I GSK 828/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-08-14
NSAAdministracyjneWysokansa
dofinansowaniepracownicy niepełnosprawniPFRONzwrot środkówkodeks postępowania administracyjnegoustawa o rehabilitacjizasada legalizmuzaufanie do organusądy administracyjneskarga kasacyjna

NSA oddalił skargę kasacyjną Urzędu Gminy L. od wyroku WSA w Warszawie, utrzymując w mocy decyzję o zwrocie dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych, uznając, że zasada legalizmu i przepisy ustawy o rehabilitacji przeważają nad argumentami o działaniu w zaufaniu do organu.

Urząd Gminy L. złożył skargę kasacyjną, kwestionując wyrok WSA w Warszawie, który oddalił jego skargę na decyzję o zwrocie dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych. Urząd argumentował, że działał w zaufaniu do organu, który wydał błędną opinię, i że nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, podkreślając, że zasada legalizmu i bezwzględnie obowiązujące przepisy ustawy o rehabilitacji, w tym art. 49e ust. 1, muszą być przestrzegane, a argumenty o zaufaniu do organu nie mogą wyłączać obowiązku zwrotu środków pobranych nienależnie.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Urzędu Gminy L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych o zwrocie dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych. Urząd Gminy zarzucał naruszenie przepisów postępowania (art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 80 i 9 k.p.a.) oraz prawa materialnego (art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji, art. 2 Konstytucji RP). Argumentował, że działał w zaufaniu do organu, który wydał błędną opinię, i że nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji błędów organu. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym, oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że ocena prawna wyrażona w poprzednim wyroku WSA (sygn. V SA/Wa 1251/20) wiąże w sprawie organy i sądy na mocy art. 153 p.p.s.a. NSA stwierdził, że zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego są niezasadne. Sąd wskazał, że zasada legalizmu (art. 6 k.p.a.) i przepisy ustawy o rehabilitacji, w szczególności art. 49e ust. 1, mają charakter bezwzględnie obowiązujący i nie mogą być wyłączone przez argumenty o zaufaniu do organu, zwłaszcza w przypadku podmiotu sektora finansów publicznych. Sąd uznał, że pismo PFRON z 2013 r. nie stanowiło bezwarunkowego zwolnienia z obowiązku zwrotu środków, a jedynie dotyczyło konkretnych okresów wypłat. Argumentacja Urzędu dotycząca naruszenia art. 2 Konstytucji RP również została uznana za niezasadną w kontekście zasad działania podmiotów publicznych. W konsekwencji skarga kasacyjna została oddalona, a Urząd Gminy L. został obciążony kosztami postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, w sytuacji gdy przepisy prawa bezwzględnie obowiązujące (jak art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji) nakazują zwrot środków, a strona jest podmiotem sektora finansów publicznych działającym na zasadzie legalizmu, argument o zaufaniu do organu nie może wyłączyć obowiązku zwrotu.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że zasada legalizmu i bezwzględnie obowiązujące przepisy ustawy o rehabilitacji przeważają nad argumentami o zaufaniu do organu, zwłaszcza w przypadku podmiotów publicznych. Pismo PFRON z 2013 r. nie stanowiło bezwarunkowego zwolnienia z obowiązku zwrotu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

k.p.a. art. 6

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada legalizmu, która ma pierwszeństwo przed innymi zasadami w przypadku podmiotów sektora finansów publicznych.

ustawa o rehabilitacji art. 49e § 1

Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

Bezwzględnie obowiązujący przepis nakazujący zwrot środków PFRON wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem, pobranych w nadmiernej wysokości lub ustalonych w wyniku kontroli stwierdzonych nieprawidłowości.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7a § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Możliwe zastosowanie tej regulacji jest powiązane z art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji.

k.p.a. art. 8

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada pogłębiania zaufania, która nie ma charakteru absolutnego i powinna być interpretowana zwężająco wobec profesjonalistów.

k.p.a. art. 9

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek informowania stron należy interpretować zwężająco w stosunku do tzw. profesjonalistów.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zarzut naruszenia tego przepisu przez WSA został uznany za niezasadny.

