I GSK 749/21

I GSK 749/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Dudra /przewodniczący sprawozdawca/
Henryk Wach
Piotr Piszczek
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
III SA/Lu 587/20 - Wyrok WSA w Lublinie z 2021-03-04
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i decyzję II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 187
§ 5 ust. 8 pkt 11, § 13v ust. 13
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji  Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 76  3, art. 77  1 i 2, art. 78 § 1 i 2, art. 80, art. 84 § 1, art. 136 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Tezy
Szkody z powodu suszy w rozumieniu § 13v ust. 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r. poz. 187 ze zm.) nie występują wyłącznie w jednym dniu, jak to przyjęto w protokole szacowania szkód (30 kwietnia 2019 r.), a w szerszych ramach czasowych, to jest w sześciodekadowym okresie mieszczącym się w przedziale czasowym od 1 kwietnia do 30 września.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Piotr Piszczek Protokolant asystent sędziego Marcin Bubiński po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Lu 587/20 w sprawie ze skargi J. T. na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Elizówce z dnia 16 lipca 2020 r. nr 9003-2020-000497 w przedmiocie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Elizówce z 16 lipca 2020 r. nr 9003-2020-000497; 3. zasądza od Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Elizówce na rzecz J. T.o 1120 (tysiąc sto dwadzieścia) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 4 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Lu 587/20, oddalił skargę J. T. na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 16 lipca 2020 r. w przedmiocie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:
W dniu 22 października 2019 r. J. T. złożył wniosek o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2019 r. suszy, huraganu, gradu, deszczu nawalnego, przymrozków wiosennych lub powodzi, powstałe na powierzchni uprawy objęły co najmniej 30% danej uprawy. Do wniosku skarżący dołączył kopię protokołu z 30 lipca 2019 r. oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego, a także kopię umowy ubezpieczenia upraw w gospodarstwie rolnym oraz wniosku o przyznanie płatności na rok 2019.
Decyzją z 29 kwietnia 2020 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Lubartowie przyznał wnioskodawcy pomoc finansową o wartości brutto 2 457,50 zł oraz odmówił udzielenia pomocy finansowej w pozostałej części.
Decyzją z 16 lipca 2020 r. Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy wskazał, że w protokole z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym jako datę wystąpienia szkody w postaci suszy podano 30 kwietnia 2019 r. Natomiast ze złożonej wraz z wnioskiem o udzielenie pomocy polisy ubezpieczeniowej wynika, że umowa ubezpieczenia upraw rolnych obejmuje okres ubezpieczenia od 1 lipca 2019 r. do 15 listopada 2019 r. W konsekwencji organ stwierdził, że skarżący nie spełnił określonego przepisami prawa wymogu ubezpieczenia w dniu wystąpienia szkód w uprawach rolnych co najmniej 50% powierzchni upraw w gospodarstwie rolnym, z wyłączeniem trwałych użytków zielonych. W związku z tym wysokość pomocy finansowej przyznanej skarżącemu została pomniejszona o 50% i wyniosła 2 457,50 zł.
Oddalając skargę na powyższą decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził, że nie została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa, które uzasadniałoby jej uchylenie.
Sąd przytoczył mające zastosowanie w sprawie przepisy, w szczególności § 13v rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r. poz. 187 ze zm.)
Jak wynika z akt sprawy, skarżący do wniosku o udzielenie pomocy dołączył kopię umowy ubezpieczenia z 17 czerwca 2019 r., potwierdzającej ubezpieczenie uprawy kukurydzy na działce nr[...], obręb O. w okresie od 1 lipca 2019 r. do 15 listopada 2019 r. Do wniosku o udzielenie pomocy skarżący dołączył wniosek o płatności na rok 2019 r., a także kopię protokołu z 30 lipca 2019 r. z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej spowodowanych wystąpieniem niekorzystanego zjawiska atmosferycznego. W protokole tym Komisja do spraw oszacowania szkód w gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej, powołana przez Wojewodę Lubelskiego, jako datę wystąpienia szkód wskazała 30 kwietnia 2019 r. Protokół został podpisany przez skarżącego 26 sierpnia 2019 r. Następnie, 16 października 2019 r. Wojewoda Lubelski potwierdził w protokole wystąpienie w przedmiotowym gospodarstwie rolnym szkód powstałych w wyniku suszy.
