I GSK 778/22

I GSK 778/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-03-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Dudar /sprawozdawca/
Joanna Salachna
Piotr Pietrasz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I SA/Rz 813/21 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2022-01-13
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1341
art. 7 ust. 1
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 153, art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, 77, 80, 81
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2016 poz 703
art. 5, art. 9 ust. 1, art. 14 ust. 1, 22
Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 stycznia 2022 r. sygn. akt I SA/Rz 813/21 w sprawie ze skargi A. w T. na decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 11 sierpnia 2021 r. nr [...]1 w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2015 r. z dnia 11 sierpnia 2021 r. nr [...]2 w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na 2015 r. oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 13 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Rz 813/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, w wyniku rozpoznania skarg Spółki A. (dalej powoływana także jako "spółka", "skarżąca") oddalił jej skargi na decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie (dalej powoływany także jako "Dyrektor ARiMR", "organ odwoławczy") z dnia 11 sierpnia 2021 r. - nr [...]1 w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2015 rok i nr [...]2 w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2015 rok.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pełnomocnik skarżącej spółki, zaskarżając ten wyrok w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi w oparciu o art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, obecnie Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. zwana dalej "p.p.s.a.") zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
a) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. i art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2021 poz. 735 ze zm., dalej powoływana jako "k.p.a.") poprzez działanie organu odwoławczego powodujące podważenie zaufania skarżącej do organów administracji, skutkujące nieprawidłową oceną materiału zgromadzonego w toku postępowania wyjaśniającego i bezzasadne uznanie (nie oparte na konkretnych dowodach i dokumentach), iż A.Ż., R.S. użytkowali część działki o nr [...] jako podmioty niezależne od Wspólnoty, w sytuacji gdy grunt ten pozostaje we wspólnym użytkowaniu w ramach powołanej spółki;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez brak podjęcia wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, co skutkowało brakiem zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a mianowicie poprzez:
- uznanie, że Wspólnota w roku 2015 nie była posiadaczem rzeczonej działki o nr 321 podczas gdy należy zaznaczyć, iż prace na przydzielonych gruntach zostały wykonane zgodnie z zakresem przydzielonych prac i na powierzchni 1,11 ha natomiast A.Ż., R.S. i M.K. nie byli posiadaczami działki o nr [...] gdyż działania te miały charakter jednorazowego wejścia na grunt;
- uznanie, że A.Ż., R.S. i M.. władali i byli w posiadaniu części działki o nr [...], podczas gdy ww. osoby wyłącznie dokonali wykoszenia i zebrania pożytków w sposób jednorazowy, na większej powierzchni działki o nr [...], natomiast faktycznie nie weszli w posiadanie części gruntów Wspólnoty, a jednorazowe wykoszenie większej części gruntu nr [...] nie sposób uznać za wejście w posiadanie czy użytkowanie, skutkujące uzasadnioną podstawą do złożenia w tym zakresie wniosku o płatności;
- uznanie, że posiadacze działki są uprawnieniu do złożenia wniosków o płatności bezpośrednie oraz płatności ONW, w sytuacji gdy członkowie Wspólnoty stają się "posiadaczami" wyłącznie na mocy przyznanych im uprawnień przez Wspólnotę, w zakresie ustalonym uchwałą Wspólnoty podziałem prac na gruntach, które to są wykonywane w imieniu i na rzecz Wspólnoty;
- wydana przez organ decyzja jest decyzją prawidłową i słuszną, w sytuacji gdy organy wbrew twierdzeniom i wytycznym Sądu nie dokonały zweryfikowania zależności istniejących miedzy Wspólnotą a A.Ż., R.S. i M.K., bowiem za nieuzasadniony należy uznać potraktowanie równoznacznie jednorazowej czynności na gruncie z posiadaniem;
- rzekome niepodporządkowanie się woli Wspólnoty, poprzez jednorazowe wykoszenie użytków na większej części gruntu, skutkuje uznaniem za posiadacza gruntu oraz przyznaniem uprawnienia do złożenia wniosku o płatność, podczas gdy oprócz jednorazowego wykoszenia użytków ww. osoby podporządkowały się uchwałom Wspólnoty i wykonywały prace na gruncie w ramach przydzielonego im obszaru na działce o nr [...], a uchwała Wspólnoty o uznanie, że to Wspólnota jest wyłącznie uprawnionym podmiotem do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie płatności bezpośrednich nie została zaskarżona;
- A.Ż., R.S. i M.K. użytkowali sporną część gruntu nr [...], co powoduje uznanie, że są oni posiadaczami działki i posiadają legitymację do przyznania płatności, podczas gdy ww. osoby wszystkie prace wykonywały w imieniu i na rzecz Wspólnoty, w ramach przyznanych im uprawień przez Wspólnotę i w ramach zakresu prac;
- A.Ż., R.S. i M.K. użytkowali większe powierzchnie gruntów, niż te, który przysługiwały im na podstawie uchwały zebranie członków skarżącej spółki, podczas gdy jak wynika z protokołu komisji z dnia 8 czerwca 2015 r., użytki te wprawdzie zostały wykoszone, ale wyłącznie jednorazowo, a część gruntu nie była stale użytkowana przez ww. osoby;
- K.K. wydzierżawiła czy też użyczyła swojemu synowi M.K. gospodarstwo, przy czym władał on samodzielnie i we własnym imieniu sporną częścią gruntu, podczas gdy jak wskazano powyżej - nie użytkował on większej części gruntu, a tym samym z wszystkich dowodów zgromadzonych w aktach sprawy, w szczególności protokołu rozprawy z dnia 10 stycznia 2017 r. nr [...] wynika jednoznacznie, iż M.K. wykonywał prace na spornej części nieruchomości pomagając mamie – K.K.;
- uznanie, iż M.K. w roku 2015 władał sporną częścią nieruchomości, podczas gdy z akt sprawy, w szczególności oświadczeń M.K. i protokołu rozprawy nr [...] wynika, iż M.K. wykonując czynności na gruncie jedynie pomagał wraz z bratem rodzicom – K.K. i B.K., która jest udziałowcem Wspólnoty przy wykonywaniu prac zleconych przez Wspólnotę i wyłącznie na rzecz Wspólnoty;
- uznanie, że A.Ż., R.S. i M.K. władali sporną częścią nieruchomości we własnym imieniu i na własną rzecz, niezależnie od Wspólnoty, podczas gdy o odmiennym wniosku świadczy fakt zawarcia przez strony ugody przed Sądem Rejonowym w [...] w dniu 18 października 2018 r., zgodnie z którą R.S., K.K. i A.Ż. oświadczyli, że w przyszłości będą stosować się do uchwał Wspólnoty zgodnych z prawem;
- uznanie, iż M.K. władał sporną częścią nieruchomości oznaczoną nr [...] jako posiadacz we własnym imieniu, podczas gdy z wszystkich dowodów zgromadzonych w aktach sprawy, w szczególności protokołu rozprawy z dnia 10 stycznia 2017 r. nr [...] wynika jednoznacznie, iż M.K. wykonywał prace na spornej części nieruchomości pomagając mamie – K.K.;
- uznanie, iż wykonywanie prac na spornej części działki przez M.K. oznacza objęcie działki w samoistne posiadanie, podczas gdy w roku 2015 to K.K. była udziałowcem we Wspólnocie, natomiast podejmowanie przez inne osoby czynności na gruncie w ramach pomocy nie oznacza, iż dana osoba wykonywała te działania we własnym imieniu;
- uznanie, iż M.K. znajdował się w posiadaniu spornej części działki nr [...], podczas gdy działka ta nie była użytkowana przez M.K. we własnym imieniu i na własny rachunek, M.K. nie posiadał umowy dzierżawy, natomiast posiadaczem całości nieruchomości w roku 2015 (w części 2,90 ha) pozostawała A., a ponadto z protokołów z dnia 8 czerwca 2015 r., 14 czerwca 2015 r. i 1 lipca 2015 r. wynika jednoznacznie, iż wykonanie czynności na gruncie przez M.K. nie było objęciem części gruntu (2,90 ha) w posiadanie;
- uznanie, że A.Ż. zerwała więzi korporacyjne ze Wspólnotą, podczas gdy oświadczeniem z dnia 5 kwietnia 2019 r. skierowanym do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] wskazała, iż nadal jest członkiem Wspólnoty, nie zbyła przysługujących jej udziałów we Wspólnocie;
- uznanie, że istnieje kilka osób niezależnych od siebie, pozostających w konflikcie krzyżowym, użytkujących część działki objętych wnioskiem o przyznanie płatności, w sytuacji, w której cały grunt objęty rzeczonym wnioskiem pozostaje we wspólnym użytkowaniu określonej umownie grupy mieszkańców wsi B. tj. A;
- uznanie, że istnieje konflikt krzyżowy między skarżącym a ww. osobami, a to właśnie A.Ż., M.K. i R.S. są posiadaczami spornej części działki, podczas gdy odmienne twierdzenie wywiódł organ w decyzjach w przedmiocie przyznania płatności za lata 2016-2017, przyznając w całości Wspólnocie płatność i uznając, że to właśnie Wspólnota jest wyłącznym posiadaczem nieruchomości;
- uznanie, że istnieje kilka osób nienależytych od siebie, pozostających w konflikcie krzyżowym, podczas gdy 12 września 2014 r. została podpisana uchwała, zgodnie z którą w głosowaniu jednomyślnym dokonano podziału prac na gruntach Wspólnoty;
- uznanie, że skoro R.S., K.K. i A.Ż. złożyli wniosek o przyznanie płatności to analogicznym jest stwierdzenie, że zbierali pożytki na własne potrzeby i dla własnego gospodarstwa, podczas gdy taka okoliczność nie wynika z żadnego dokumentu zalegającego w aktach sprawy;
- uznanie, że to B.K. i K.K. pomagali M.K. w uprawianiu spornej części działki nr [...], podczas gdy z oświadczeń i zeznań zalegających w aktach sprawy wynika, że to M.K. wraz z bratem pomagał rodzicom w pracach na gruncie;
- uznanie, że wykonanie jednego zabiegu agrotechnicznego przez M.K. świadczy i przesądza o posiadaniu spornej części działki nr [...], podczas gdy M.K. użytkował i wykonywał prace na działce jedynie w ramach pomocy swojej mamie – K.K., która jest udziałowcem Wspólnoty;
- bezkrytyczne danie wiary oświadczeniu M.K., który to na rok 2015 zadeklarował we wniosku do ARMIR 2,90 h tzw. trwałych użytków zielonych, podczas gdy ojciec M.K. – B.K. zeznał (protokół rozprawy z dnia 24 maja 2016), że to on deklarował do dopłat 2,90 ha (pszenżyto), mimo że istniała posiadająca moc prawną uchwała Wspólnoty o podziale prac i podmiotem uprawnionym do składania wniosków o płatność na rok 2015;
- brak zweryfikowania przez organ drugiej instancji informacji czy M.K. był właścicielem gospodarstwa rolnego czy był rolnikiem, a także czy posiadał grunty rolne pozwalające mu na uzyskanie statusu rolnika -, czemu mogło służyć zwrócenie się przez organ drugiej instancji do KRUS;
- wskazanie, że organy administracyjne nie są władne do podejmowania w toku postępowania administracyjnego działań i czynności z urzędu, podczas gdy taki obowiązek działania organów z urzędu wynika z art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a., natomiast organ odwoławczy nie wykonał żadnej czynności z urzędu pozwalającej na merytoryczne i prawidłowe rozstrzygnięcie w sprawie;
- istnieją niezależne Skarżącej podmioty posiadające (w tym iż część działki została przekazana w prywatne posiadanie M.K.) i użytkujące część działek objętych wnioskiem Skarżącej o przyznanie płatności w sytuacji, w której cały grunt objęty rzeczonym wnioskiem pozostaje we wspólnym użytkowaniu określonej umownie grupy mieszkańców wsi B., tj. A.;
- uznanie, że M. K. użytkował część spornych gruntów rolnych w złej wierze, podczas gdy z całości materiału dowodowego wynika, iż M.K. nie użytkował we własnym imieniu części działki nr [...], ale wyłącznie pomagał K.K. (udziałowca Wspólnoty) w wykonywaniu czynności na gruncie;
- brak uznania za wiarygodne zeznań L.H. (protokół rozprawy z dnia 10 stycznia 2017 r.), gdzie zostało jednoznacznie wskazane, iż działka nr [...] nigdy nie była w sposób fizyczny dzielona, a został wydzielony wyłącznie zakres prac na całości nieruchomości dla poszczególnego udziałowca Wspólnoty;
- uznanie, że R.S. zerwał więzi korporacyjne ze Wspólnotą, podczas gdy R.S. w protokole z dnia [...] wskazał, iż nie doszło do zerwania jego więzi korporacyjnych i regularnie uczestniczy w zebraniach;
- prace na spornym areale gruntu wykonywał M.K. co przeczy zalegającym w aktach sprawy protokołach rozprawy administracyjnej z dnia 24 maja 2016 r., z których to wynika iż użytki zielone na działce nr [...] zostały wykoszone w czerwcu 2015 r. przez K.K. (pow. 1.20 ha), która była i jest członkiem Wspólnoty, a które to okoliczności w zeznaniach potwierdzili B.K. i E.C., jak również z protokołu Komisji Wspólnoty spisanego 8 czerwca 2015 r.;
- dotyczącego podziału prac na pastwisku i stwierdzenia wykonania prac przez m.in. K.K. niezgodnie z uchwałami a z protokołu z 12 września 2014 r. o przydziale prac wynika, że Pan S.K. użytkował część działki [...] na areale grunty orne 1,15 ha.;
- uznanie, że A.Ż., R.S. i M.K. władali sporną
częścią nieruchomości nr [...] jako posiadacze, we własnym imieniu, podczas gdy z treści protokołu z dnia 8 czerwca 2015 r. wynika, iż to K.K. (udziałowiec Wspólnoty) dokonała wykoszenia traw, natomiast pozostałe dwie osoby dokonały samowolnego, jednorazowego wykoszenia użytków;
- uznanie oświadczenia M.K. za istotne i kluczowe w zakresie podziału prac na działce nr [...], podczas gdy M.K. nie jest wspólnikiem Wspólnoty, tak więc jego oświadczenia w tym zakresie nie powinny być brane pod uwagę jako istotne i wiążące, natomiast gdyby matka chciała, aby syn władał we własnym imieniu sporną częścią gruntu przekazałaby na niego przysługujący mu udział w nieruchomości.
Ponadto autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a. w zw. z art. 5 w zw. z art. 14 ust. 1 i art. 22 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji pominięcie okoliczności prawnej, że jedynym podmiotem uprawnionym do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie płatności i do występowania na zewnątrz w imieniu wspólnoty gruntowej, pozostaje spółka jako całość, co skutkowało bezzasadnym przyjęciem, że rozpoznanie indywidualnego wniosku członka wspólnoty (mimo, iż A.Ż. nie posiadała statusu rolnika, posiadała działki rolne o pow. 0,43 ha i nie posiadała żadnego tytułu prawnego do działki nr [...]) ma skutkować zmniejszeniem powierzchni gruntów zdeklarowanych do płatności, w sytuacji w której organ powinien był odrzucić wnioski członków jako osób nieposiadających legitymacji prawnej do złożenia takiego wniosku;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a. w zw. z art. 19 ust. 1 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) m 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności, poprzez jego błędne zastosowanie, skutkującego błędnym przyjęciem, że różnica między powierzchnią zadeklarowaną do płatności a powierzchnią stwierdzoną przekracza określoną przepisami wysokość, w związku z czym skarżącej nie przysługuje pomoc i zasadnym jest zmniejszenie przyznanej płatności, w sytuacji gdy z żadnych dowodów (w tym dokumentacja, protokoły, oświadczenia) nie wynika, aby którykolwiek z udziałowców władał częścią sporną nieruchomości we własnym imieniu, był jej posiadaczem i użytkownikiem (twierdzenie takie stanowi wyłącznie bezpodstawne przyjęcie przez organ drugiej instancji takiej tezy), przez co powierzchnia stwierdzona do płatności powinna wynosić 42,54 ha.;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a. w zw. z art. 23 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 KOMISJI (UE) z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżącej należy się płatność do działek o obszarze 38,53 ha, w sytuacji gdy brak jest chociażby jednego dowodu, który rzutowałby na zasadność uznania, że A.Ż. i R.S. wykonywali prace rolne na gruncie we własnym imieniu
(z wyłączeniem Wspólnoty);
- art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a. w zw. z art. 5 ust. 1 w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, poprzez ich błędną wykładnię, prowadzącą do przyjęcia, iż uprawnieni do udziału we wspólnocie nie są pozbawieni prawa do posiadania gruntów Wspólnoty, pomimo iż w myśl powołanych przepisów wspólnoty gruntowe nie mogą być dzielone pomiędzy uprawnionych do udziału w tych wspólnotach, co oznacza, że podmiotem uprawnionym do posiadania gruntu jest wspólnota jako całość, a nie poszczególni jej członkowie co do odrębnych części.
Wskazując na powyższe, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Rzeszowie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i orzeczenie co do meritum sprawy tj. przyznanie A. płatności w ramach JPO i płatności ONW na 2015 r. zgodnie ze złożonym wnioskiem, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i zaskarżonych decyzji Dyrektora ARiMR. Skarżąca wniosła również o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postepowania kasacyjnego według norm przepisanych. Skarżąca zrzekła się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ w terminie wynikającym z tego przepisu nie zażądał jej przeprowadzenia.
Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA z: 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16, 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I GSK 1294/16, 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16, 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; orzeczenia dostępne w bazie orzeczeń na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w ramach postępowania kasacyjnego jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Rz 813/21 oddalający skargi skarżącej spółki na dwie decyzje Dyrektora ARiMR z dnia 11 sierpnia 2021 r. w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2015 rok i w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2015 rok. Zaskarżone decyzje zostały wydane wskutek wcześniejszych wyroków sądów administracyjnych, w szczególności wyroku WSA w Rzeszowie z 9 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Rz 541/17, utrzymanego w mocy na skutek oddalenia skargi kasacyjnej organu wyrokiem NSA z 1 marca 2018 r., sygn. akt I GSK 1800/18 oraz wyroku WSA w Rzeszowie z 12 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Rz 762/19 utrzymanego w mocy na skutek oddalenia skargi kasacyjnej organu wyrokiem NSA z 30 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 543/20.
W uzasadnieniu drugiego ze wskazanych wyroków WSA w Rzeszowie wskazał, że kluczową kwestią w sprawie jest ustalenie w jakiej relacji ze Wspólnotą znajdowali się: A.Ż., R.S. i M.K. w momencie ubiegania się o przyznanie przedmiotowych płatności, a więc w maju 2015 r. Nie negując ustaleń organu w zakresie tego, kto z nich był członkiem Wspólnoty na dzień 31 maja 2015 r. powyższe nie jest wystarczające do stwierdzenia, która strona konfliktu krzyżowego w odniesieniu do spornych części działki [...] jest uprawniona do płatności bezpośrednich i płatności ONW. Nawet bowiem udziałowiec Wspólnoty, nie podporządkowując się jej woli, wyrażanej stosownymi uchwałami, na przykład użytkując inne części gruntów Wspólnoty aniżeli mu przyznano, zrywa więzi korporacyjne, w takim znaczeniu o jakim mowa w uzasadnieniu wyroku WSA w Rzeszowie o sygn. akt I SA/Rz 291/18. O takim zaś zachowaniu członka Wspólnoty może stanowić także bezprawne, faktyczne wejścia w posiadanie gruntów Wspólnoty, które nie wyklucza wystąpienia z wnioskiem o przyznanie dopłat, na co zwrócił uwagę NSA w wyroku z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt II GSK 4159/16.
W tymże wyroku Sąd pierwszej instancji przyjął, że organy nie poddały analizie istotnych w sprawie dowodów, ilustrujących relacje A.Ż., R.S. i M.K. (K.K.) ze Wspólnotą oraz obowiązujących - w 2015 r. - zasad gospodarowania gruntami Wspólnoty, także spornymi częściami działki [...]. Wymienić tutaj należy: protokół spisany na gruncie w dniu 1 lipca 2015 r. (k. 55 akt adm.) – wskazujący na sposób zachowania R.S. w odniesieniu do części spornej działki i sposób oceny tego zachowania przez przedstawicieli Wspólnoty, protokół spisany na gruncie w dniu 14 czerwca 2015 r. (k. 57 akt adm.) – wskazujący na sposób zachowania A.Ż. w odniesieniu do części spornej działki i sposób oceny tego zachowania przez przedstawicieli Wspólnoty, protokół spisany na gruncie w dniu 8 czerwca 2015 r. (k. 59) analogicznie jak wyżej w odniesieniu do wszystkich stron konfliktu krzyżowego, protokoły z zebrania członków Wspólnoty z dnia 5 czerwca 2015 r. (k. 61-65) i 8 czerwca 2015 r. (67-69) wskazujące na stanowisko Wspólnoty w stosunku do określonych działań ww. osób. Punktem jednak wyjścia do analizy i oceny czy ww. osoby stosowały się do zasad nakreślonych przez Wspólnotę w zakresie gospodarowania gruntami Wspólnoty winny być zasady tego gospodarowania obowiązujące w 2015 r. a uchwalone na zebraniu członków Wspólnoty w dniu 12 września 2014 r. (k. 71 - 75), z których wynika wprost jakie części gruntu zostały przydzielone poszczególnym członkom i w jaki sposób mają być gospodarowane. Dla całości obrazu sprawy nie można pominąć także stanowiska Wspólnoty zaprezentowanego, choćby w wyjaśnieniach z dnia 3 września 2016 r., w których stwierdziła ona, że A.Ż., R.S. i K.K. sprzecznie z prawem weszli na część działki [...] bez zgody i wiedzy spółki. W końcu należy zwrócić uwagę, że Wspólnota czując się naruszona w posiadaniu spornymi częściami działek wystąpiła do sądu powszechnego o ochronę posiadania. Dopiero uwzględnienie powyższych okoliczności pozwoli na stwierdzenie, czy wyżej wymienionym osobom z konfliktu krzyżowego przysługuje czy też nie uprawnienie do złożenia wniosku, z racji tego, że użytkowali rolniczo sporne części działki nr [...] we własnym imieniu, a nie w imieniu Wspólnoty. Zdaniem Sądu pierwszej instancji mechanicznie i bezrefleksyjnie przebiegało badanie przez organy uprawnień do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie płatności do części gruntów działki [...], w szczególności w zakresie posiadania tych gruntów przez M.K. Zgodzić się należy ze skarżącą spółką, że organy poprzestały jedynie na stwierdzeniu, że wyżej wymieniony nie był w 2015 r. członkiem Wspólnoty oraz oparły się na jego własnym oświadczeniu. Tymczasem pominęły organ szereg dowodów wskazanych w skargach, z których może wynikać, że władającym był kto inny, a przynajmniej nie wyjaśniły, dlaczego odmawiają im wiarygodności, a contrario, z jakich dowodów, we wzajemnym powiązaniu, ma wynikać władztwo M.K. spornymi gruntami w 2015 r.
NSA w wyroku z 30 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 543/20 w pełni podzielił powyższe stanowisko Sądu pierwszej instancji, podkreślając że wskazane powyższej dowody powinny zostać poddane ocenie przez organy. Zaznaczył, że fundamentalną przesłanką wynikającą z art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich i § 2 pkt 2 rozporządzenia ONW jest posiadanie deklarowanych gruntów na dzień 31 maja 2015 r., a ta kwestia nie została rozstrzygnięta w sposób jednoznaczny przez organy w niniejszej sprawie.
Powyższymi wyrokami oraz zawartymi w nich ocenami prawnymi były związane, na podstawie art. 153 p.p.s.a. i art. 170 p.p.s.a. zarówno Sąd pierwszej instancji jak również Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną. Prawomocność orzeczenia sądu administracyjnego należy rozumieć w ten sposób, że wywiera ono skutek nie tylko w danym i zakończonym postępowaniu sądowoadministracyjnym, ale oddziałuje także w razie ponownego prowadzenia postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego w danej sprawie (podobnie: wyrok NSA z 9 listopada 2007 r. o sygn. akt I OSK 106/07). Rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem kwestia prawna nie może być już w odniesieniu do danego podmiotu kontestowana i poddana innej ocenie. Powyższe odnosi się do sentencji orzeczenia, lecz również do uzasadnienia wyroku zawierającego wykładnię przepisów mających w sprawie zastosowanie i prezentującego tok rozumowania sądu orzekającego. Organ oraz sąd ponownie orzekający w sprawie, związany jest więc wykładnią prawa dokonaną w sprawie przez sąd i nie może odstąpić ani od oceny prawnej, ani też od wskazań co do dalszego postępowania. Przyjąć zatem należało, że członkostwo we Wspólnocie nie pozbawiało automatycznie uprawnienia poszczególnych jej członków do samodzielnego wystąpienia o przyznanie im dopłat tj. niezależnie od Wspólnoty, zaś uzyskanie uprawnienia do otrzymania dopłat warunkowane jest wyłącznie posiadaniem gruntów na dzień 31 maja 2015 r. i nie jest uzależnione od posiadania tytułu prawnego do tychże gruntów. Jednocześnie podkreślono, iż badając zaistnienie tego rodzaju cechy, w odniesieniu do Wspólnoty oraz osób pozostających z nią w konflikcie krzyżowym, należy każdorazowo rozważyć czy dany członek Wspólnoty, władając gruntem, a więc użytkując go rolniczo, czynił to we własnym imieniu czy też na rzecz i w imieniu Wspólnoty, której był udziałowcem. W tym kierunku miało zmierzać ponownie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, w szczególności z uwzględnieniem oceny ww. wymienionych dowodów zgromadzonych w aktach sprawy.
Mając na uwadze powyższe, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, postawione w skardze kasacyjnej zarzuty należało uznać za nieusprawiedliwione, bowiem nie podważyły one skutecznie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego niniejszej sprawy.
Pierwszeństwo w rozpoznaniu mają, co do zasady, zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarysowała się linia orzekania, z której wynika, że w sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania (por. np. wyrok z 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11 oraz wyrok z 26 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1842/08).
Zarzuty naruszenia przepisów postępowania autor skargi kasacyjne upatrywał przede wszystkim w naruszeniu zasady zaufania do organów władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) poprzez nieprawidłową ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i bezpodstawne przyjęcie, że A.Ż., R.S. użytkowali część działki o nr [...] jako podmioty niezależne od Wspólnoty oraz poprzez brak podjęcia wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, co skutkowało brakiem zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 7, art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a.) poprzez przyjęcie, ze Wspólnota nie była na dzień 31 maja 2015 r. posiadaczem spornej działki o nr [...] w całości. Na tę okoliczność autor skargi kasacyjnej szczegółowo wskazał na czym rzekomo miały polegać błędy organów w ocenie dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego, które to argumenty w zdecydowanej większości stanowiły powtórzenie zarzutów postawionych w skardze. Zaznaczyć jednakże należy, że jednocześnie autor skargi kasacyjnej nie wskazuje, jakie jeszcze czynności czy dowodowy organy mogłyby przeprowadzić w sprawie dla wyjaśnienia i ustalenia stanu faktycznego, mimo trzykrotnego rozpoznawania sprawy przez organy administracji publicznej (w wyniku wcześniejszych prawomocnych wyroków uchylających wydawane decyzje w sprawie).
Wśród argumentów przemawiających za nietrafną oceną zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego autor skargi kasacyjnej wskazuje m.in., że wejście przez A.Ż., R.S. i M.K. na działkę o nr [...] miało charakter jednorazowy, że prace na tej działce były wykonywane przez te osoby w imieniu i na rzecz Wspólnoty, dodatkowo M.K. wykonywał prace nie we własnym imieniu lecz w imieniu matki K.K., która była członkiem Wspólnoty, brak podstaw do przyjęcia, że ww. osoby zerwały więzy korporacyjne ze Wspólnotą, a w konsekwencji, że byli posiadaczami części działki o nr [...].
Argumentacja zaprezentowana w zarzutach jak i uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie podważają ustalonego w sprawie stanu faktycznego, a w konsekwencji nie mogły stanowić podstawy do uwzględnienia skargi kasacyjnej.
Wskazać przede wszystkim należy, o czym była już mowa powyżej, że podstawową przesłanką przyznania dopłat wynikającą z art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich i § 2 pkt 2 rozporządzenia ONW, jest posiadanie deklarowanych gruntów, w tym wypadku na dzień 31 maja 2015 r. przez producenta rolnego. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest zatem prawo producentów rolnych R.S., A.Ż. i M.K. do uzyskania pomocy finansowej z tytułu płatności bezpośrednich oraz ONW do gruntów na określonych częściach działki ewidencyjnej nr [...] w roku 2015 r., które to grunty stanowią własność A., gdyż rozstrzygnięcie tej kwestii determinuje prawo Wspólnoty do uzyskania dopłat do tych części gruntów, a w konsekwencji ze względu na wykluczenie określonej powierzchni deklarowanych do ww. płatności działek, uzyskanie jakichkolwiek dopłat do zadeklarowanych gruntów.
Zgodzić się należało z Sądem pierwszej instancji, że powyższa kwestia została dostatecznie wyjaśniona przez organy, które po raz trzeci zajmowały się tą sprawą. Z akt sprawy wynika, że A.Ż., R.S. i M.K. w maju 2015 r. nie podporządkowali się woli Wspólnoty dotyczącej sposobu zagospodarowania działki o nr [...], a w konsekwencji wbrew stanowisku skarżącej kasacyjnie spółki, nie można przyjąć, że nie byli posiadaczami zajętych i wykorzystywanych rolniczo części działki o nr [...]. Powyższe wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności z protokołu z 8 czerwca 2015 r. (k. 59 akt adm.), w którym zarząd spółki wprost stwierdza, że ww. osoby samowolnie i bezprawnie wykosiły i zebrały pożytki z poszczególnych obszarów tejże działki, z protokołu z dnia 14 czerwca 2015 r. (k. 57 akt adm.), w którym komisja stwierdziła, że na działce o nr [...] p. A.Ż. po raz drugi samowolnie i bezprawnie wykosiła i zebrała pożytki z tejże działki oraz protokołu z dnia 1 lipca 2015 r. (k. 55 akt adm.), który potwierdził, że p. R.S. samowolnie i bezprawnie wykosił i zebrał pożytki z obszaru 2,69 ha z działki o nr [...]. Powyższe dokumenty wprost wskazują, że działania ww. osób były niezgodne z wolą Wspólnoty, sprzeczne z treścią podejmowanych wcześniej uchwał dotyczących sposobu zagospodarowania działki o nr [...] (uchwały z 12 września 2014 r., i 27 kwietnia 2015 r.) o zatem twierdzenia skarżącej kasacyjnie, że czynności wykonywane przez ww. osoby były w imieniu i na rzecz Wspólnoty nie znajdują oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.
Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, zasady gospodarowania m.in. działką nr 321 obowiązującą wszystkich członków Wspólnoty zostały przyjęte w uchwale z dnia 12 września 2014 r. Wszystkie trzy osoby objęte konfliktem krzyżowym tj.: A.Ż., R.S. i M.K. nie tylko użytkowali większe powierzchnie gruntów niż te, które przysługiwały im na podstawie ww. uchwały, ale także nie czekając na wyznaczenie im konkretnych (losowo przydzielanych) gruntów do użytkowania, czego miała dokonać powołana w tym celu komisja, zagospodarowali określone ich części, niezależnie od woli pozostałych członków Wspólnoty. Wyznaczanie na gruncie przez powołaną w tym celu komisję działek przeznaczonych do korzystania przez poszczególnych użytkowników miało bowiem miejsce 8 czerwca 2015 r., kiedy to strony konfliktu krzyżowego, już wykosiły części samowolnie zagospodarowanych przez siebie działek, co stwierdziła sama komisja w sporządzonym na tę okoliczność protokole. O samowolnym i bezprawnym zajęciu gruntów Wspólnoty przez ww. osoby świadczą nie tylko oświadczenia wskazanych producentów rolnych, składane na różnych etapach prowadzonego postępowania administracyjnego, ale także twierdzeniach przedstawicieli skarżącej spółki składanych w ramach przeprowadzonych rozpraw administracyjnych. Potwierdzeniem powyższego jest chociażby stanowisko Wspólnoty zaprezentowane w wyjaśnieniach z dnia 3 września 2016 r., w których stwierdziła ona, że A.Ż., R.S. i K.K. sprzecznie z prawem weszli na część działki [...] bez zgody i wiedzy spółki. Zaznaczyć także należy, że sama spółka zarządzająca Wspólnotą wnosiła powództwa o ochronę posiadania przeciwko stronom konfliktu krzyżowego powołując się na bezprawne zajęcie przez: A.Ż., R.S. i M.K. swoich gruntów. W tej więc sytuacji brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż władanie poszczególnymi fragmentami gruntów przez te osoby mogło się realizować w imieniu czy na rzecz Wspólnoty.
Nie można zgodzić się ze skarżącą kasacyjnie, że wskazane osoby jedynie jednokrotnie dokonały wejścia na grunt, a tym samym nie mogły być uznane za posiadaczy spornych części działki o nr [...] na dzień 31 maja 2015 r. Z akt sprawy wynika (m.in. protokołów z dnia 5 czerwca 2015 r. - k. 63 akt adm., czy też z dnia 14 czerwca 2015 r., k. 57 akt adm.), że bezprawne zajęcia części działki o nr [...] miały miejsce wielokrotnie. Stanowisku skarżącej spółki przeczy również późniejsze powództwo o naruszenie posiadania, wytoczone przeciwko wskazanym producentom rolnym. Wskazać także należy, że Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu wiadomym jest, że konflikt pomiędzy Wspólnotą a A.Ż., R.S. i M.K. dotyczący posiadania części działki o nr [...] nie ograniczał się wyłącznie do 2015 r., ale również dotyczył roku 2014 r. W tym zakresie wskazać należy chociażby na wyrok NSA z 30 lipca 2020 r., sygn. akt I GSK 672/20, którego przedmiotem była kontrola wyroku WSA w Rzeszowie z 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Rz 681/19, dotyczącego przyznania Wspólnocie płatności bezpośrednich i płatności ONW na 2014 r.
Legalności zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji jak i wcześniej wydanych decyzji nie mogą podważyć argumenty skargi kasacyjnej, wskazujące na treść obowiązujących przepisów dotyczących funkcjonowania wspólnot gruntowych czy treść podjętych uchwał dotyczących sposobu gospodarowania działką o nr [...]. Jak wskazano powyżej, uzyskanie uprawnienia do otrzymania dopłat warunkowane jest wyłącznie posiadaniem gruntów na dzień 31 maja 2015 r. i nie jest uzależnione od posiadania tytułu prawnego do tychże gruntów. Zatem postępowanie osób objętych konfliktem krzyżowym, nawet jeżeli naruszało treść ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych czy też podejmowanych uchwał nie stanowiło negatywnej przesłanki do przyjęcia, że nie mogły być one uznane za posiadaczy części działki o nr [...] na dzień 31 maja 2015 r. Posiadanie jest stanem faktycznym, a zatem może ale nie musi być zgodne ze stanem prawnym.
Zgodzić się należało z Sądem pierwszej instancji, że wszelkie argumenty skarżącej spółki (podnoszone zarówno na etapie skargi jak i skargi kasacyjnej) dotyczące zasad funkcjonowania osób objętych konfliktem krzyżowym tj. A.Ż., R.S. i M.K. w ramach Wspólnoty w terminach późniejszych niż 2015 r., nie mogły mieć wpływu na ocenę charakteru podjętych przez nich czynności w maju 2015 r., w szczególności, czy działali na rzecz i w imieniu Wspólnoty. To, że w latach późniejszych osoby te deklarowały podporzadkowanie się uchwałom spółki zarządzającej gruntami Wspólnoty, że są lojalnymi członkami Wspólnoty i nie zrezygnowali z członkostwa, że zawarły przed Sądem Rejonowym w [...] w dniu 18 października 2018 r. ugodę, zgodnie z którą w przyszłości będą stosować się do uchwał Wspólnoty, nie mogło mieć wpływu na ocenę ich zachowania w 2015 r. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdzał, że w maju 2015 r. wskazane osoby użytkowały część gruntów działki o nr [...], wchodzącej w skład Wspólnoty, bez zgody i wiedzy spółki zarządzającej tymi gruntami, a zatem brak było podstaw do przyjęcia, że użytkowali oni grunty w imieniu i na rzecz Wspólnoty. Z tych samym przyczyn wskazywane w skardze kasacyjnej decyzje organów ARiMR dotyczące płatności za późniejsze lata 2016-2017 i przyznania tych płatności na rzecz Wspólnoty, nie mogły stanowić dowodu podważającego ustalenia organów odnośnie posiadania gruntów w 2015 r.
Bez wpływu na wynik sprawy miały także podnoszone na etapie skargi kasacyjnej (jak i wcześniej) wątpliwości związane z charakterem prac wykonywanych przez M.K. na części działki o nr [...], w szczególności czy były one wykonywane w imieniu własnym przez tę osobą, czy też w imieniu i na rzecz K.K. (matki), która jest członkiem i udziałowcem Wspólnoty. Powyższa kwestia była ambiwalentna dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, bowiem to, czy p. M.K. władał zajętym gruntem w imieniu własnym czy też w imieniu matki p. K.K. nie miało wpływu na zasadność odmowy przyznania skarżącej spółce płatności bezpośrednich i ONW do tej części działki. Istotne jest, co zdaniem NSA, zostało prawidłowo ustalone w sprawie, że p. M.K. nie władał częścią działki o nr [...] w imieniu i na rzecz Wspólnoty. Słusznie zatem wskazał Sąd pierwszej instancji, że w przedmiotowej sprawie nie chodziło o ocenę uprawnień do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie płatności przez M.K. czy też jego matkę, ale Wspólnotę reprezentowaną przez spółkę. Wobec tego nawet gdyby M.K. użytkował grunty Wspólnoty w imieniu swojej matki, jako dzierżyciel, to i tak nie mogłoby to wpłynąć na ocenę uprawnień Wspólnoty do objęcia ich swoim wnioskiem, a co za tym idzie do uzyskania płatności. K.K. była bowiem udziałowcem Wspólnoty i podobnie jak A.Ż. i R.S. nie podporządkowała się jej uchwałom.
Na uwzględnienie nie zasługiwał także zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. wskazujący na nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania przez organy administracji w zakresie działań i czynności podejmowanych z urzędu. Z art. 3 ust. 2 ustawy o płatnościach ekspressis verbis wynika, iż w postępowaniach objętych zakresem regulacji tejże ustawy, organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.
Ponadto, na tle rozpoznawanej sprawy, istotne znaczenie ma także treść art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach, zgodnie z którą strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Porównanie treści powyższych regulacji z treścią art. 7 i art. 77 k.p.a. jednoznacznie wskazuje, że postępowania w sprawach indywidualnych w przedmiocie płatności bezpośrednich prowadzone są wedle zmodyfikowanych – względem zawartych w k.p.a. – zasad postępowania. Na szczególne podkreślenie zasługuje, że organ nie jest w takich sprawach zobowiązany do podejmowania wszelkich czynności zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego, czy wyczerpującego zbierania materiału dowodowego. W sprawach dotyczących płatności bezpośrednich posiadaczem niezbędnych informacji oraz materiału dowodowego, które umożliwiają rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej, jest bowiem przede wszystkim wnioskodawca (strona postępowania). Taki też pogląd konsekwentnie prezentowany jest przez Naczelny Sąd Administracyjny (np. w wyrokach z: 22 kwietnia 2022 r., sygn. akt I GSK 2621/18; 8 kwietnia 2022 r., sygn. akt I GSK 2597/18; 29 marca 2022 r., sygn. akt I GSK 2406/18). W kontrolowanej sprawie nie miał zatem wprost zastosowania art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., ponieważ inaczej stanowią wyżej przywołane przepisy szczególne (ustawy o płatnościach).
Poczynione w sprawie ustalenia faktyczne dotyczące charakteru posiadanych i użytkowanych na dzień 31 maja 2015 r. przez A.Ż., R.S. i M.K. części działki o nr [...], nie zostały skutecznie zakwestionowane przez skarżącą kasacyjnie. Tym samym w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, autor skargi kasacyjnej nie podważył skutecznie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego niniejszej sprawy, a dotyczącego przesłanek przyznania w pomniejszonej wysokości skarżącej spółce płatności bezpośrednich i ONW za 2015 r.
Podobnie należało ocenić także zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego.
Podnoszona przez skarżącą kasacyjnie treść art. 5 w zw. z art. 14 ust. 1 i art. 22 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych w żadnym zakresie nie podważa legalności zaskarżonego wyroku jak i wcześniejszych decyzji organów ARiMR. Fakt, iż to spółka reprezentuje Wspólnotę gruntową na zewnątrz i zgodnie z podjętą uchwałą została upoważniona do ubiegania się o przyznanie płatności do gruntów będących własnością Wspólnoty w 2015 r., nie oznacza, że część gruntów Wspólnoty, w tym konkretnym przypadku część działki o nr 321, nie mogły zostać objęte w posiadanie przez osoby trzecie - osoby fizyczne będące członkami tejże Wspólnoty, które zerwały więzy korporacyjne ze Wspólnotą w danym okresie czasu. Istotną w sprawie był kwestia posiadania gruntów na dzień 31 maja 2015 r., które to posiadanie jest stanem faktycznym a nie prawnym.
Nie można się także zgodzić ze skarżącą spółką, że treść ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, w szczególności z art. 5 ust. 1 i art. 9 ust. 1 wskazują, że działki należące do wspólnoty gruntowej nie mogą być posiadane przez członków takiej wspólnoty. Wskazane przepisy dotyczą prawnego zakazu podziału wspólnot gruntowych pomiędzy osoby uprawnione do udziału w tychże wspólnotach, co nie oznacza, że poszczególni jej członkowie, nie mogą bez jej zgody i wiedzy objąć w posiadanie części gruntów należących do takiej wspólnoty. W tym zakresie, o czym była już mowa, mamy do czynienia ze stanem faktycznym, oderwanym od uregulowań prawnych, dlatego też nie można wykluczyć sytuacji, w której członek wspólnoty gruntowej, działając bez jej woli i wiedzy obejmuje w posiadanie część należących do wspólnoty gruntów, użytkuje je i czerpie z nich korzyści a następnie ubiega się o przyznanie płatności. Powyższe stanowisko zostało wyrażone we wcześniejszych wyrokach WSA w Rzeszowie, którymi to wyrokami były związany zarówno Sąd pierwszej instancji jak i NSA rozpoznający przedmiotową sprawę.
Konsekwencją przyjęcia, że w sprawie prawidłowo został ustalony stan faktyczny dotyczący zarówno charakteru posiadania części działki o nr [...] przez A.Ż., R.S. i M.K. na dzień 31 maja 2015 r., jak i obszaru tegoż posiadania, za niezasadne nalazło uznać zarzuty naruszenia przepisów rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. Organy prawidłowo wyliczyły, że skarżącej spółce należało pomniejszyć przysługujące płatności bezpośrednie jak i płatności ONW z uwagi, iż zadeklowana przez spółkę powierzchnia działki o nr [...] nie była w całości użytkowana przez Wspólnotę.
Reasumując, w świetle powołanych wyżej argumentów należy uznać, że Sąd pierwszej instancji wydając zaskarżony wyrok nie dopuścił się zarzucanych przez skarżących uchybień, co czyni skargę kasacyjną niezasadną.
Mając na uwadze, że skarga kasacyjna nie przedstawia żadnych uzasadnionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak sentencji wyroku – na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a w zw. z art. 184 p.p.s.a.