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ocena prawna i wskazania sądu wiążą organy i sądy w kolejnych postępowaniach.

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do wniesienia skargi kasacyjnej (naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania).

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi kasacyjnej jako nieusprawiedliwionej.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada sprawiedliwości społecznej, która nie może być oceniana w oderwaniu od zasad działania skarżącego.

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zasada legalizmu i bezwzględnie obowiązujące przepisy ustawy o rehabilitacji (art. 49e ust. 1) przeważają nad argumentami o zaufaniu do organu. Pismo PFRON z 2013 r. nie stanowiło bezwarunkowego zwolnienia z obowiązku zwrotu środków. Zasady postępowania administracyjnego (art. 8, 9 k.p.a.) należy interpretować zwężająco wobec profesjonalistów i podmiotów sektora finansów publicznych. Ocena prawna wyrażona w poprzednim wyroku WSA (art. 153 p.p.s.a.) wiąże w sprawie.

Odrzucone argumenty

Urząd Gminy działał w zaufaniu do organu, który wydał błędną opinię, i nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji. Organ naruszył zasady postępowania administracyjnego (art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 80 i 9 k.p.a.) poprzez nieuwzględnienie skargi i błędną ocenę materiału dowodowego. Naruszenie art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji poprzez błędną wykładnię. Naruszenie art. 2 Konstytucji RP (zasada sprawiedliwości społecznej) poprzez niezastosowanie.

Godne uwagi sformułowania

zasada legalizmu uregulowanej w art. 6 k.p.a., a przede wszystkim na mocy art. 7 Konstytucji zasady wskazane przez WSA w sprawie V SA/Wa 1251/20 nie mogły być stosowane w tak szerokim zakresie jak wobec obywatela zasada z art. 8 k.p.a. nie ma charakteru absolutnego zakres obowiązku informowania przez organ stron i uczestników postępowania należy interpretować zwężająco, gdy chodzi o tzw. profesjonalistów środki PFRON podlegają zwrotowi w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej w nadmiernej wysokości lub ustalonej w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości

Skład orzekający

Beata Sobocha-Holc

przewodniczący

Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz

sprawozdawca

Joanna Salachna

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zasady legalizmu i jej pierwszeństwa nad zasadą zaufania do organu w kontekście zwrotu środków publicznych, zwłaszcza w odniesieniu do podmiotów sektora finansów publicznych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji zwrotu dofinansowania PFRON, ale jego argumentacja ma szersze zastosowanie do relacji między zasadą legalizmu a zasadą zaufania w postępowaniu administracyjnym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia konfliktu między zasadą legalizmu a zasadą zaufania do organów państwa, co jest istotne dla wielu podmiotów korzystających ze środków publicznych. Pokazuje, jak sądy interpretują te zasady w praktyce.

