I GSK 787/23

I GSK 787/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-08-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Henryk Wach /przewodniczący sprawozdawca/
Jacek Surmacz
Piotr Pietrasz
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Sygn. powiązane
I SA/Gl 1428/22 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-02-16
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia del. NSA Jacek Surmacz po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. P. S.A. C. O. F. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 1428/22 w sprawie ze skargi K. K. na postanowienie P. P.S.A. C. O. F. w K. z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach; 2. zasądza od K. K. na rzecz P. P. S.A. C. O. F. w K. 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 16 lutego 2023 r., I SA/Gl 1428/22 po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. K. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z [...] września 2022 r. nr [...] [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w pkt 1 uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z [...] lipca 2022 r. nr [...] [...]. W pkt 2 zasądził od organu na rzecz strony 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.
Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. (dalej jako "Wierzyciel") 28 marca 2022 r. wystawiło tytuł wykonawczy obejmujący opłaty abonamentowe za okres od stycznia 2017 r. do maja 2021 r. i przekazał organowi egzekucyjnemu do egzekucji.
K. K. (dalej jako "zobowiązany", "strona"), wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Wskazał, że od 2020 r. stara się wyjaśnić z wierzycielem, że nie był i nie jest dłużnikiem w sprawie, bowiem od 1987 r. nie był użytkownikiem odbiorników RTV zarejestrowanych pod wskazanym adresem. W roku 2008 pod adresem tym zamieszkiwała jego T. K., gdzie zamieszkiwała do 2018 r., tj. do śmierci. Wskazał, że w 2008 r. nie stać go było na zakup telewizora, więc nie rejestrował takiego odbiornika. Przedłożył przy tym akt zgonu byłej małżonki, a także zaświadczenie o meldunku.
Wierzyciel postanowieniem z 21 lipca 2022 r. oddalił zarzut nieistnienia obowiązku.
W uzasadnieniu organ wskazał na dane osobowe zobowiązanego została wydana książeczka radiofoniczna. Z powodu wyczerpania dowodów wpłat (zniszczenia) książeczki w dniu 20 grudnia 2002 r. na podstawie odcinka "U" nr S [...] zobowiązanemu została wydana nowa książeczka radiofoniczna o nr B [...]. Następnie wobec wejścia w życie rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007 r, w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 187 z 2007 r., poz. 1342), zobowiązanemu został nadany indywidualny numer identyfikacyjny abonenta [...], który zastąpił książeczkę opłat abonamentowych numer [...]. Wierzyciel uznał przy tym, że zobowiązany nie zaprzecza rejestracji odbiornika rtv, a jedynie stwierdza, że nie użytkuje on odbiorników pod wskazanym adresem, a w 2008 r. nie stać go było na zakup telewizora. Fakt zmiany miejsca zameldowania nie stanowi o obowiązku wyrejestrowania odbiornika, a tym samym na zobowiązanym ciąży obowiązek zapłaty zaległej opłaty abonamentowej. Dopiero w dniu 15 kwietnia 2022 r. zobowiązany dopełnił formalności wyrejestrowania odbiornika RTV.
Orzekając na skutek zażalenia zobowiązanego wierzyciel postanowieniem z 12 września 2022 r. utrzymał w mocy własne postanowienie.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że baza danych o abonentach Poczty Polskiej S.A jest zorganizowanym zbiorem usystematyzowanych informacji (danych) przechowywanych w systemie komputerowym w formie elektronicznej i stanowi zbiór zawierający dane abonentów i zarejestrowanych odbiorników. Funkcjonuje na podstawie danych uzyskanych od samych abonentów (w wyniku zgłoszenia rejestracji odbiorników), którzy powinni być z założenia zainteresowani podaniem prawidłowych danych przy rejestracji, a następnie aktualizacją tych danych w miarę powstawania zmian danych. Abonent, który zgłosił rejestrację odbiorników radiofonicznego/telewizyjnego w placówce pocztowej zostaje zapisany w bazie danych o abonentach Poczty Polskiej S.A. Jest to baza oświadczeniowa. Zatem brak jest możliwości wprowadzenia oraz przetwarzania danych osoby, która nie dokonała stosownych formalności związanych z rejestracją użytkowanych odbiorników. Takie uregulowania prawne obowiązywały pod rządami kolejnych ustaw, przez cały czas realizacji obowiązku poboru opłat i taka sytuacja ma miejsce również obecnie. W wyniku zgłoszonej rejestracji zobowiązany uzyskał książeczkę radiofoniczną stanowiącą dowód zarejestrowania odbiorników, służącą do dokonywania wpłat za abonament radiofoniczno/telewizyjny oraz zgłaszania zmian dotyczących dokonanej rejestracji. Do zaskarżonego postanowienia załączono kserokopię odcinka "U" z książeczki opłat abonamentowych numer [...], złożonego dania 20 grudnia 2002 r. w Urzędzie Pocztowym Lublin [...] celem uzyskania nowej książeczki opłat (wydano książeczkę numer [...]). Ww. imienna książeczka radiofoniczna posiadała również druki; "Z" - odcinek służący do zgłaszania zmian formalnoprawnych np.; zmiany nazwiska, adresu zamieszkania, rodzaju posiadanych odbiorników, odcinek " W - przewidziany do zgłoszenia wyrejestrowania odbiorników oraz odcinek "U" - służący do wystąpienia przez abonenta, który wyczerpał dowody wpłat do uzyskania nowej książeczki radiofonicznej celem kontynuowania regulowania opłat abonamentowych (zaznaczyć należy, że wydanie kolejnej książeczki radiofonicznej po wyczerpaniu dowodów wpłat w poprzednio wydanej stanowiło kontynuację opłat w ramach zgłoszonej rejestracji odbiorników). Każda dokonana w placówce pocztowej np. zmiana danych, wystąpienie o wydanie nowej książeczki radiofonicznej, wyrejestrowanie odbiorników odnotowywana była i potwierdzana datownikiem placówki pocztowej w książeczce radiofonicznej (potwierdzenie dla abonenta) jak również na odcinku (potwierdzenie dla Poczty) przesłanym celem odnotowania, odpowiedniej dla zgłoszenia zmiany, w elektronicznej bazie danych o abonentach Poczty Polskiej S.A.
