022r., sygn. akt I GSK 2225/18).
W świetle powyższej wykładni art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia w sprawie umorzenia należności przyjąć należy, że umorzenie należności z tytułu składek na podstawie tych przepisów jest możliwe, o ile w toku postępowania administracyjnego zostanie wykazane, że stan majątkowy i sytuacja rodzinna wnioskodawcy sprawiają, że nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.
Jak wyżej zaznaczono, taka wykładnia determinuje zakres ustaleń faktycznych, jakie należało poczynić w toku postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie należało zatem ustalić, jaki jest stan majątkowy i sytuacja rodzinna Skarżącej, a następnie ocenić, czy w takich okolicznościach uiszczenie należności z tytułu składek może doprowadzić do ciężkich skutków dla Strony lub jej rodziny, np. w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanej.
Skarżąca zaś skupiła się na przesłance z pkt 3 § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia, nie dostrzegając ogólnej klauzuli w § 3 ust. 1 nakazującej wykazanie, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej, gdyż deklaruje, że prowadzi samodzielne gospodarstwo, choć potwierdzała, że do pewnego momentu otrzymywała pomoc od ojca, a z pism matki – A. W. wynika stała jej pomoc dla Wnioskodawczyni.
Przy tym podkreślić należy, że - stosownie do § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia - nie każda choroba zobowiązanego pozwala na umorzenie zaległych składek, lecz tylko taka, która pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (por. wyroki NSA z: 8 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 318/16; 29 września 2011 r., sygn. akt II GSK 913/10; 15 marca 2024 r., sygn. akt I GSK 275/23).
Organ rozpatrujący wniosek Strony, a następnie WSA, kontrolujący wydane decyzje, prawidłowo odczytali i ocenili w świetle powołanych wytycznych przedstawione przez Stronę dowody. Przede wszystkim doszli do zasadnego wniosku, że sytuacja finansowa Strony nie nosi znamion ubóstwa, chociażby z uwagi na posiadane mieszkanie o powierzchni ponad 87 m2 łącznie z udziałem w garażu w W., w dzielnicy [...]. Do tego Skarżąca zawiesiła działalność gospodarczą i niebawem uzyskała orzeczenie o czasowej, całkowitej niezdolności do pracy, następnie przedłużone. Uzyskanie takiego orzeczenia umożliwia przyznanie renty, jak podkreślił organ. Wobec tego okoliczności, bez względu na fakt bycia właścicielką opisanej nieruchomości, jak: zawieszenie w dniu 1 sierpnia 2021 r. działalności gospodarczej i otwarcie się drogi do otrzymania renty wskutek wydania orzeczenia przez lekarza orzecznika (renta nawet przyznana w późniejszym okresie zostanie wypłacona za cały należny okres), otrzymanie zarówno w sierpniu, jak i we wrześniu 2021 r. wpłat, każda powyżej 4000 zł, bez udokumentowania ich źródła, wskazywały, że mimo to Strona nie zostanie pozbawiona dochodu (będzie otrzymywała rentę w związku ze stwierdzoną chorobą).
Zatem i zarzut zgłoszony w pkt 2) petitum skargi kasacyjnej należało uznać za nietrafny.
Przed oceną zarzutu zgłoszonego w pkt 3) petitum skargi kasacyjnej, wymaga zauważenia, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA prawidłowo wskazał, że decyzja w sprawie umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3, ust. 3a u.s.u.s. jest decyzją uznaniową, co jednak nie oznacza, że taka decyzja może być dowolna, gdyż ZUS ma obowiązek oceny każdego z zebranych dowodów i dania temu wyrazu w uzasadnieniu decyzji.
Rozpoznając ww. zarzut, należy wyjaśnić, że w postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek nastąpiło odejście od zasady prawdy obiektywnej. Ustawodawca zastosował regulację odmienną od art. 7 k.p.a., zgodnie z którym to organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. W postępowaniu tym art. 77 § 1 k.p.a. (Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy) ma odpowiednie zastosowanie, organ administracji publicznej jest obowiązany rozpatrzyć cały materiał dowodowy przedstawiony przez wnioskodawcę. W postępowaniu tym to nie ZUS, a wnioskodawca ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest to zatem oparcie postępowania dowodowego w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, co oznacza przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne. Ciężar wykazania spełnienia przesłanek, od których uzależnione jest umorzenie należności z tytułu składek obciąża osobę, która wnioskuje o umorzenie należności (por. wyrok NSA z 22 marca 2024 r., sygn. akt I GSK 345/23).
Wbrew stanowisku Skarżącej, WSA zgodnie z prawem ocenił, że ZUS prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe i wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy istotne z punktu widzenia zaprezentowanej wyżej wykładni przepisów prawa materialnego. ZUS odniósł się i poddał ocenie każdy z zebranych dowodów, zgodnie z art. 80 k.p.a. (Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona), czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Jak trafnie wskazał WSA, w przypadku Skarżącej nie można było mówić o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, chociażby z tego powodu, że jest właścicielką nieruchomości. Organ, a za nim WSA stwierdził, że wprawdzie skarżąca jest schorowana, jednak choroba ta pozostaje bez wpływu na posiadany przez nią majątek nieruchomy, a z drugiej strony spowoduje uzyskanie przez Stronę renty. Dlatego, w świetle ustaleń faktycznych poczynionych na podstawie prawidłowo zebranego i ocenionego materiału dowodowego, WSA prawidłowo też ocenił, że ZUS nie miał podstaw do umorzenia nieopłaconych przez skarżącą należności z tytułu składek, bo nie wystąpiły przesłanki z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie umarzania należności. Skarżąca nie wykazała bowiem, że wobec ustaleń co do jej stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny (matki i ojca).
Należy zauważyć, że przesłanka uregulowana w § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia w sprawie umarzania należności nie stanowi o chorobie, która pozbawia zobowiązanego możliwości osobistego podjęcia pracy, lecz o chorobie, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu, niezależnie od tego w jakiej faktycznej formie ów dochód miałby zostać osiągnięty. Kwestia, że Skarżąca jest schorowana nie była podważana. Nie było jednak podstaw do dopuszczenia dowodu z opinii biegłego lekarza, gdyż Strona przedstawiła szereg dokumentów dotyczących jej stanu zdrowia, pozwalających organowi i WSA na rzetelną ocenę tej okoliczności. Stąd zarzut naruszenia art. 84 § 1 k.p.a. należało uznać za nieusprawiedliwiony, podobnie jak powiązany z nim zarzut naruszenia art. 75 § 1 k.p.a. (Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem). Nie doszło także do naruszenia art. 8 k.p.a., gdyż Skarżąca nie wykazała, aby postępowanie nie było prowadzone w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.
Nie było także podstaw do uznania zarzutu naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., gdyż WSA dokonał kontroli działalności administracji publicznej (wyrażonej w zaskarżonej decyzji) i zastosował środek określony w ustawie, to jest oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Odnosząc się do wniosku Skarżącej o przeprowadzenie dowodu z karty informacyjnej leczenia szpitalnego z 9 marca 2023 r. oraz kopii szeregu decyzji Ośrodka Pomocy Społecznej [...], należy zaznaczyć, że nie zasługują na uwzględnienie. Podkreślić przede wszystkim należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, co wynika z faktu związania tego Sądu granicami skargi kasacyjnej. W postępowaniu wywołanym skargą kasacyjną NSA ocenia wyłącznie prawidłowość działania sądu administracyjnego pierwszej instancji w granicach podstaw kasacyjnych. Wprawdzie art. 106 § 3 p.p.s.a. przewiduje możliwość uzupełnienia w postępowaniu sądowoadministracyjnym materiału dowodowego przez dopuszczenie dowodu z dokumentów, lecz ta instytucja ma zastosowanie przed sądem pierwszej instancji. Poza tym należy podkreślić, że sąd administracyjny nie prowadzi we własnym zakresie postępowania dowodowego i nie ustala samodzielnie stanu faktycznego sprawy, lecz ocenia, czy organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, w tym także czy w sposób wyczerpujący rozpatrzyły materiał dowodowy i czy właściwie oceniły zebrane dowody (por. wyrok NSA z 16 maja 2008 r., sygn. akt II OSK 554/07).
Jedynie wyjątkowo sąd administracyjny może, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Również posłużenie się w analizowanym przepisie stwierdzeniem "sąd może" wyraźnie wskazuje na uprawnienie sądu, a nie jego obowiązek. A ponadto przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. nie może być podstawą kwestionowania ustaleń przyjętych przez organy i nie może służyć zwalczaniu ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza. Nieprzeprowadzenie dowodu z dokumentu, tak jak wskazuje to przepis art. 106 § 3 p.p.s.a., nie może być oceniane jako naruszenie prawa procesowego i to naruszenie mające istotny wpływ na wynik sprawy (zob. wyroki NSA z 30 września 2009 r., I OSK 160/09; 21 września 2010 r., I GSK 243/10; 17 kwietnia 2012 r., II OSK 165/11; 25 września 2012 r., II OSK 840/11; 22 czerwca 2021 r., II OSK 2754/18).
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego oddalił ją na podstawie art. 184 p.p.s.a.
-----------------------
12
2