Czy zaufanie do urzędnika zwalnia z obowiązku zwrotu pieniędzy? NSA rozstrzyga.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I GSK 828/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-08-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Sobocha-Holc /przewodniczący/
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz /sprawozdawca/
Joanna Salachna
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Osoby niepełnosprawne
Sygn. powiązane
V SA/Wa 1286/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-02-27
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 6, art. 7a par. 1, art. 8, art. 9
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 573
art. 49e ust. 1
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 2, art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Urzędu Gminy L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 1286/22 w sprawie ze skargi Urzędu Gminy L. na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 6 kwietnia 2022 r. nr DRP.WPAV.411.723.2022.KKL L.dz.19890.08Y1083G4 w przedmiocie zwrotu dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych 1.oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Urzędu Gminy L. na rzecz Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 27 lutego 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 1286/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Urzędu Gminy L. (dalej: Urząd, Skarżący) na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: Prezes ZP FRON) z 6 kwietnia 2022 r. znak: DRP.WPAV.411.723.2022.KKL, L.dz.19890.08Y1083G4 w przedmiocie zwrotu środków przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego.
Z wyrokiem Sądu I instancji nie zgodził się Urząd i wystąpił ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA), zaskarżając orzeczenie to w całości.
Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyroki zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 151 p.p.s.a. w z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735; dalej: k.p.a.):
a. poprzez nieuwzględnienie skargi i dokonanie swobodnej oceny materiału dowodowego, albowiem Sąd uznał, że fakt uprzedniego nieprawidłowego uznania przez organ, że skarżący spełnia przesłanki do otrzymania dofinansowania nie może stanowić podstawy do wydania decyzji korzystnej dla strony, podczas gdy to organ jest odpowiedzialny i ponosi winę w zakresie błędnego przyznania stronie skarżącej środków z funduszu, co miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nieusprawiedliwione obciążenie skarżącego zwrotem środków z funduszu,
b. poprzez nieuwzględnienie skargi i błędne uznanie, że organ miał świadomość o nieprawidłowym przyznaniu środków na rzecz skarżącego dopiero z chwilą uzyskania wyników kontroli NIK, podczas gdy organ administracji z chwilą wydania decyzji o przyznaniu dofinansowania był zobligowany do zbadania wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie środków z funduszu i był świadomy z chwilą wydania decyzji o stanie faktycznym sprawy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez wydanie decyzji o zwrocie środków z funduszu PFRON,
2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez pominięcie przez Sąd zasady informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych w sprawie, uznając, że organ administracji publicznej należycie czuwał nad tym, aby strony postępowania nie poniosły szkody w związku z wydaną decyzją o przyznaniu środków z funduszy PFRON, podczas gdy organ nienależycie poinformował skarżącego o prawie ubiegania się o środki z funduszu przed wydaniem przedmiotowej decyzji, co miało istotny wpływ na błędne ustalenie przez organ praw i obowiązków skarżącego.
Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucam naruszenie prawa materialnego, tj.:
3. art. 49e ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573; dalej: ustawa o rehabilitacji) poprzez jego błędną wykładnię i uznanie przez Sąd, że skarżący jest zobowiązany do zwrotu środków z funduszu PFRON z uwagi, że w toku kontroli organu, Najwyższa Izba Kontroli zakwestionowała możliwość dofinansowania wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych u skarżącego, podczas gdy organ administracji publicznej przed wydaniem decyzji o przyznaniu środków na rzecz skarżącego wydał opinię, w której jednoznacznie uznał, że skarżący jest podmiotem uprawionym do ubiegania się o środki z funduszu PFRON i brak jest przeciwskazań do odmowy wypłaty środków,