Skarżący w toku postępowania administracyjnego podnosił, że spowodowane suszą szkody w jego gospodarstwie rolnym wystąpiły dopiero w pierwszej połowie lipca 2019 r. W związku z tym, w jego ocenie, nieuzasadnione jest pomniejszenie wysokości należnej pomocy o 50%, gdyż we wskazanym przez skarżącego okresie wystąpienia szkód co najmniej 50% upraw było ubezpieczonych. Skarżący w odwołaniu wnosił o przeprowadzenie dodatkowych dowodów w celu wykazania innej daty wystąpienia szkód, niż data uwidoczniona w ww. protokole Komisji.
WSA podkreślił, że na mocy rozporządzenia z 27 stycznia 2015 r. oszacowanie szkód zostało powierzone komisji powołanej przez wojewodę właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkód. To komisja, w terminach określonych w § 5 ust. 7 pkt 2 rozporządzenia, dokonuje na miejscu oszacowania szkód. To także właściwa komisja jest upoważniona i obowiązana do określenia w protokole kontroli między innymi zakresu i wysokości szkód w uprawach, zwierzętach gospodarskich, rybach lub środkach trwałych, a także daty wystąpienia szkód. Taki protokół jest dokumentem urzędowym, a zatem zgodnie z art. 76 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.; dalej: k.p.a.) stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Jednocześnie skarżący w toku postępowania administracyjnego nie przedstawił jakiegokolwiek dowodu, z którego wynikałoby, że przed właściwym w sprawie ustalenia przyczyn i zakresu szkód organem kiedykolwiek powoływał się na wadliwość uwidocznionej w protokole daty wystąpienia szkód, czy też na potrzeby szacowania szkód lub po przeprowadzeniu oszacowania wskazywał w tym zakresie inną datę. W tej sytuacji Sąd I instancji nie znalazł podstaw do podważenia oceny organów co do daty wystąpienia szkód określonej na 30 kwietnia 2019 r.
Zdaniem WSA organy prawidłowo uznały, że w stanie faktycznym sprawy wystąpiły podstawy do pomniejszenia pomocy. Nie budzi wątpliwości, że przedłożona przez stronę polisa nie potwierdzała ubezpieczenia upraw w gospodarstwie rolnym skarżącego w dniu wystąpienia szkód, to jest 30 kwietnia 2019 r. Okres ubezpieczenia rozpoczął się bowiem po dacie wystąpienia szkód, tj. 1 lipca 2019 r.. Z tego powodu powierzchnia wskazana jako ubezpieczona w ramach umowy ubezpieczenia nie mogła zostać przez organ uwzględniona jako powierzchnia ubezpieczona w dniu wystąpienia szkód w gospodarstwie rolnym skarżącego.
W konsekwencji decyzja o przyznaniu skarżącemu pomocy finansowej pomniejszonej o 50% zgodna jest z przepisem § 13v ust. 13 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r.
W ocenie Sądu I instancji, postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone z poszanowaniem zasad postępowania wynikających z obowiązujących przepisów prawa, w tym z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie narusza art. 107 § 3 k.p.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.; dalej: k.p.a.) przez oddalenie skargi mimo tego, że organ odwoławczy niezasadnie uznał, że stan faktyczny w sprawie został dostatecznie wyjaśniony, gdy w rzeczywistości organy nie ustaliły, w jakiej dacie rzeczywiście wystąpiły szkody w uprawach z powodu suszy, w tym nie przeprowadziły dowodów wnioskowanych przez skarżącego;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 76 § 1 k.p.a. w zw. z art. 76 § 3 k.p.a. przez oddalenie skargi mimo tego, że organ odwoławczy niezasadnie uznał, że treść dokumentu urzędowego bezwzględnie wiąże organ, a nie że treść takiego dokumentu jedynie jest objęta domniemaniem faktycznym, które jest wzruszalne za pomocą innych dowodów, w tym dowodów takich, jak wnioskowane przez skarżącego;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 2 k.p.a. przez oddalenie skargi mimo tego, że organ odwoławczy niezasadnie nie uwzględnił wniosku skarżącego dotyczącego przeprowadzenia dowodu w postaci:
- wystąpienia w trybie art.84 § 1 k.p.a. do Instytutu Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach o wydanie opinii w oparciu o sześciodekadowe raporty Instytutu, w jakim dniu w 2019 r. w stosunku do każdej z upraw objętych wnioskiem, przy uwzględnieniu występujących na poszczególnych działkach rodzajów gleb, wystąpił stan suszy,
- przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony na okoliczność wskazania, w jakich dniach dokonano na poszczególnych działkach siewu upraw objętych wnioskiem o przyznanie pomocy oraz w jakich dniach wystąpiły na tych działkach szkody z powodu suszy
Mimo tego, że dowody te miały być przeprowadzone na okoliczność przeciwną do okoliczności stwierdzonej innym dowodem (protokołem z oszacowania szkód), mającą znaczenie dla sprawy i niestwierdzoną innymi dowodami zgromadzonymi w sprawie;
4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 4 k.p.a. przez oddalenie skargi mimo tego, że organ odwoławczy nie uwzględnił faktów znanych z urzędu;
5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. przez oddalenie skargi mimo tego, że organ odwoławczy dokonał błędnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności protokołu oszacowania szkód z 30 lipca 2019 r. oraz tego, że datą wystąpienia szkód w uprawach z powodu suszy był dzień 30 kwietnia 2019 r.;
6. art. 13v ust. 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. poz. 187 ze zm.) przez niezasadne zastosowanie, a w konsekwencji pomniejszeniu pomocy o 50% w sytuacji niezaistnienia przesłanki w postaci nieubezpieczenia upraw co najmniej od jednego z ryzyk, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 3 w dniu wystąpienia szkód w uprawach rolnych
7. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. przez oddalenie skargi mimo tego, że decyzja organu odwoławczego (podobnie jak decyzja organu I instancji) w żaden sposób nie identyfikuje rodzaju upraw, w których wystąpiły szkody ani numeru działki, na której te uprawy były prowadzone;
8. art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niezawarcie uzasadnienia w zakresie nieuwzględnienia przez Sąd zarzutu skargi dotyczącego tego, decyzja organu odwoławczego (podobnie jak decyzja organu I instancji) w żaden sposób nie identyfikuje rodzaju upraw, w których wystąpiły szkody ani numeru działki, na której te uprawy były prowadzone;
9. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 136 § 1 k.p.a. przez oddalenie skargi mimo tego, że w sprawie zachodziła konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, w zakresie ustalenia faktycznej daty wystąpienia szkód w gospodarstwie skarżącego;
10. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 2 k.p.a. przez oddalenie skargi mimo tego, że organ odwoławczy nie wydał postanowienia w przedmiocie nieuwzględnienia wniosków dowodowych zgłoszonych przez skarżącego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.
Postawione zarzuty, co do zasady, należało uznać za usprawiedliwione, zaś zarzut szósty tej skargi, za przedwczesny.
W konsekwencji uwzględnienia skargi kasacyjnej oraz naruszenia przepisów przez organ Naczelny Sąd Administracyjny również wyeliminował z obrotu prawnego zaskarżoną do WSA decyzję.
Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na przepisy ustawy z 7 lipca 2005 r. o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich (Dz. U. z 2019 r. poz. 477), które w kontekście przyznawanej pomocy powiązanej z ubezpieczeniem upraw rolnych, w ramach wykładni systemowej zewnętrznej należy w sprawie uwzględnić.
Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 10 tej ustawy szkody spowodowane przez suszę oznaczają szkody spowodowane wystąpieniem, w dowolnym sześciodekadowym okresie od dnia 1 kwietnia do dnia 30 września, spadku klimatycznego bilansu wodnego poniżej wartości określonej dla poszczególnych gatunków roślin uprawnych i gleb. W myśl zaś art. 3 ust. 5 tego aktu prawnego minister właściwy do spraw rolnictwa ogłasza, w drodze obwieszczenia, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw rolnictwa oraz na stronie podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw rolnictwa, w okresie od dnia 1 czerwca do dnia 20 października, w terminie do 10 dni po zakończeniu sześciodekadowego okresu, wskaźniki klimatycznego bilansu wodnego dla poszczególnych gatunków roślin uprawnych i gleb, z podziałem na województwa, na podstawie danych przekazanych przez Instytut. Dla pełniejszego obrazu wypada dodać, że w jeżyku potocznym za suszę uznaje się długotrwały okres bez deszczu powodujący suchość powietrza i gleby (por. E. Sobol red. Nowy słownik języka polskiego. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003 r., s. 974).
Wypada dalej zauważyć, że sam prawodawca w rozporządzeniu, na podstawie którego jest przyznawana przedmiotowa pomoc z tytułu zaistniałej suszy, w § 5 ust. 8 pkt 11 dotyczącym elementów protokołu oszacowania szkód, wskazuje jako element protokołu datę wystąpienia szkód, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 3. W powołanym § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia stwierdził zaś, że Agencja udziela pomocy finansowej na wznowienie produkcji w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej, w których wystąpiły szkody spowodowane przez suszę, grad, deszcz nawalny, ujemne skutki przezimowania, przymrozki wiosenne, powódź, huragan, piorun, obsunięcie się ziemi lub lawinę, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich.
Zatem sam prawodawca w omawianym rozporządzeniu odsyła w zakresie ustalenia daty wystąpienia szkód do wskazanej wyżej ustawy o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich. Usprawiedliwione zatem w pełni jest – dla rozstrzygnięcia spornej sprawy – oparcie się na definicji suszy zawartej w art. 3 ust. 2 pkt 10 ustawy o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich.
Tak więc susza nie jest zjawiskiem klimatycznym o charakterze incydentalnym, jest zaś stanem, który występuje przez dłuższy okres. Jak wynika z powołanego art. 3 ust. 2 pkt 10 może wystąpić w okresie od 1 kwietnia do dnia 30 września, w dowolnym sześciodekadowym okresie. Wypada tez podkreślić, że szkody spowodowane przez suszę oznaczają szkody spowodowane wystąpieniem, w dowolnym sześciodekadowym okresie od dnia 1 kwietnia do dnia 30 września, spadku klimatycznego bilansu wodnego poniżej wartości określonej dla poszczególnych gatunków roślin uprawnych i gleb. Zatem szkody z powodu suszy w rozumieniu § 13v ust. 13 omawianego rozporządzenia nie występują wyłącznie w jednym dniu, jak to przyjęto w protokole szacowania szkód (30 kwietnia 2019 r.), a w szerszych ramach czasowych, to jest w sześciodekadowym okresie mieszczącym się w przedziale czasowym od 1 kwietnia do 30 września.
Przystępując do omawiania zarzutów kasacyjnych postawionych w złożonym środku zaskarżenia przede wszystkim zauważyć należy, że ustawodawca w art. 10a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa postanowił, że jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 81. W art. 10a ust. 6 pkt 6 ww. ustawy wskazał zaś, że przepisów ust. 1-5 nie stosuje się do postępowań rozstrzyganych w drodze decyzji na podstawie przepisów wydanych na podstawie art. 4 ust. 6 ustawy. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zostało zaś wydane właśnie na podstawie delegacji zawartej w art. 4 ust. 6 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Tak więc w spornej sprawie znajdują w pełni zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
W konsekwencji przeprowadzonej powyżej analizy regulacji procesowych za zasadny należało uznać zarzut pierwszy skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że stan faktyczny w sprawie został dostatecznie wyjaśniony, gdy w rzeczywistości organy nie ustaliły, w jakiej dacie rzeczywiście wystąpiły szkody w uprawach z powodu suszy, w tym nie przeprowadziły dowodów wnioskowanych przez skarżącego.
Jak wyżej wskazano przepisy ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie wyłączają ogólnych reguł postępowania dowodowego wynikających z k.p.a. Te zasady obligują organ do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.), do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), jak również do oceny, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Powyższe oznacza, że organ odwoławczy powinien przeprowadzić wnioskowane przez skarżącego dowody i dopiero wtedy, na podstawie całego dostępnego w sprawie materiału dowodowego, organ ten powinien ocenić, czy można uznać za udowodnione, że szkody w gospodarstwie skarżącego wystąpiły w dacie wskazanej w protokole z oszacowania zakresu i wysokości szkody z powodu suszy, czy w innej dacie. Sąd w powyższym zakresie dokonał zatem błędnej oceny i niezasadnie oddalił skargę.
W sprawie należało przeprowadzić postępowanie dowodowe w zakresie powstania szkód w uprawach skarżącego kasacyjnie. Zasadnym było uwzględnienie w tym zakresie twierdzeń strony i dokonanie ich weryfikacji. Wnioskujący o pomoc wskazywał, że data wystąpienia szkód w uprawach z powodu suszy wskazana przez Komisję na dzień 30 kwietnia 2019 r. nie może być datą prawdziwą chociażby z tego względu, że na działce nr [...], tj. działce objętej wnioskiem o udzielenie pomocy, siew kukurydzy nastąpił w dniach 24 i 25 kwietnia 2019 r. Do dnia 30 kwietnia 2019 r. nie tylko nie mogły wystąpić szkody w uprawach, ale zasiana na części tej działki kukurydza nawet jeszcze nie wzeszła. Stwierdził także, że umiejscowienie na działce nr [...] zasiewów kukurydzy w 2019 r. przedstawia załączona do odwołania mapa, stanowiąca załącznik do (będącego w posiadaniu ARiMR) wniosku skarżącego o przyznanie płatności na rok 2019. Szkody w uprawach kukurydzy na działce nr [...], zdaniem strony, wystąpiły dopiero w pierwszej połowie lipca 2019 r., co było przyczyną zgłoszenia przez nią szkód w dniu 15 lipca 2019 r. Ustalenie daty powstania szkód w uprawach nastąpiło zatem na podstawie niepełnego materiału dowodowego.
W świetle przedstawionej argumentacji za usprawiedliwione należało uznać zarzuty dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Dokumenty urzędowe nie wiążą bezwzględnie organu w postępowaniu administracyjnym, lecz zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a. stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Jednakże, zgodnie z art. 76 § 3 k.p.a. przepisy § 1 i 2 nie wyłączają możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów wymienionych w tych przepisach. Oznacza to jedynie to, że i treść takiego dokumentu objęta jest domniemaniem faktycznym, które jest wzruszalne. Domniemanie to można wzruszyć za pomocą innych przeciwdowodów, w tym dowodów takich jak wnioskowane przez stronę, których to przeprowadzenia organ odmówił.
Przepis art. 76 § 3 k.p.a. dopuszcza obalenie domniemania zgodności z prawdą dokumentu urzędowego w drodze przeprowadzenia dowodu przeciwko treści takiego dokumentu. Domniemanie takie może być obalone wszelkimi środkami dowodowymi, jednakże strona, która zaprzecza prawdziwości dokumentu urzędowego, powinna tę okoliczność udowodnić (por. wyrok NSA z dnia 21 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 1228/10, LEX nr 1132063). Dokument urzędowy, jeśli jest sporządzony w przepisanej formie przez uprawniony do tego podmiot, stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Korzysta on z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą tego, co zostało w nim stwierdzone. Należy jednak pamiętać o art. 76 § 3 k.p.a., który stanowi, że przepisy § 1 i 2 nie wyłączają możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów wymienionych w tych przepisach. Zatem domniemanie to może być obalone (por. wyrok NSA z dnia 16 lipca 2024 r., sygn. akt III OSK 16/23, LEX nr 3750564).
Strona w postępowaniu wskazywała wnioski dowodowe zmierzające do obalenia domniemania wynikającego z protokołu szacowania szkód, dotyczącego daty wystąpienia szkód w uprawach w dniu 30 kwietnia 2019 r. Wnioskowała o wystąpienie w trybie art. 84 § 1 k.p.a. do Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach o wydanie opinii, w oparciu o sześciodekadowe raporty Instytutu, w jakim dniu w 2019 r., w stosunku do każdej z upraw objętych wnioskiem, przy uwzględnieniu występujących na poszczególnych działkach rodzajów gleb, wystąpił stan suszy, a także o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony na okoliczność wskazania, w jakich dniach dokonano na poszczególnych działkach siewu upraw objętych wnioskiem o przyznanie pomocy oraz w jakich dniach wystąpiły na tych działkach szkody z powodu suszy.
Dodać do tego należy, że strona podnosiła w skardze, że wystąpienie szkód w uprawach z powodu suszy dopiero w pierwszej połowie lipca 2019 r. wynikało również z informacji dostępnych na stronie internetowej Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach, prowadzącego System Monitorowania Suszy Rolniczej (SMSR). Jak wskazywała, w ww. systemie na stronie internetowej Instytutu: "System ma za zadanie wskazać obszary, na których wystąpiły straty spowodowane suszą w uprawach uwzględnionych w Ustawie o dopłatach do ubezpieczeń upraw rolnych i zwierząt gospodarskich w Polsce".
W świetle przeprowadzonej argumentacji należało uznać że doszło w sprawie do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 76 § 3 i art. 84 k.p.a.
Zgodnie z art. 78 § 1 k.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. W myśl zaś art. 78 § 2 k.p.a. organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy. Skarżący zgłoszonymi wnioskami dowodowymi zamierzał wykazać okoliczności przeciwne do okoliczności stwierdzonych protokołem z szacowania szkód, tj. zamierzał wykazać, że datą wystąpienia szkód nie był 30 kwietnia 2019 r., lecz inna, znacznie późniejsza data. Okoliczność, że szkody wystąpiły w innej dacie niż wynikająca z protokołu szacowania szkód były istotne dla sprawy (przesłanka wypłaty odszkodowania w pełnej wysokości) oraz nie została stwierdzona innymi dowodami, więc organ nie mógł zastosować art. 78 § 2 k.p.a. i nie uwzględnić wniosku strony.
Wobec powyższego za usprawiedliwiony należało uznać zarzut odnoszący się do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 78 § 1 i art. 78 § 2 k.p.a.
Zasadnie też skarżący kasacyjnie podniósł w zarzutach złożonego środka zaskarżenia, że Sąd I instancji oddalił skargę mimo tego, że decyzja organu odwoławczego (podobnie jak decyzja organu I instancji) w żaden sposób nie identyfikuje rodzajów upraw, w których wystąpiły szkody ani numeru działki, na której te uprawy były prowadzone. Sąd nie tylko nie zwrócił uwagi na te kwestię w zakresie rozpoznania zarzutu skargi naruszenia przez organ art 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ale również nie odniósł się do tej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Tym samym doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art 7, art. 77 § 1 k.p.a., a także art. 141 § 4 p.p.s.a.
Za usprawiedliwiony należało tez uznać zarzut dotyczący naruszenia art. 136 § 1 k.p.a., regulującego dodatkowe postępowanie dowodowe. Zasadnie podnosi skarżący kasacyjnie, że Sąd I instancji powinien uchylić decyzję organu odwoławczego, gdyż w sprawie konieczne jest przeprowadzenie przez organ odwoławczy, w trybie art. 136 § 1 k.p.a., dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie (albo zlecenie przeprowadzenia tego postępowania organowi, który wydał decyzję w I instancji), w szczególności przez wystąpienie przez organ w trybie art. 84 § 1 k.p.a. do Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach o wydanie opinii, w oparciu o sześciodekadowe raporty Instytutu, w jakim dniu w 2019 r. w stosunku działki i prowadzonych na niej upraw przez skarżącego wystąpił stan suszy. Zasadnym również było przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z przesłuchania strony na okoliczność wskazania, w jakich dniach dokonano siewu na należących do skarżącego działkach oraz w jakich dniach wystąpiły na tych działkach szkody z powodu suszy. Sąd oddalając skargę naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 136 § 1 k.p.a.
Zasadnym jest także zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia art. 77 § 2 k.p.a. dotyczący niewydania postanowienia przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodów. Organ odwoławczy nie uwzględniając wniosków dowodowych złożonych przez i skarżącego powinien wydać w tym przedmiocie postanowienie dowodowe. Zgodnie z art. 77 § 2 k.p.a. organ może w każdym stadium postępowania zmienić, uzupełnić lub uchylić swoje postanowienie dotyczące przeprowadzenia dowodu. Z powyższego wynika, że organ rozstrzyga w sprawie przeprowadzenia poszczególnych dowodów w formie postanowienia, w tym w sprawie nieuwzględnienia wniosku dowodowego.
Sąd I instancji oddalając skargę naruszył tym samym również art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 2 k.p.a.
W świetle przedstawionej argumentacji, co do zasady, zarzuty skargi kasacyjnej, poza jednym, który okazał się zarzutem przedwczesnym, należało uznać za usprawiedliwione.
W ponownym postępowaniu organ odwoławczy, rozpoznając powtórnie sprawę pomocy finansowej, uwzględni przestawioną powyżej argumentację, w szczególności normatywną definicję szkód powstałych w wyniku suszy z art. 3 ust. 2 pkt 10 ww. ustawy, słownikową definicję suszy, z których to pojęć wynika, że szkody powstałe w wyniku suszy nie mogą ograniczać się do jednego dnia (30 kwietnia 2019 r.), jak to wstecznie stwierdziła Komisja w protokole z szacowania szkód sporządzonym w dniu 30 lipca 2019 r., trzy miesiące po zaistnieniu szkody. Nawiasem mówiąc, szkody zgłoszonej przez skarżącego kasacyjnie 15 lipca 2019 r., a nie np. w miesiącu maju 2019 r. Podczas ponownego procedowania organ uwzględni powołane wyżej naruszenia i przeprowadzi stosowne postępowanie dowodowe, w tym przeprowadzi wskazane wyżej dowody niezbędne do wyjaśnienia sprawy i ustalenia stanu faktycznego, w szczególności dowód z opinii biegłego Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach, przesłucha stronę postępowania, na okoliczności powyżej powołane, zidentyfikuje rodzaje upraw, w których wystąpiły szkody, także ustali kategorię gleby, teren gminy i numer działki, na której te uprawy były prowadzone. W konsekwencji dokonanych ustaleń organ rozstrzygnie, czy skarżącemu kasacyjnie będzie przysługiwała pełna pomoc, jej polowa, czy też może pomoc w wysokości pomiędzy 50 a 100%, w zależności od dokonanych ustaleń w przedmiocie okresu szkód powstałych z tytułu suszy.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzję organu odwoławczego. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).