Organ II instancji podał, że w przypadku zmiany miejsca zamieszkania użytkownik odbiorników zobowiązany jest zgłosić ten fakt w placówce pocztowej i po zaktualizowaniu danych adresowych kontynuować opłaty abonamentowe. Natomiast w przypadku zaistnienia okoliczności, z powodu których zaprzestano korzystania z odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych należało/należy dopełnić w placówce pocztowej właściwych formalności wyrejestrowania odbiorników. Abonent zgłaszając w 1987 roku fakt zaprzestania używania odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych, zobowiązany był do wypełnienia i przedłożenia w placówce pocztowej odcinka "W" (odcinek wyrejestrowania), znajdującego się w książeczce radiofonicznej. Pracownik placówki pocztowej, w momencie zgłoszenia przez abonenta wyrejestrowania odbiorników, w książeczce radiofonicznej na odcinku 'W " potwierdzał dokonanie formalności datownikiem placówki pocztowej. Jedną część odcinka oraz okładki książeczki pracownik placówki pocztowej odsyłał celem archiwizacji, natomiast środek książeczki radiofonicznej wraz z dowodami wpłat i drugą częścią odcinka "W" (potwierdzoną datownikiem placówki pocztowej) pozostawał w posiadaniu abonenta. Zatem w sytuacji dopełnienia przez zobowiązanego formalności wyrejestrowania powyższy fakt odnotowany zostałby w książeczce radiofonicznej (obecnie na indywidualnym numerze identyfikacyjnym [...]), a dokument zarchiwizowany.
Zdaniem wierzyciela aktualizacji danych adresowych należało dokonać składając odcinek "Z", a wystąpienie o nową książeczkę do wnoszenia opłat składając odcinek "U". Stwierdzono zatem, że zobowiązany nie złożył w placówce pocztowej odcinka "Z" czy też "W " z książeczki opłat abonamentowych - co oznacza, że takich formalności w 2002 r. nie dopełniono. Złożono odcinek "U", w wyniku czego zobowiązany uzyskał książeczkę do wnoszenia opłat, które regulowane były do miesiąca grudnia 2004 roku (wpłata z 16 listopada 2004 r,). Jedynie dopełnienie w placówce pocztowej na wymaganych przepisami drukach zmiany adresu zamieszkania, wyrejestrowania odbiorników odnosi skutek prawny. Tymczasem Wierzyciel odnotował dopełnienie formalności związanej z wyrejestrowaniem odbiorników radiofonicznego/telewizyjnego dopiero 15 kwietnia 2022 r.
Wierzyciel wskazał, że rozporządzeniem Ministra Transportu z 25 września 2007 r., w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 187 z 2007 r., poz. 1342), które weszło w życie 13 grudnia 2007 r. Poczta Polska została zobowiązana do nadania z urzędu posiadaczom imiennych książeczek radiofonicznych (w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia, tj. do 13 grudnia 2008 r.) indywidualnych numerów identyfikacyjnych i powiadomienia użytkowników o wprowadzonej zmianie. Po wejściu w życie wskazanego rozporządzenia zobowiązanemu został przyporządkowany indywidualny numer identyfikacyjny abonenta [...], który zastąpił książeczkę opłat abonamentowych numer [...] Zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego abonenta zostało przesłane pismem z 31 lipca 2008 r.
W ocenie organu II instancji rozporządzenie Ministra Transportu z 25 września 2007 r. nie posługuje się pojęciem "doręczenia" lecz "przesłania" zawiadomienia. Zatem zadość wymogom określonym w rozporządzeniu czyniło przesłanie zawiadomienia w zwykłej przesyłce listowej, co było wystarczającym, w tym stanie prawnym, działaniem Poczty Polskiej, która w sposób prawidłowy wykonała ciążące na niej obowiązki. Zgodnie z § 5 ust. 2 wskazanego rozporządzenia operator publiczny w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Jednocześnie zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego nie jest postanowieniem ani decyzją wierzyciela, od których przysługują środki odwoławcze. Zawiadomienie nie stanowi rozstrzygnięcia władczego, które rozstrzygałoby o sytuacji prawnej osoby do której zostało skierowane. Nie przydaje ono nowych praw i obowiązków, nie jest także oświadczeniem woli, a jedynie potwierdza konieczność wykonania już istniejącego obowiązku wnoszenia opłat abonamentowych. Ponadto przepisy rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007 r., normujące w przepisie § 5 tryb nadawania i przesyłania użytkownikom odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych zawiadomień o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego nie odwoływały się do przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, co oznacza, że do przesyłania zawiadomień o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego nie miały zastosowania przepisy o doręczaniu pism w postępowaniu administracyjnym, zawarte w rozdziale 8 (art. 39-49) "Doręczenia" kodeksu postępowania administracyjnego. Poczta Polska S.A. przyjęła formę wysyłania do abonentów zawiadomień o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego przesyłką zwykłą, gdyż skoro przepisy rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007 r. nie normowały sposobu wysyłki, przesłanie informacji do abonenta w tej formie było prawidłowym działaniem (skoro poprzez dokonanie rejestracji abonent zobowiązany był do uiszczania opłaty abonamentowej). Pod adresem ujętym w przedmiotowym zawiadomieniu zamieszkiwała jego matka, wobec czego przekazanie korespondencji z zawiadomieniem nie było niemożliwe, jak również wyjaśnienie sprawy w placówce pocztowej.
Uzasadniając uchylenie postanowień obu instancji WSA w Gliwicach podkreślił, że stosownie do art. 48 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz.U. z 1993 r., Nr 7, poz.34 ze zm., w brzmieniu obowiązującym w 1996 r.) za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe (ust. 1). Domniemywa się, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika (ust. 2). W myśl art. 49 ust. 6 ww. ustawy Minister Łączności w porozumieniu z Przewodniczącym Krajowej Rady określi, w drodze rozporządzenia, jednostkę organizacyjną prowadzącą rejestrację, o której mowa w ust. 1, oraz warunki i tryb rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych. Z § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Łączności z 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. z 1993 r. Nr 70, poz. 338), wynika, że dowodem zarejestrowania jest imienna książeczka radiofoniczna. Z kolei w myśl § 3 tego rozporządzenia posiadacz książeczki radiofonicznej jest obowiązany powiadomić urząd pocztowy o zmianie nazwiska, miejsca stałego pobytu (siedziby), zagubieniu lub zniszczeniu książeczki oraz o zaprzestaniu używania odbiornika. Z powyższego wynika, że w 1995 r. dowodem rejestracji odbiorników była wskazana w rozporządzeniu Ministra Transportu z 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. z 2007 r., nr 187, poz. 1342) imienna książeczka radiofoniczna. Z § 5 ust. 1 tego rozporządzenia wynika bowiem, że dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników stanowią dowód zarejestrowania odbiorników nie dłużej niż przez okres dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia. Zgodnie z § 5 ust. 2 tego rozporządzenia operator publiczny w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Prawodawca nie wprowadził obowiązku, aby dla skuteczności nadania użytkownikowi odbiornika RTV numeru identyfikacyjnego, konieczne było doręczenie zawiadomienia o jego nadaniu. Przesłanie zawiadomienia ma wobec tego charakter wyłącznie informacyjny, wtórny do samego nadania numeru identyfikacyjnego, która to czynność dokonywana jest z urzędu, a organ nie jest zobowiązany do uzyskania potwierdzenia odbioru powiadomienia strony o jego nadaniu. Dla skuteczności nadania numeru identyfikacyjnego, nie jest konieczne legitymowanie się przez operatora dowodem nadania, czy też zwrotnym potwierdzeniem odbioru takiego powiadomienia.