4. art. 2 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie i pominięcie przez Sąd zasady sprawiedliwości społecznej jako zasady konstytutywnej w sytuacji gdzie skarżący ubiegając się o środki z funduszu działał w oparciu o informacje uzyskane od organu i to działanie organu doprowadziło do nieprawidłowości i obecnej sytuacji, w konsekwencji czego skarżący nie może ponosić negatywnych skutków, gdy zastosował się do błędnej informacji udzielonej mu przez organ administracji publicznej.
W oparciu o powyższe zarzuty wnosił o: na podstawie art. 188 p.p.s.a. wnoszę o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie decyzji z dnia 06.04.2022r. w części co do pkt I wydanej przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych; zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz złożył oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Urząd przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
Organ w sporządzonej odpowiedzi na skargę kasacyjną wnosił o oddalenie środka odwoławczego oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że Urząd w skardze kasacyjnej złożył oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy, a organ nie zajął w odpowiedzi na skargę kasacyjną stanowiska w tym zakresie, Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 182 § 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym.
Według art. 193 zd. drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Wskazać trzeba, że stosownie do art. 193 zd. drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca szczególny charakter, wyłącza więc odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze ww. ustawy. Wobec powyższego NSA odstąpił od szczegółowego przedstawienia stanu sprawy, ograniczając uzasadnienie tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.
Wymaga przypomnienia, że w myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu, które w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Skargę kasacyjną, w granicach której podejmuje czynności NSA, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Oceniając skargę kasacyjną Izby w granicach wyżej przedstawionych, zdaniem NSA, należało uznać ją za niezasadną.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że prawomocnym wyrokiem z 7 stycznia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 1251/20 WSA uchylił decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 1 czerwca 2020 r. W motywach wyroku, odwołując się do treści art. 26b ust. 7 ustawy o rehabilitacji (Miesięczne dofinansowanie nie przysługuje do wynagrodzenia pracownika w części finansowanej ze środków publicznych) w powiązaniu z przepisami art. 5 ust. 1 pkt 1 i 5, art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2077 z późn. zm.; dalej: u.p.f.) stwierdził, że zaskarżona decyzja w części odnoszącej się do braku uprawnienia Urzędu do otrzymywania dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych była prawidłowa i nie naruszała prawa. Natomiast w części dotyczącej obowiązku zwrotu przez stronę środków Funduszu wraz z odsetkami naruszała prawo w zakresie powodującym konieczność jej uchylenia. Sąd wówczas stwierdził, że Skarżący zasadnie podnosił, że działał w zaufaniu do organów państwa, gdyż 29 października 2013 r. uzyskał stosowną opinię PFRON, z której jednoznacznie wynikało prawo skarżącego do uzyskania dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych. Tłumaczenia Ministra WSA uznał za dalece niewystarczające jako ograniczające się do wskazania, stanowiska NIK, kwestionującego uprawnienia Urzędu do uzyskania dofinansowania. Minister nie dokonał jednak w tym kontekście analizy sprawy w zakresie ewentualnego naruszenia art. 8 k.p.a. oraz co niezwykle istotne art. 7a k.p.a. Organy zobowiązane są do szczególnie wnikliwego uzasadnienia powodów, dla których obecnie żądają zwrotu środków, mimo że strona działała w zaufaniu do organów państwa, czego w uzasadnieniu decyzji zabrakło. Dlatego WSA stwierdził naruszenie art. 7a, art. 8 i art. 107 §3 k.p.a. w stopniu, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd wówczas także zauważył, że z wynikającej z art. 2 Konstytucji zasady pewności prawa oraz zasada sprawiedliwości obywatel nie może ponosić niekorzystnych konsekwencji w związku z udzieloną przez organ informacją, w szczególności uzyskania w urzędzie informacji nieprawidłowej, wprowadzającej w błąd.
W obecnie kontrolowanym wyroku w sprawie V SA/Wa 1286/22 Sąd I instancji doszedł do wniosku, że Prezes PFRON ponownie rozpatrując odwołanie Urzędu od decyzji Prezesa PFRON z 22 lutego 2018 r. nakazującej Skarżącemu zwrot środków przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za okresy: od listopada 2012 r. do lutego 2013 r., od kwietnia 2013 r. do sierpnia 2013 r. i od października 201 3r. do czerwca 2017 r. i uchylając w całości tę decyzję i nakazując zwrot tytułem należności za okres od grudnia 2015 r. do czerwca 2017 r., a w pozostałym zakresie umarzając postępowanie jako bezprzedmiotowe, wypełnił wskazania Sądu zawarte w jego wcześniejszym wyroku. W konsekwencji przyjął, że Prezes PFRON zgodnie z art. 153 p.p.s.a. zastosował się do oceny prawnej i wskazań WSA w sprawie V SA/Wa 1251/20, co znalazło odzwierciedlenie w decyzji organu (s. 5-6 uzasadnienia wyroku).
Należy zauważyć, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się w pełnym wymiarze oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organów administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyrok NSA z 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12; 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt III FSK 1531/21; 22 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 2202/20). Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia, zawierającego ocenę prawną. W ocenie NSA, w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która czyniłaby nieaktualną ocenę prawną oraz wskazania wyrażone w wyroku WSA w sprawie V SA/Wa 1251/20.
Podkreślenia wymaga, że ocena prawna wyrażona w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego wiąże nie tylko ten sąd oraz organ, ale również Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną od kolejnego wyroku wydanego w tej sprawie, co oznaczało także związanie NSA obecnie rozpoznającego skargę kasacyjną.
Natomiast Skarżący kasacyjnie Urząd, nie podzielając argumentacji WSA, nie zgłosił zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a.
Wymaga podkreślenia, że w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, który skład orzekający podziela, że jeżeli skarga kasacyjna nie zawiera zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie, nakierowanego na obalenie stanowiska Sądu pierwszej instancji o związaniu oceną prawną, to bez takiego zarzutu podważenie stanowiska tego Sądu nie jest możliwe. Stanowisko prezentowane przez Sąd nie jest bowiem pochodną własnych ocen i wykładni przyjętej przez ten Sąd, lecz wynika z uznania związania oceną prawną wyrażoną w innym prawomocnym wyroku. Tylko obalenie tej tezy o istnieniu takiego związania mogłoby otworzyć drogę do podważenia zaskarżonego wyroku. (por. wyroki NSA z: 8 grudnia 2023 r., sygn. akt II FSK 386/21; 27 września 2023 r., syn akt II FSK 339/21; 5 maja 2023 r., sygn. akt II OSK 2371/12; 1 lutego 2012r., sygn. akt II OSK 2495/11; opubl. podobnie jak niżej cytowane wyroki: orzeczenia.nda.gov.pl).
Dlatego w zasadzie opisany mankament skargi kasacyjnej skutkuje już jej niezasadnością.
Odnosząc się w jednak do zarzutów z pkt 1, 2 i 3 petitum skargi kasacyjnej– których komplementarny charakter uzasadnia, aby rozpoznać je łącznie –zarzuty te trzeba uznać za niezasadne.
Urząd stoi na stanowisku, że na skutek pisma z 29 października 2013 r. Państwowego Funduszu Rehabilitacji skierowanego doń był zwolniony ze zwrotu nienależnie pobranego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych. Uważał, że skutki wspomnianego pisma, najpierw powodujące uwzględnienie wniosków Skarżącego o dofinansowanie, a następnie wypłaty spornego dofinansowania przez Fundusz powinny także obejmować zwolnienie z obowiązku zwrotu należności przez Skarżącego z tytułu, jak się okazało nienależnie pobranego dofinansowania. Skarżący nie zakwestionował natomiast skutecznie ustaleń organu, że nieprawidłowe pobieranie dofinansowania uświadomił sobie najpóźniej na podstawie raportu Najwyższej Izby Kontroli. Ponadto, ze spornego pisma Funduszu wynikało, że uznawano zasadność przyznania omawianego dofinansowania za okresy styczeń, luty, kwiecień, maj 2013 r. i nie następowało to w formie