Sąd I instancji podkreślił, że jako dowód zarejestrowania odbiornika przedstawiono odcinek "U" nr [...] z datownikiem "[...]", a także wydruki z bazy danych o abonentach, wskazujące, że do 16 listopada 2004 r. w ramach zarejestrowanego na zobowiązanego odbiornika, były uiszczane opłaty abonamentowe. W systemie wskazany został adres ulica S. oraz miejscowość L. Wskazano przy tym numer książeczki [...] oraz "data zaw. 11.02.2004". Jednocześnie z ww. odcinka "U" wydanego jak się wydaje (z uwagi jedynie na datownik, przy braku wypełnienia daty przy podpisie) w dniu 20 grudnia 2002 r. wynika adres "T. [...], L. [...]", a zatem inny adres. Adres ten zgodny jest z przedstawionym przez stronę zaświadczeniem o zameldowaniu. Tym samym zobowiązany dopełnił formalności związanych z poinformowaniem o zmianie adresu zamieszkania, a Wierzyciel od 2002 r. dysponował nowym adresem zamieszkania skarżącego, tj. adresem "T. [...], L.".
W ocenie WSA z wydruku bazy danych wynika, że w dniu 11 lutego 2004 r. nastąpiło jakieś zdarzenie, bowiem wskazano "data zaw.: 11.02.2004". Bez dokumentu źródłowego nie jest możliwe dokonanie oceny czego dotyczyła ta adnotacja. Tymczasem zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego zostało przesłane na pierwotny adres, tj. na ul. S. w L. W rozporządzeniu Ministra Transportu z 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. z 2007 r., nr 187, poz. 1342) w § 3 wskazano, że dowodem zarejestrowania odbiorników, z zastrzeżeniem § 5, jest: 1) wniosek o rejestrację odbiorników radiofonicznych lub telewizyjnych, o którym mowa w § 2 ust. 2, lub 2) zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych lub telewizyjnych, o którym mowa w § 2 ust. 4. Stosownie do § 5 tego rozporządzenia dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników stanowią dowód zarejestrowania odbiorników nie dłużej niż przez okres dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia (ust. 1). Operator publiczny w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia (ust. 2). Do zmiany danych zawartych w imiennej książeczce opłaty abonamentowej za używanie odbiorników oraz do postępowania w przypadku jej zgubienia lub zniszczenia stosuje się przepis § 4 (ust. 3). Z powyższego wynika zatem, że w okresie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia operator pocztowy miał obowiązek nadania posiadaczom imiennych książeczek indywidualnego numeru identyfikacyjnego, o czym miał zawiadomić w tym terminie takiego posiadacza. Zatem brak jest dowodu na to, by zobowiązanemu został nadany indywidualny adres identyfikacyjny, a także by zobowiązany został zawiadomiony o tym fakcie. Zawiadomienie bowiem wskazuje inny adres niż adres z książeczki [...] wskazanej w odcinku U nr [...].
Sąd podkreślił, że wierzyciel w wydanych postanowieniach bezrefleksyjnie uznał, że strona nie dopełniła obowiązku zmiany miejsca zamieszkania, choć już z porównania odcinka "U" z wydrukiem z bazy danych oraz zawiadomieniem o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego powyższe twierdzenie było bezpodstawne. Co więcej nie odniósł się do tego, czy w świetle § 5 rozporządzenia istnieje dowód nadania stronie nowego numeru i czy w tym kontekście można uznać, że zobowiązany został o nim zawiadomiony. Oceny tej nie zmienia fakt wyrejestrowania przez stronę odbiornika 12 kwietnia 2022 r., bowiem w świetle powyższego, wyrejestrowanie to mogło być zbyteczne.
Zdaniem WSA co do zasady to na stronie ciąży obowiązek wykazania faktu dokonania zmian adresowych czy wyrejestrowania odbiornika, jednakże wskazane rozporządzenie dotyczące trybu rejestracji odbiorników nie regulowało w żaden sposób formy w jakiej wyrejestrowanie powinno nastąpić. Domaganie się od strony, by przewidziała w 2002 r. bądź 2004 r., że po 21 latach będzie konieczność wykazania wskazanych faktów nie znajduje uzasadnienia prawnego, zwłaszcza, że sam wierzyciel nie przedstawia dowodu istnienia obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej po tej dacie, a wręcz materiał dowodowy przedstawiony przez wierzyciela zdaje się potwierdzać, że nie tylko doszło do skutecznego poinformowania o zmianie adresu, ale także mogło dojść do jego wyrejestrowania.
Rolą wierzyciela przy ponownym rozpatrzeniu sprawy będzie przeanalizowanie dowodów zgromadzonych w sprawie. Wierzyciel oceni przy tym, czy na etapie ponownego rozpatrzenia zażalenia możliwe jest uzupełnienie akt sprawy o stosowną dokumentację (o ile takowa jest w posiadaniu organu) potwierdzającą istnienie obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym przez zobowiązanego.
Poczta Polska S.A. Dyrektor Centrum obsługi Finansowej wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego zmiany i oddalenie skargi Zobowiązanego. Ewentualnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości przekazanie Sprawy WSA w Gliwicach do ponownego rozpoznania. W każdym z przypadków autor skargi kasacyjnej wniósł o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz zrzekł się przeprowadzenia rozprawy
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie:
I. Prawa materialnego tj.
1. przepisów art. 49 ustawy o radiofonii i telewizji w zw. z § 2 ust. 2 oraz § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z 16 lipca 1993 r. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że:
1) to na wierzycielu ciąży obowiązek wykazania, poprzez załączenie stosownych dowodów, braku podnoszonego, a nie wykazanego i nieudowodnionego w żaden sposób przez Zobowiązanego braku powiadomienia urzędu pocztowego o zmianie miejsca stałego pobytu (zamieszkania) wymaganego ww. przepisami,
2) to na wierzycielu ciąż obowiązek wykazania, mimo braku powiadomienia o zmianie miejsca zamieszkania zobowiązanego w sposób wskazany w rozporządzenia Ministra Łączności z 16 lipca 1993r. oraz, że wpisanie przez Zobowiązanego 20 grudnia 2002 r. na odcinku U (wniosku o wydanie nowej książeczki radiofonicznej) nowego adresu zamieszkania jest wystarczające do uznania, że spełnił on obowiązek przewidziany w § 2 ust. 2 oraz § 4 ww. rozporządzenia, oraz że tym samym że nie ciążyła na Zobowiązanym powiadomienia urzędu pocztowego o takiej zmianie na przystosowanym do tego i załączonym do książeczki radiofonicznej odcinku Z, zgodnie z pouczeniem zawartym w książeczce w części o nazwie ,,informacja dla abonenta'', a końcowo, że Zobowiązany dopełnił formalności związanych z poinformowaniem o zmianie adresu zamieszkania, a wierzyciel od 2002r. powinien wszelką korespondencję w tym zawiadomienie o nadaniu numeru identyfikacyjnego przesyłać na adres wskazany w odcinku U zawiadomienia o nadaniu numeru identyfikacyjnego Zobowiązanemu z roku 2008r. przesłane na adres nie zmieniony na odcinkiem Z, będący jednocześnie adresem pod którym zarejestrował odbiornik jest niewystarczające do uznania, że zawiadomienie to jest skutecznie przesłane i prawidłowe.
Mylne zrozumienie przez Sąd wymienionych przepisów doprowadziło do uznania przez WSA w Gliwicach, że: ,,jednocześnie z ww. odcinka U wydanego (...) w dniu 20 grudnia 2002 r. wynika adres ,,T. [...], L. [...]" a zatem inny adres. Adres ten zgodny jest z przedstawionym przez skarżącego zaświadczenia o zameldowaniu. Oznacza to, że zobowiązany dopełnił formalności związanych z poinformowaniem o zmianie adresu zamieszkania i w konsekwencji zdaniem Sądu wierzyciel dopuścił się nieprawidłowości w rozumieniu ww. przepisów i wobec tego uzasadnione było wydanie wobec Wierzyciela wyroku uchylającego postanowienia organów obu instancji jako naruszające prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie
2. art. 2 ust. 1 - 3 oraz art. 3 ust 4 oraz art. 5 ustawy z 21 kwietnia 2005r. o opłatach abonamentowych w zw. § 3 oraz § 4 i § 5 rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych t telewizyjnych oraz w zw. z § 9 oraz § 11 - s 18 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z 17 grudnia 2013r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu że:
1. to na Wierzycielu ciąży obowiązek wykazania, poprzez załączenie stosownych dowodów, braku podnoszonego a nie wykazanego i nieudowodnionego w żaden sposób przez Zobowiązanego dokonania zmiany danych w sposób wymagany ww. przepisami,
2. Nawet jeżeli zobowiązany nie zmienił danych adresowych w sposób wskazany w ww. przepisach a jedynie wskazał inny adres na niedostosowanym do tego i błędnym odcinku U książeczki radiofonicznej w 2002r. to wierzyciel od tego dnia był zobowiązany kierować wszelką korespondencje w tym zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru w roku 2008r. na wskazywany w ten sposób przez zobowiązanego inny niż rejestracja adres oraz że a contrario, że nie ciążyło na Zobowiązanym powiadomienia urzędu pocztowego o takiej zmianie na przystosowanym do tego i załączonym do książeczki radiofonicznej odcinku Z, zgodnie z pouczeniem zawartym w książeczce w częściowo o nazwie ,,informacja dla abonenta" a końcowo, że zobowiązany poprzez odcinek U dopełnił formalności związanych z poinformowaniem o zmianie adresu zamieszka, a nadto, że zawiadomienie o nadaniu numeru identyfikacyjnego zobowiązanemu z roku 2008r. przesłane na adres nie zmieniony na odcinkiem Z, a więc w sposób wymagany przepisami, będący jednocześnie adresem pod którym zobowiązany zarejestrował odbiornik jest niewystarczające do uznania, że zawiadomienie to jest skutecznie przesłane i prawidłowe oraz, że został zobowiązanemu nadany indywidualny numer identyfikacyjny,
3. wierzyciel powinien posiadać inny dowód niż zawiadomienie o nadaniu numeru identyfikacyjnego z 2008r. wysłane na adres zobowiązanego podany przy rejestracji odbiornika na dowód dalszego istnienia po jego stronie obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej a także , że to po wierzyciel powinien przedstawić dowód na brak wyrejestrowania odbiornika przez zobowiązanego,
4. domaganie się od skarżącego by posiadał dowód potwierdzający zmianę adresu czy też wyrejestrowanie odbiorników w sposób przewidywany przepisami nie znajduje uzasadnienia prawnego a fakt, że zawiadomienie o nadaniu numeru identyfikacyjnego zobowiązanemu z roku 2008r przesłane na jego adres nie zmieniony na odcinkiem Z a więc w sposób wymagany przepisami, będący jednocześnie adresem pod którym zobowiązany zarejestrował odbiornik jest niewystarczające do uznania, że został zobowiązanemu nadany indywidualny numer identyfikacyjny i nadal istnieje po jego stronie obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej.
Mylne zrozumienie przez Sąd wymienionych przepisów doprowadziło do uznania przez WSA w Gliwicach, że brak jest dowodu na to, by zobowiązanemu został nadany numer identyfikacyjny, a także by zobowiązany został zawiadomiony o tym fakcie. Zawiadomienie bowiem wskazuje na inny adres niż adres z książeczki B [...] wskazanej w odcinku U nr [...]. Wierzyciel w wydanych postanowieniach bezrefleksyjnie uznał, że skarżący nie dopełnił obowiązku zmiany miejsce zamieszkania, choć już z porównania odcinka U z wydrukiem z bazy danych oraz zawiadomieniem o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego powyższe twierdzenie było bezpodstawne, a nadto WSA w Gliwicach uznał, że Jednocześnie z ww. odcinka "U" wydanego jak się wydaje (z uwagi jedynie na datownik, przy braku wypełnienia daty przy podpisie) w dniu 20 grudnia 2002 r. wynika adres "T. [...], L. [...]", a zatem inny adres. Adres ten zgodny jest z przedstawionym przez skarżącego zaświadczeniem o zameldowaniu. Oznacza to, że zobowiązany dopełnił formalności związanych z poinformowaniem o zmianie adresu zamieszkania, i dalej WSA uznał, że co do zasady to na skarżącym ciąży obowiązek wykazania faktu dokonania zmian adresowych czy wyrejestrowania odbiornika, jednakże ww. rozporządzenie dotyczące trybu rejestracji odbiorników nie regulowało w żaden sposób formy w jakiej wyrejestrowanie powinno nastąpić. Domaganie się od skarżącego, by przewidział w 2002 r. bądź 2004 r., że po 21 latach będzie konieczność wykazania ww. faktów nie znajduje uzasadnienia prawnego, zwłaszcza, że sam wierzyciel nie przedstawia dowodu istnienia obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej po tej dacie, a wręcz materiał dowodowy przedstawiony przez wierzyciela zdaje się potwierdzać, że nie tylko doszło do skutecznego poinformowania o zmianie adresu, ale także mogło dojść do jego wyrejestrowania i w konsekwencji zdaniem Sądu wierzyciel dopuścił się nieprawidłowości w rozumieniu ww. przepisów i wobec tego uzasadnione było wydanie wobec wierzyciela wyroku uchylającego postanowienia organów obu instancji;
3. art. 2 ust. 1 - 3 oraz art. 3 ust. 4 ustawy o opłatach abonamentowych w zw. z § 2 ust. 4 oraz § 4 i § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych oraz w zw. z § 11 i § 18 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z 17 grudnia 2013r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że to na wierzycielu ciąży obowiązek wykazania poprzez załączenie stosownych dowodów faktu posiadania w dalszym ciągu w spornym okresie przez zobowiązaną zarejestrowanego odbiornika i istnienia obowiązku zapłaty za niego innego niż przedstawione przez wierzyciela: zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego z 31 lipca 2007 r., wydruk bazy danych potwierdzający zarejestrowanie odbiornika przez zobowiązanego oraz wyrejestrowanie odbiornika dopiero 15 kwietnia 2022 r. w placówce pocztowej Lublin [...] wobec podnoszonego a nie wykazanego i nieudowodnionego w żaden sposób przez Zobowiązanego wcześniejszego jego wyrejestrowania, a także wobec stwierdzonego przez Sąd nieprzedstawienia przez wierzyciela wymaganego zdaniem Sądu innego dowodu niż zawiadomienie o nadaniu numeru identyfikacyjnego z 2008 r wysłanego na adres zobowiązanego podany przy rejestracji odbiornika tj. dowodu na dalsze istnienie po jego stronie obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej a także, że to po wierzyciel powinien przedstawić dowód na brak wyrejestrowania odbiornika przez zobowiązanego w okresie wcześniejszym niż 15 kwietnia 2022 r. a także, że to wierzyciel od roku 2002 (moment wskazania na odcinku U innego adresu ni adres zarejestrowania odbiornika) był zobowiązany kierować wszelką korespondencje w tym zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru w roku 2oo8r. na wskazany w ten sposób przez zobowiązanego inny niż rejestracja adres oraz że a contrario, że nie ciążyło na Zobowiązanym powiadomienia urzędu pocztowego o takiej zmianie na przystosowanym do tego i załączonym do książeczki radiofonicznej odcinku Z, zgodnie z pouczeniem zawartym w książeczce w części o nazwie ,,informacja dla abonenta'', a końcowo, że Zobowiązany poprzez odcinek U dopełnił formalności związanych z poinformowaniem o zmianie adresu zamieszkania, a nadto, że zawiadomienie o nadaniu numeru identyfikacyjnego Zobowiązanemu z roku 2008r. przesłane na adres nie zmieniony na odcinkiem Z a więc w sposób wymagany przepisami, będący jednocześnie adresem pod którym zobowiązany zarejestrował odbiornik jest niewystarczające do uznania, że zawiadomienie to jest skutecznie przesłane i prawidłowe oraz, że został zobowiązanemu nadany indywidualny numer identyfikacyjny. Mylne zrozumienie przez Sąd wymienionych przepisów doprowadziło do uznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, że stanowisko Wierzyciela w uchylonych postanowieniach jest wadliwe oraz do uznania przez Sąd, że dowód wyrejestrowania odbiornika wcześniej niż faktycznie dokonanie przez zobowiązanego wyrejestrowania tj. 15.04.2022 r. ciąży na wierzycielu podobnie jak ciąży na nim dowód inny niż zawiadomienie o nadaniu numeru identyfikacyjnego w 2008 r. na istnienie po stronie zobowiązanego obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej i w konsekwencji to zdaniem Sądu wierzyciel dopuścił się nieprawidłowości w rozumieniu przepisów i wobec tego uzasadnione było wydanie wobec wierzyciela wyroku uchylającego postanowienia organu obu instancji jako naruszające prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie
4. art. 2 art. 1-3 ustawy abonamentowej w zw. z § 2 ust. 4 oraz § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych oraz w zw. z § 11 i § 18 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że z ww. przepisów wynika, że dla prawidłowego wykazania poinformowania zobowiązanego przez wierzyciela o nadaniu numeru identyfikacyjnego zobowiązanemu jest posiadanie przez wierzyciela na to dowodu (dokumentacji innej niż duplikat zawiadomienia o jego nadaniu z 31lipca 2008 r. i obowiązek, a co za tym idzie przedstawienie tego innego dowodu Sądowi. Mylne zrozumienie przez Sąd wymienionych przepisów doprowadziło do uznania przez WSA w Gliwicach, że wierzyciel dopuścił się nieprawidłowości w rozumieniu przepisów i wobec tego uzasadnione było wydanie wobec Wierzyciela wyroku uchylającego postanowienia organów obu instancji jako naruszające prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie,
5. art. 2 ust. 1- 3 ustawy abonamentowej w zw. z § 2 ust. 4 oraz § 5 ust. i 2 i rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych oraz w zw. z § 11 i § 18 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z 17 grudnia 2013 r. sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że pomimo nie kwestionowania przez zobowiązanego faktu rejestracji odbiornika RTV, wobec nie przedstawienia żadnych dowodów na jego wyrejestrowanie przed 15.O4.2O22 r. lub skuteczne przeprowadzenie procedury zwolnienia z opłat za abonament RTV oraz nie przedstawienie skutecznej i wymaganej przepisami zmiany adresu zamieszkania zobowiązanego, a zatem również miejsca w którym korzysta z zarejestrowanego odbiornika RTV, zdaniem Sądu na wierzyciela przeszedł ciężar dowodu w tym zakresie w tym również dowodu na dokonanie takiej skutecznej zmiany adresu i dowodu na brak wyrejestrowania odbiornika przez Zobowiązanego przed 15.O4.2O22r. i przedstawienie ich Sądowi.
Mylne zrozumienie przez Sąd wymienionych przepisów doprowadziło do uznania przez WSA w Gliwicach, że wierzyciel dopuścił się nieprawidłowości w rozumieniu przepisów i wobec tego uzasadnione było wydanie wobec Wierzyciela wyroku uchylającego postanowienia organów obu instancji jako naruszające prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie;
6. § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z 16.07. 1993r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych przez ich błędną wykładnię polegająca przede wszystkim na przyjęciu, że to na wierzycielu ciążył obowiązek interpretacji w tym postępowaniu przepisów ww. rozporządzenia Ministra Łączności z 16.07.1993r. a w szczególności tego w jakiej formie opisana w Rozporządzeniu procedura powiadomienia posiadacza książeczki radiofonicznej o zmianie nazwiska, miejsca stałego pobytu, zagubieniu lub zniszczeniu książeczki oraz o zaprzestaniu używania odbiornika ma nastąpić i w konsekwencji wobec braku tego wyjaśnienia wierzyciela w postepowaniu nie wykazał istnienia egzekwowanego obowiązku i w konsekwencji zdaniem Sądu wierzyciel dopuścił się nieprawidłowości uzasadniających wydanie wobec wydanie wobec wierzyciela wyroku uchylającego postanowienia organów obu instancji jako naruszające prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie,
II. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) poprzez uwzględnienie skargi, i uchylenie postanowień organów obu instancji jako naruszających prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie jako naruszających przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik Sprawy – art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18 o.p.e.a, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., polegające na błędnie ustalonym stanie faktycznym polegającym w szczególności na przyjęciu, że
1) duplikat zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego z datą jego sporządzenia przez wierzyciela będącą jednocześnie datą nadania zawiadomienia listem zwykłym na adres rejestracji odbiornika, nie zmienionego w wymagany sposób przez zobowiązanego nie jest dowodem wystarczającym na wykazanie nadania przez wierzyciela w/w numeru i spełnienia przez niego warunku, o którym mowa w § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych
2) zarejestrowanie odbiornika przez Zobowiązanego wobec nie wykazania przez niego jego wyrejestrowania przed data 15.04.022 r w sposób określony w obowiązującym ówcześnie § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z 17.07.1993 r w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych ale także na podstawie późniejszych przepisów tj. § 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 22 lipca 2005 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych czy też § 4 rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007r w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych i § 13 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z 17 grudnia 2013 r., w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych nie jest wystarczające do uznania, że był on zobowiązany do dalszego uiszczania w/w opłat w spornym okresie;
3) na Zobowiązanym nie ciąży obowiązek wykazana, że do podnoszonego przez nią wyrejestrowania odbiornika RTV przed 15.04.2022r.. rzeczywiście doszło i uznania wyłącznie na podstawie słów zobowiązanego, że do dalszego uiszczania opłat abonamentowych w Spornym okresie nie był już zobowiązany, albowiem mogło dość 21 lal temu do jego wyrejestrowania i nie ma materiału dowodowego pozwalającego na jednoznaczne wskazanie ciągłości istnienia obowiązku uiszczania opłaty za abonament RTV zarejestrowany odbiornik;
4) powinien istnieć w aktach niniejszej Sprawy posiadanych przez wierzyciela dowodu wyrejestrowania odbiornika RTV tylko z tej przyczyny, że zobowiązany podnosi, że wyrejestrowywał odbiornik przed 14.04.2022 r. a nie obciąża ten dowód zobowiązanego, który na fakt wyrejestrowania odbiornika się powołuje i wywodzi z niego skutki prawne jak też, że to na wierzycielu ciąży obowiązek wykazania w postępowaniu dlaczego takiego dowodu wierzyciel nie posiada,
5) dla skuteczności dochodzenia od Zobowiązanego opłat abonamentowych powinien zostać przedstawiony przez wierzyciela - Sądowi inny dowód (dokument) niż zawiadomienie o nadaniu zobowiązanemu indywidualnego numeru identyfikacyjnego z 31.07.2008r., kierowany na adres wynikający z rejestracji odbiornika rtv, który to adres nie został skutecznie przed, tą datą przez zobowiązanego zmieniony
6) przedstawiony przez wierzyciela duplikat zawiadomienia o nadaniu Zobowiązanemu indywidualnego numeru identyfikacyjnego Z 31.07.2008 r. , jest nieprawidłowy i niewystarczający do uznania, że na zobowiązanym nadal ciążył obowiązek uiszczania opłat abonamentowych a nadto, że zawiadomienie to powinno być wysłane pod inny adres niż wskazywany przy rejestracji odbiornika tylko dlatego, że w 2002r. na odcinku ,,U" zobowiązany wpisał inny adres niż przy rejestracji odbiornika t.j. mimo nie dokonania formalnej zmiany tego adresu w sposób przewidziany przepisami oraz w sposób, o którym był poinformowany jako abonent w posiadanej przez niego książeczce abonamentowej,
7) zarejestrowanie odbiornika bez jego późniejszego wyrejestrowania oraz nadanie użytkownikowi indywidualnego numeru identyfikacyjnego i jego przesłanie na adres rejestracji odbiornika rtv nie stanowi wystarczającej przesłanki istnienia wynikającego z obecnie obowiązującej ustawy abonamentowej i rozporządzeń wykonawczych do niej o obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, który podlega egzekucji w trybie u.p.e.a. błędnie wskazujące, że Wierzyciel nieprawidłowo rozstrzygnął i ustosunkował się do podnoszonych przez Zobowiązanego zarzutów albowiem wydane przez Wierzyciela postanowienia nie naruszają w żadnym stopniu przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy a tym bardziej art.2 ust. 1 - 3 oraz art. 3 ust. 4 ustawy o opłatach abonamentowych a także § 2 ust. 4 oraz § 4 ust 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007r. oraz § 11 - § 18 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z 17 grudnia 2013r. a także § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z 16.07.1993r a wobec tego Wojewódzki Sąd Administracyjny Gliwicach musiałby uznać wniesioną przez zobowiązanego skargę jako niezasadną należy oddalić
2. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niedokonanie kontroli legalności działania wierzyciela, wydanych przez niego aktów, brak podania przez Sąd I instancji analizy regulacji prawnych rozstrzygnięcia. a podanie jedynie konkluzji skutkujących uwzględnieniem skargi i uchyleniem postanowień wierzyciela, a więc naruszenia powodującego błędną analizę i pominięcie ustaleń wierzyciela, załączonych do akt dokumentów, a co za tym idzie nie rozpoznanie istoty sprawy, co mogło mieć wpływ na treść wyroku, ponieważ kompleksowa analiza zgłoszonych zarzutów a następnie ocena działania wierzyciela na podstawie posiadanych przez niego i przedstawionych Sądowi dokumentów oraz w świetle przedstawionych zastrzeżeń, ustaleń i dowodów oraz przepisów prawa powinna doprowadzić do oddalenia skargi zobowiązanego przez WSA w Gliwicach,
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie organ przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Zobowiązany w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Za podstawę wyroku z 16 lutego 2023 r., I SA/Gl 1428/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie przyjął ustaleń faktycznych dokonanych przez Pocztę Polską S.A. Centrum Obsługi Finansowej. Uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego zawiera jednoznaczne stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyraził w trybie art. 153 p.p.s.a. następującą ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, wiążące w sprawie sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia: " (...) w postępowaniu dotyczącym opłaty abonamentowej na wierzycielu spoczywa obowiązek wynikający z przepisów k.p.a. Sam wierzyciel w ostatnim akapicie zaskarżonego postanowienia odwołał się do treści art. 7 i art. 77 k.p.a. Jednakże poza ich przywołaniem nie zastosował się do treści wskazanych przepisów. Nie zgromadził bowiem materiału dowodowego pozwalającego na jednoznaczne wskazanie ciągłości istnienia obowiązku, w tym skutecznego nadania indywidulanego numer identyfikacyjnego. Zważywszy zatem na naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, jako mogące w istotny sposób naruszyć prawo. Jednocześnie z uwagi na konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego, jak i konieczność wypowiedzenia się co do ustalonych kwestii w ramach postępowania dwuinstancyjnego Sąd działając na podstawie art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259) uchylił także postanowienie wydane w I instancji. Rolą wierzyciela przy ponownym rozpatrzeniu sprawy będzie przeanalizowanie dowodów zgromadzonych w sprawie a przekazanych Sądowi wraz ze skargą. Wierzyciel oceni przy tym, czy na etapie ponownego rozpatrzenia zażalenia możliwe jest uzupełnienie akt sprawy o stosowną dokumentację (o ile takowa jest w posiadaniu organu) potwierdzającą istnienie obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym przez zobowiązanego. W zależności od wyniku tych czynności wyda stosowne rozstrzygnięcie odnosząc się do argumentacji zobowiązanego. Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji."
Według art. 174 pkt 2) p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Konstrukcja tej normy prawnej wskazuje, że stawiając zarzut naruszenia przepisów postępowania, które w ocenie strony skarżącej zostały naruszone przez Sąd I instancji, należy uprawdopodobnić istnienie potencjonalnego związku przyczynowego między uchybieniem proceduralnym a wynikiem postępowania sądowoadministracyjnego. W tym wypadku nie chodzi o to, że ewentualne uchybienie mogło mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy, lecz wpływ istotny. Oparcie skargi kasacyjnej na naruszeniu przepisów postępowania jest niezbędne w sytuacji, gdy strona zamierza kwestionować stan faktyczny przyjęty przy wyrokowaniu przez Sąd I instancji. Sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego sprawy, lecz jedynie ocenia, jak z tego obowiązku wywiązał się organ administracji.
W ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2) p.p.s.a. w pkt II. 1. petitum skargi kasacyjnej kasator zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w powiązaniu z art. 7 kpa, art. 18 upea, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa, natomiast w pkt II. 2. petitum skargi kasacyjnej naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a.
Ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (upea) w art. 1 pkt 1) określa sposób postępowania wierzycieli w przypadkach uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków, o których mowa w art. 2. Zgodnie zaś z art. 2 § 1 pkt 3) upea, egzekucji administracyjnej podlegają należności pieniężne, inne niż wymienione w pkt 1 i 2, jeżeli pozostają we właściwości rzeczowej organów administracji publicznej. Przyjmuje się, że obowiązkami o charakterze pieniężnym w rozumieniu upea są obowiązki polegające na uiszczeniu kwoty pieniężnej organowi lub innej instytucji państwa polskiego, państwa członkowskiego, innego państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego. Z upea nie wynika, aby administracyjne należności pieniężne podlegały "ustalaniu". Wystarczy, że będą one wyczerpująco określone w samej ustawie, a organy administracji publicznej będą powołane ustawą do ich pobierania. O tym, czy dany obowiązek pozostaje w zakresie właściwości rzeczowej organów administracji publicznej decydują przepisy określające zadania i kompetencje organów zaliczanych do administracji publicznej, o ile przewidują zapewnianie realizacji takiego obowiązku przez dany organ tej administracji.
Według art. 3 § 1 upea, egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo - w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego - bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej. Ta regulacja prawna oznacza po pierwsze, że obowiązki administracyjne wynikające bezpośrednio z przepisów prawa muszą być tymi przepisami określone na tyle dokładnie, że z samej treści przepisów prawa da się ustalić zarówno osobę (podmiot), na której obowiązek spoczywa, jak i jego treść. Po drugie, muszą mieścić się w zakresie administracji rządowej lub administracji samorządu terytorialnego.
Według art. 18 upea w brzmieniu obowiązującym do 25 marca 2024 r., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Od 25 marca 2024 r. przepis ten brzmi: Jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej: 1) do czynności wierzyciela podejmowanych przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie niniejszej ustawy, 2) w postępowaniu egzekucyjnym - przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio.
Odpowiednie stosowanie określonego przepisu może polegać na jego zastosowaniu wprost albo z pewnymi modyfikacjami, usprawiedliwionymi odmiennością stanu "podciągniętego" pod dyspozycję stosowanego przepisu, bądź na niedopuszczeniu jego stosowania do rozpatrywanego stanu w ogóle. Ta niedopuszczalność może wynikać albo bezpośrednio z treści wchodzących w grę regulacji prawych, albo z tego, że zastosowania danej normy nie dałoby się pogodzić ze specyfiką i odmiennością rozpoznawanego stanu.
Należy podkreślić, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji dominuje przede wszystkim interes wierzyciela, natomiast ochrona praw zobowiązanego została uregulowana tak, że stosowanie przepisów kpa jest ograniczone tylko do zagadnień nie uregulowanych w upea, ponieważ przepisy kpa nie mogą modyfikować regulacji specyficznych dla postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu egzekucyjnym w administracji prowadzi się swoiste postępowanie dowodowe, którego przedmiotem jest określenie sposobu przymusowego doprowadzenia do wykonania obowiązków określonych w tytule wykonawczym. Organ egzekucyjny musi podjąć czynności w celu ustalenia sytuacji majątkowej i faktycznej zobowiązanego i ma prawo wykorzystywać tu wszelkie środki dowodowe, zarówno uregulowane w kodeksie postępowania administracyjnego, jak i nienazwane. Gdy postępowanie egzekucyjne nie było poprzedzone postępowaniem administracyjnym, osoba wobec której wystawiono tytuł egzekucyjny ma prawo domagać się przeprowadzenia postępowania dowodowego w trakcie postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny w takich wypadkach zobowiązany jest natomiast do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przy zastosowaniu odpowiednich reguł postępowania administracyjnego, także co do postępowania dowodowego w możliwie jak najszerszym dla realizacji specyfiki postępowania egzekucyjnego zakresie. Takie postępowanie wyjaśniające może prowadzić organ egzekucyjny wówczas, gdy jest jednocześnie wierzycielem. Natomiast gdy wierzyciel nie jest organem egzekucyjnym, organ egzekucyjny nie prowadzi takiego postępowania wyjaśniającego oczekując na stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, ponieważ wierzyciel i organ egzekucyjny to różne podmioty, wierzycielem jest Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A.
Należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 pkt 1), pkt 2) upea, ustawa określa: sposób postępowania wierzycieli w przypadkach uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków, o których mowa w art. 2; prowadzone przez organy egzekucyjne postępowanie i stosowane przez nie środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązków, o których mowa w art. 2. Natomiast, według art. 1a tej ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o: 7) organie egzekucyjnym - rozumie się przez to organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków; 13) wierzycielu - rozumie się przez to podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym; 20) zobowiązanym - rozumie się przez to osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają.
Organ egzekucyjny wszczął egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela (Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A.) i na podstawie wystawionego [...] marca 2022 r. przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru (art. 26 § 1 upea). Zgodnie z art. 33 § 1 i 2 pkt 1) upea, zobowiązany wniósł do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, którego podstawą jest nieistnienie obowiązku. Według art. 34 § 1 i 2 pkt 1) upea, organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie, w którym oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Natomiast, według art. 34 § 4 upea, organ egzekucyjny po otrzymaniu zawiadomienia o wydaniu ostatecznego postanowienia o: 1) oddaleniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej albo stwierdzeniu jego niedopuszczalności - kontynuuje postępowanie egzekucyjne albo podejmuje zawieszone postępowanie egzekucyjne; 3) uznaniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w: a) art. 33 § 2 pkt 1-5 - umarza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części.
Postanowieniem ostatecznym z [...] września 2022 r. wierzyciel (Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A.) po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez zobowiązanego w trybie art. 34 § 3 upea na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej z 21 lipca 2022 r. oddalające zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, którego podstawą jest nieistnienie obowiązku, utrzymał w mocy to rozstrzygnięcie.
W przepisach art. 33 upea i art. 34 upea kompleksowo uregulowano instytucję zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Są tam zawarte normy prawa materialnego oraz przepisy postępowania (sposób wniesienia zarzutu; termin wniesienia; sposób rozpatrzenia zarzutu; forma rozstrzygnięcia – postanowienie; środek zaskarżenia – zażalenie; postępowanie organu egzekucyjnego po otrzymaniu zawiadomienia o wydaniu ostatecznego postanowienia). I tylko wyłącznie w tym zakresie mogą mieć odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Postępowanie w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest elementem prowadzonego przez organ egzekucyjny postępowania mającego na celu doprowadzenie do wykonania obowiązku, w którym wierzyciel postępuje w sposób określony w art. 34 § 2 upea. Na organie egzekucyjnym ciąży obowiązek niezwłocznego przekazania wierzycielowi zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, a następnie obowiązek podjęcia stosownych działań po otrzymaniu zawiadomienia o wydaniu ostatecznego postanowienia. Natomiast, obowiązkiem wierzyciela jest rozpoznanie zarzutu we wskazanym trybie. Zgodnie z art. art. 33 § 4 upea, zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie. Z tej regulacji prawnej wprost wynika, że to zobowiązany ma przedstawić dowody uzasadniające żądanie. Na wierzycielu, który w tym wypadku nie jest organem władzy publicznej nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania zobowiązanego, wierzyciel jest obowiązany rozpatrzyć cały materiał dowodowy przedstawiony przez zobowiązanego oraz dokumenty, którymi dysponuje, zobowiązany ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia żądania w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Ciężar wykazania spełnienia przesłanki nieistnienia obowiązku spoczywa na zobowiązanym (takie stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 stycznia 2024 r., I GSK 1658/22, LEX nr 3686578).
Oddalenie przez wierzyciela zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, którego podstawą jest nieistnienie obowiązku, jest elementem stanu faktycznego sprawy podlegającym kontroli wojewódzkiego sądu administracyjnego w ramach art. 134 § 1 p.p.s.a. Niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, przytoczonymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed tymi organami. Sąd rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie zaś z art. 80 kpa, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Z treści powołanego przepisu wynika przede wszystkim to, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całego materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności.
Te zasady mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, z uwzględnieniem regulacji szczególnej z art. 33 § 4 upea (Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie). Skoro wierzyciel nie jest organem administracji publicznej w rozumieniu art. 1 pkt 1 kpa, lecz jest uczestnikiem postępowania egzekucyjnego (podobnie jak zobowiązany), które prowadzi organ egzekucyjny, to nie można na niego nakładać obowiązku z art. 77 § 1 kpa (Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy). Tym bardziej, że ciężar dowodu został odmiennie uregulowany w art. 33 § 4 upea. Jeśli zaś chodzi o zasady określone w art. 7 kpa (Zasada prawdy obiektywnej; zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli) nie dotyczą one wierzyciela, jak również organu egzekucyjnego. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiera bowiem regulację szczególną w art. 7 (zasady: praworządności; celowości; najmniejszej uciążliwości stosowanego środka egzekucyjnego): "Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy."
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna ma usprawiedliwioną podstawę z art. 174 pkt 2) p.p.s.a., ponieważ Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził naruszenie przez wierzyciela przepisów postępowania (art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa), które nie mają zastosowania przy rozpatrywaniu przez wierzyciela zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. To zaś oznacza, że nieistniejące naruszenie przepisów postępowania nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, tj. na ostateczne postanowienie wierzyciela oddalające zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, którego podstawą jest nieistnienie obowiązku.
Z tych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uwzględnił skargę kasacyjną uchylając zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2) p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).