decyzji, jak sugerował Skarżący, a poprzez wypłatę na konto bankowe po weryfikacji wniosku (czy był prawidłowo wypełniony), na mocy art. 26c ust. 3 ustawy o rehabilitacji. Należy też zauważyć, że za te okresy należności zostały następnie prawomocnie umorzone (bezsporne). Jednocześnie w piśmie tym Prezes PFRON wskazywał na przesłanki z art. 26b ust. 8, które wyłączają stosowanie zasady z art. 26b ust. 7 ustawy o rehabilitacji, że miesięczne dofinansowanie nie przysługuje do wynagrodzenia pracownika w części finansowanej ze środków publicznych. Zatem pismo to nie dość, że dotyczyło wypłaty za okresy, które minęły, to nie stanowiło o bezwarunkowej dopłacie do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych, zatrudnionych w Urzędzie, czego zdawał się nie dostrzegać Skarżący wywodząc o skutkach prawnych omawianego pisma. Dlatego nie można mówić o naruszeniu przez organ art. 80 k.p.a., gdyż prawidłowo ocenił skutki ww. pisma PFRON, co podnosił Skarżący w pkt 1 lit. a) petitum skargi kasacyjnej.
Do tego zasadnie podzielił WSA pogląd organu, że zasady postępowania z 7a § 1, art. 8, art. 9 k.p.a. nie mogą wyłączać obowiązywania zasady legalizmu uregulowanej w art. 6 k.p.a., a przede wszystkim art. 7 Konstytucji, jak i bezwzględnie obowiązującego art. 49e ust. 1 ustawy PFRON. Nie mogło zostać pominięte, że Stroną postepowania nie był zwykły obywatel, a Urząd występujący w sprawie jako podmiot sektora finansów publicznych (bezsporne), którego zakres działań może wynikać tylko z przepisów, właśnie w myśl art. 6 k.p.a., ale przede wszystkim na mocy art. 7 Konstytucji. Dlatego zasady wskazane przez WSA w sprawie V SA/Wa 1251/20 nie mogły być stosowane w tak szerokim zakresie jak wobec obywatela, gdyż nawet sam WSA wspominał o ochronie właśnie obywatela.
Sąd I instancji w obecnie kontrolowanym wyroku za organem przyjął, że zasada z art. 8 k.p.a. nie ma charakteru absolutnego. Podobnie wynikający z art. 9 k.p.a. zakres obowiązku informowania przez organ stron i uczestników postępowania należy interpretować zwężająco, gdy chodzi o tzw. profesjonalistów (por. A Wróbel, w: M. Jaśkowska, M. Gotowicz -Wilbrandt, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEXel./2024, komentarz do art. 9 i powołane tam orzecznictwo).
Natomiast, gdy chodzi o art. 7a § 1 k.p.a. ewentualne zastosowanie tej regulacji WSA za organem powiązał z art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji która to regulacja ma charakter bezwzględnie obowiązujący, gdyż środki PFRON podlegają zwrotowi w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej w nadmiernej wysokości lub ustalonej w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości, określonej w drodze decyzji nakazującej zwrot wypłaconych środków wraz z odsetkami naliczonymi od tej kwoty, od dnia jej otrzymania, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.
Skarżący w skardze kasacyjnej podjął próbę zakwestionowania stanu faktycznego, ale nie zgłosił zasadnych zarzutów w pkt 1, 2 i 3 petitum skargi kasacyjnej, gdyż zarzuty dotyczyły ustalenia okoliczności przyznania dofinansowania, a nie jego zwrotu. Skarżący zaś przy rozpatrywaniu kwestii zwrotu należności w związku z pismem PFRON dotyczącego jedynie kwestii wypłaty dofinansowania za ograniczony okres oczekiwał takiej ochrony jaka jest możliwa dla obywatela, choć zasadą działania Urzędu jest zasada legalizmu, jak zasadnie zgłaszał organ i WSA, a czego nie podważał Skarżący.
Podobnie należy odnieść się do zarzutu naruszenia art. 2 Konstytucji RP (pkt 4 petitum skargi kasacyjnej), którego nie można oceniać w oderwaniu od zasad, na podstawie których działa Skarżący, a co Urząd próbuje pomijać w swojej argumentacji.
Z powyższych względów skargę kasacyjną Urzędu należało na mocy art. 184 p.p.s.a. oddalić jako nieusprawiedliwioną.
O kosztach postępowania kasacyjnego NSA orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz.1965). Koszty te obejmują wynagrodzenie dla pełnomocnika organu, który prowadził sprawę w pierwszej instancji, za sporządzenie i wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną z zachowaniem terminu przewidzianego w art. 179 p.p.s.a. (por. uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2012 r., sygn. akt II FPS 4/12).
-----------------------
12
4

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI