I GSK 746/23

I GSK 746/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-11-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Salachna
Piotr Kraczowski
Piotr Pietrasz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I SA/Sz 852/22 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2023-03-29
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 76 par. 1, art. 77 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 141 par. 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 1312
art. 7 ust. 1, art. 3 ust. 1, 2, 3, art. 18 ust. 1
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz (spr.) Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski Protokolant starszy asystent sędziego Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Sz 852/22 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Szczecinie z dnia 28 września 2022 r. nr 9016-2022-000669-6400 w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. S. na rzecz Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Szczecinie 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 29 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 852/22 oddalił skargę M. S. na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor OR ARiMR, organ II instancji) z dnia 28 września 2022 r. nr 9016-2022-000669-6400 w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł skargę kasacyjną.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
1. W ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjny (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.) – naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
a. art 151 i z art 145 §1 pkt 2 oraz pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a, w zw. z art 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2, art. 3 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492, dalej: p.u.s.a.) polegające na niedostrzeżeniu przez WSA, że zaskarżona decyzja Dyrektora OR ARiMR, jak i poprzedzająca ją decyzja Kierownika BP ARiMR w Z. wydane zostały z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, tj. art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 października 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 7 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a., art. 107 §1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 3 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 2 i art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 1312 – dalej: u.s.w.b. lub ustawa o płatnościach), w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a konkretnie naruszały:
a.i. art. 3 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego;
a.ii. art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach poprzez uznanie, że skarżący nie udowodnił faktu posiadania spornych działek w roku 2017 r., mimo, że przedstawił on bardzo dużą ilość dowodów, które
- gdyby były prawidłowo ocenione - winny być podstawą ustalenia faktu posiadania przez niego gruntów;
a.iii. art. 77 §1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez:
- brak należytego zgromadzenia i rozpatrzenia posiadanego materiału dowodowego;
- błędne ustalenie stanu faktycznego w zakresie tego, kto faktycznie posiadał i rolniczo użytkował sporne grunty;
- naruszenie zasady obiektywizmu oraz interpretację wszelkich niejasności na niekorzyść skarżącego;
- wskazywanie okoliczności mających znaczenie prawne w sposób wybiórczy; - przypisywanie skarżącemu twierdzeń, które nie padły w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego;
a.iv. art. 80 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez:
- oparcie rozstrzygnięcia przede wszystkim na zeznaniach świadków, którzy zostali wskazani przez byłego dzierżawcę i zarazem drugą stronę konfliktu krzyżowego, Panią A. K. - S. i są powiązani z nią rodzinnie tj. M. S. (mąż) oraz M. K. (brat) bez poddania tych zeznań wnikliwej weryfikacji ora uzasadnionej krytyce;
- arbitralną interpretację zeznań wszystkich świadków oraz wyciągnięcie wniosków, które nie znajdują pokrycia w istniejącym stanie faktycznym - w szczególności biorąc pod uwagę fakt, że jedyni dwaj świadkowie zeznający na korzyść A. K. - S., to członkowie jej najbliższej rodziny, tj. M. K. (brat) oraz M. S. (mąż), a zatem oceny ich zeznań należało dokonać w sposób szczególnie ostrożny;
- uznanie, że A. K. - S. i jej mąż zebrali siano ze spornej działki na podstawie faktury VAT na sprzedaż siana wystawionej na rzecz osoby powiązanej, tj. brata, w sytuacji gdy z faktury nie wynikało, że siano zostało rzeczywiście zebrane ze spornych działek nr [...] i [...], zaś sam świadek M. K. zeznał, że nie posiada żadnej wiedzy na temat użytkowania działki nr [...] i nr [...] przez siostrę i nie miał bezpośredniej wiedzy, skąd pochodzi siano, a jedynie "został poinformowany przez siostrę", że siano pochodzi z działek użytkowanych przez nią (bez wskazania, z której dokładnie działki siano pochodzi).
- odmowę uznania wiarygodności przedłożonej przez skarżącego opinii mgr inż. R. W., specjalisty ds. rolnictwa wpisanego na listę biegłych sądowych - który to jako fachowiec, osoba niezależna, niezwiązana z żadną ze stron konfliktu krzyżowego, stwierdził, że jedynie 7 ha działki nr [...] oraz 42,80 ha działki nr [...] zostało skoszone (rzekomo przez A. K. - S. lub jej męża) i to w sposób nienależyty, zaś siano zebrane nie nadawało się na paszę dla zwierząt. Organ usiłował obalić wiarygodność tej opinii powołując się na "brak daty wykonania zdjęć", "nieoznaczenie kierunków na mapie" oraz "narysowanie flamastrem powierzchni nieskoszonych" - nawet jeśli organ miał powyższe wątpliwości, to w takiej sytuacji powinien on Pana biegłego przesłuchać w charakterze świadka.
- odmowę uznania wiarygodności zeznań świadków – mianowicie wszyscy świadkowie poza powiązanymi rodzinnie z A. K. - S. jednoznacznie twierdzili, że to skarżący użytkował w 2017 r. rolniczo sporne działki (w tym A. Ł., G. Ł., Dariusz P., D. K.).
- odmowę uznania za wiarygodny dowód petycji sąsiadów jak i petycji M K. Ł. "O.", z których to dokumentów jasno wynikało, że to M. S. był jedynym użytkownikiem działek – organ zdewaluował ten dowód (podobnie jak wszystkie inne przedłożone przez skarżącego) bez jakiejkolwiek głębszej analizy (nawet jeśli miał wątpliwości, winien przesłuchać osoby, które podpisały petycje w charakterze świadków) - kategorycznie stwierdzając, że "nie wpływa on na odmienną ocenę dowodów zgromadzonych w prowadzonym postępowaniu" (tj. jak się zdaje zeznaniom brata i męża drugiej strony konfliktu krzyżowego oraz fakturze VAT wystawionej na rzecz brata, z której nie wynika, z jakiej działki pochodziło rzekomo sprzedane siano czego skutkiem było błędne przyjęcie, że skarżący nie był posiadaczem spornych działek, a dopłaty winny należeć się posiadaczowi zależnemu, tj. dzierżawcy - A. K.- S.;
a.v. art. 107 §1 k.p.a. oraz art. 107 §3 k.p.a. poprzez
- niedostateczne wyjaśnienie przyczyn, dla których określonym dowodom organ I instancji przyznał wiarygodność, a innym jej odmówił;
- wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia faktycznego oraz prawnego wydanej decyzji;
co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziły Sąd do błędnego wniosku, że organy nie naruszyły przepisów postępowania w sposób skutkujący koniecznością uchylenia decyzji, prawidłowo dokonały oceny zebranego materiału dowodowego i wywiodły z niego logiczne wnioski odnośnie skutku dokonanych ustaleń dla sytuacji skarżącego, a skarżący z zebranego materiału dowodowego wywodzi jedynie inne wnioski niż organy.
b. art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a w zw. z powołanymi w pkt 2 (w ramach drugiej podstawy kasacyjnej) przepisami prawa materialnego poprzez niedostrzeżenie, przez Sąd, że zaskarżone decyzje naruszyły powyższe przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, z powodów szczegółowo opisanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej;
co miało istotny wpływ na wynik sprawy sądowo-administracyjnej, ponieważ doprowadziło WSA do przekonania, że kontrolowane decyzje nie naruszają prawa, co skutkowało nieuchyleniem tych decyzji i oddaleniem skargi;
c. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób lakoniczny, niepozwalający na odtworzenie toku rozumowania WSA, stwierdzeń, a także uzasadnienie zawiera liczne sprzeczności, to jest:
- z jednej strony WSA wskazuje, że płatność obszarowa nie przysługuje osobie, która w ogóle nie użytkowała gruntu albo użytkowała go tylko przez pewien okres w roku złożenia wniosku, a związek posiadacza z rzeczą nie może wyrażać się w jednorazowym lub sporadycznym zawładnięciu rzeczą, lecz w możliwości korzystania z niej przez czas nieokreślony, z drugiej - Sąd uznaje za przekreślającą fakt posiadania przez skarżącego spornych gruntów, fakt dokonania przez inną osobę - A K.-S. na spornych gruntach jednej czynności w roku 2017 - tj. koszenia trawy przez 8 dni w lipcu, nie na całej powierzchni działek i przede wszystkim - w sposób kompletnie nieprawidłowy, noszący tak naprawdę znamiona zniszczenia trawy, a nie zabiegu agrotechnicznego co więcej, właśnie tę osobę organy administracji uznały w zaskarżonych decyzjach za posiadacza gruntów, mimo dokonania tej jednej - jednorazowej i sporadycznej - czynności;
- z jednej strony WSA wskazuje, że A. K.-S. kosiła działki w lipcu w sposób "niezakłócony" (str. 19 uzasadnienia) czy też "swobodny" (str. 18 uzasadnienia) kosiła część spornych działek w okresie od 6 lipca do 14 lipca 2021 r., bez uzyskiwania jakiejkolwiek zgody, z drugiej z przytoczenia okoliczności sprawy przez Sąd wynika, że skarżący wielokrotnie upominał A. K.-S. słownie i telefonicznie aby nie kosiła działek, dokonał dwukrotnego zgłoszenia na Policję bezprawnego jej wtargnięcia, w piśmie z 6 listopada 2017 r. do Agencji wskazał, że A. K.-S. przez niewłaściwe jakościowo koszenie w nieodpowiednim terminie utrudnia użytkowanie spornych gruntów, z uporem wkracza na grunty oraz przeszkadza w prawidłowym użytkowaniu przez niszczenie traw"., a także, że poprosił ją by zaprzestała koszenia, zwracając uwagę że koszenie dokonane jest niewłaściwie".
- z jednej strony WSA wskazuje, że organy administracji nie są powołane do rozpoznawania sporów między stronami a posiadanie działek rolnych, lecz muszą ocenić wpływ konfliktu (krzyżowego) na użytkowanie rolnicze tych działek w ramach uprawnienia do płatności rolnych (str. 22 uzasadnienia), a z drugiej - analizuje posiadanie skarżącego pod kątem sporu prawnego dotyczącego tego, czy umowa dzierżawy spornych gruntów, na podstawie której oddał w dzierżawę te grunty A. K.S., została skutecznie wypowiedzenia czy też nie;
co uniemożliwia a przynajmniej utrudnia kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku.
1. W ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1) p.p.s.a. skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, to jest:
a. art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o płatnościach oraz art. 336 k.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że skarżący nie był posiadaczem spornych działek, co skutkowało odmową przyznania mu płatności obszarowych; w szczególności uznanie, że jednorazowa czynność, jaką było dokonanie przez A. K. S. "koszenia" traw w dniach 6-14 lipca 2017 r. na działkach skarżącego, dokonana jedynie na części tych działek, mimo sprzeciwu skarżącego i co ważne - w sposób nieprawidłowy doprowadziła tak naprawdę do zniszczenia trawy, a skarżącemu przysporzyła dodatkowej pracy polegającej na ratowaniu zbiorów i konieczności ponownego koszenia przekreśla fakt posiadania działek przez skarżącego rozumianego jako rolnicze użytkowanie.
b. art. 18 ust. 1 ustawy o płatnościach w zw. z art. 336 k.c. przez uznanie, że w sytuacji konfliktu krzyżowego skarżący nie był posiadaczem spornych działek;
co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do błędnego ustalenia, że A. K.-S. posiadała sporne działki nr [...] i nr [...] w 2017 roku a skarżący ich nie posiadał, w sytuacji kiedy prawidłowe zastosowanie przepisów postępowania administracyjnego winno doprowadzić do ustalenia, że A. K.-S. nie użytkowała przynajmniej w latach 2017 r. spornych działek, nr [...] i nr [...] nie użytkowała ich rolniczo, nie utrzymywała w dobrej kulturze rolnej, wszystkie czynności, takie jak: koszenie trwa, zbieranie siana, wycinanie krzaków, wycinanie ręczne traw, zbieranie kamieni, wypas zwierząt, rozłożenie ogrodzenia, talerzowanie, bronowanie, zasiew, bronowanie posiewne, wałowanie, prace melioracyjne wykonywał skarżący i to on był jedynym posiadaczem działek uprawnionym do płatności, a fakt jednorazowego dokonania "koszenia" (w rzeczywistości - zniszczenia traw) przez A. K.-S. nie może tego posiadania przekreślać.
Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy (art. 188 p.p.s.a.) poprzez uwzględnienie skargi w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora OR ARiMR w Szczecinie oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika BP ARiMR w Złocieńcu i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia; oraz zobowiązanie organu do wydania decyzji uwzględniającej wniosek skarżącego o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017, zgodnie z wnioskiem złożonym przeze skarżącego, w tym dla działek nr [...] i nr [...]; względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Szczecinie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Ponadto wniósł o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle zestawienia przedłożonego przed zamknięciem postępowania, a w razie braku przedłożenia zestawienia - wedle norm przepisanych. Wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami.
Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, daje Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu możliwość, w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej, ograniczenia się w uzasadnieniu wyroku, jedynie do oceny zasadności podniesionych w niej zarzutów.
Odnosząc się do zarzutów natury procesowej ujętych w punkcie 1.a petitum skargi kasacyjnej, kwestionujących w szczególności wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego, brak zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego, naruszenie zasady obiektywizmu oraz niedostateczne wyjaśnienie przyczyn takiej, a nie innej oceny dowodów w pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Zgodnie zaś z ust. 2 w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej: stoi na straży praworządności (pkt 1); jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy (pkt 2); udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (pkt 3); zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się (pkt 4). Natomiast z ust. 3 wynika, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Z przedstawionych regulacji wynika zatem, że prawodawca w sposób istotny zmodyfikował reguły procesowe obowiązujące na gruncie postępowania administracyjnego. Na tle niniejszej sprawy istotne znaczenie mają regulacje dotyczące postępowania dowodowego, a mianowicie art. 3 ust. 2 pkt 2 i art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, z których to wynika, że organ zobowiązany jest w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, oraz że to strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle tych regulacji prezentowane są następujące poglądy. Stanowiąc w art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części drugiej art. 7 k.p.a., nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konsekwencją odejścia od zasady prawdy obiektywnej jest również rezygnacja z zasady postępowania dowodowego wyrażonej w art. 77 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2019 r., sygn. akt I GSK 1538/18, LEX nr 2771551, a także wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 2017 r., sygn. akt II GSK 710/17, LEX nr 2424917). Skoro obowiązek zebrania materiału dowodowego został przerzucony na strony postępowania oraz inne osoby uczestniczące w tym postępowaniu, organ nie jest obowiązany do podjęcia z urzędu (lub na wniosek strony) wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a także - do zebrania materiału dowodowego w sposób kompletny i wszechstronny (por. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2019 r., sygn. akt I GSK 1331/18, LEX nr 2725735). Organ nie jest zobowiązany do podjęcia wszechstronnych czynności dowodowych w celu załatwienia sprawy ani też z własnej inicjatywy pouczania strony czy też informowania strony o przysługujących jej prawach. Obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasada prawdy materialnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) została bowiem w postępowaniu o przyznanie płatności zredukowana do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2019 r., sygn. akt I GSK 1367/18, LEX nr 2725693).
Tym samym z postępowania dotyczącego przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zostały wyłączone art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Zatem przepisy te dotyczące ustaleń faktycznych na gruncie ogólnego postępowania administracyjnego nie znajdują zastosowania w sprawach dotyczących płatności. Ustaleń faktycznych w tych postępowaniach organy dokonują na podstawie dowodów przedstawionych przez stronę postępowania, bowiem to na niej spoczywa obowiązek zaprezentowania dowodów dotyczących wnioskowanych płatności oraz dowodów zgromadzonych przez organ, z których to dowodów organ wywodzi skutki prawne, np. w zakresie przedstawienia dowodów świadczących o uprawnieniu strony do wnioskowanych płatności. Nie mogły zatem w przedmiotowym postępowaniu zostać przez organy naruszone wskazane w zarzutach kasacyjnych art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., stanowiące podstawę prawną ustaleń faktycznych w ogólnym postępowaniu administracyjnym. Zatem postawiony w skardze kasacyjnej zarzut w części dotyczącej naruszenia art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. należało uznać w sprawie za nieskuteczny.
Nieskuteczne okazały się również pozostałe zarzuty dotyczące naruszenia regulacji procesowych. Otóż zarzucając w skardze kasacyjnej naruszenie przez organy administracyjne i Sąd I instancji zasady obiektywizmu oraz swobodnej oceny dowodów autor skargi kasacyjnej skrzętnie omija istotny w sprawie dowód w postaci prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Koszalinie z dnia 19 lutego 2019 r., sygn. akt [...] z którego uzasadnienia wprost wynika, że w 2017 r. umowa dzierżawy pomiędzy skarżącym, a dzierżawcą w dalszym ciągu obowiązywała, a nadto to M. S. w ww. okresie naruszał posiadanie przez powódkę - A. K.-S. nieruchomości, w tym również spornych działek o numerze [...] oraz o numerze [...].
Naczelny Sąd Administracyjny pragnie podkreślić, że ww. wyrok Sądu stanowi dowód w postępowaniu administracyjny w postaci dokumentu urzędowego. Zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a. dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Dodać należy, że wyroki sądów cywilnych korzystają z domniemania zgodności z prawdą co do tego, co zostało w nich zaświadczone, a zakres domniemania związany jest przede wszystkim z ich prawomocnością materialną w sensie jej skutków pozytywnych określonych w art. 365 k.p.c. Orzeczeniem bowiem związany jest nie tylko sąd, który je wydał i strony, ale też inne sądy i organy administracji państwowej oraz w wypadkach w ustawie przewidzianych inne osoby. Prawomocność materialna oznacza, że sąd nie może wyroku zmienić, ani inaczej ukształtować sytuacji prawnej osób, ale dotyczy to tylko relacji pomiędzy stronami procesu, w którym wyrok został wydany. Należy również uznać pogląd, że domniemanie zgodności stanu ustalonego w wyroku cywilnym z rzeczywistym stanem rzeczy rozciąga się również na uzasadnienie wyroku - stanowi ono jego część składową i jako takie nie może być uznane za samodzielny dokument. Uzasadnienie zawiera elementy zaświadczenia w takim zakresie, w jakim sąd stwierdza, że miały miejsce dane fakty stanowiące przesłankę konieczną do wydania wyroku (wyrok SN z dnia 27 lutego 2013 r., IV CSK 443/12).
Strona skarżąca kasacyjnie w żadnej mierze nie podważyła ustaleń w zakresie stanu faktycznego wynikającego z uzasadnienia ww. wyroku Sądu powszechnego. W konsekwencji można dojść do wniosku, że z naruszeniem zasady obiektywizmu oraz swobodnej oceny dowodów mielibyśmy w tej sprawie do czynienia w przypadku, gdyby organy administracyjne doszły do wniosku, że to skarżący kasacyjnie był posiadaczem spornych nieruchomości, któremu powinny przysługiwać płatności.
Zupełnie niezasadne i bezcelowe jest podnoszenie w skardze kasacyjnej wadliwości czynności agrotechnicznych podejmowanych na spornych działkach przez dzierżawcę. Okoliczności te nie mają żadnego wpływy na ustalenia, czy płatności przysługiwały skarżącemu kasacyjnie. Okoliczności te natomiast mogły mieć znaczenie w ewentualnym postępowaniu dotyczącym ustalenia płatności dzierżawcy.
Również niezasadny okazał sie zarzut ujęty w punkcie 1.b i c petitum skargi kasacyjnej. Otóż przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a., w sytuacji gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. W realiach tej sprawy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone jak najbardziej w sposób umożliwiający jego kontrolę instancyjną.
Podsumowując tę część uzasadnienia, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku o niezasadności zarzutów procesowych. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest to, że autor skargi kasacyjnej nie podważył w tej sprawie ustaleń organu administracyjnego w zakresie stanu faktycznego, który to stan faktyczny został zaaprobowany przez Sąd I instancji.
Również niezasadne okazały się zarzuty naruszenia prawa materialnego ujęte w punkcie 2.a i b petitum skargi kasacyjnej. W ramach podstawy kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 1 u.p.p.s.a. strona może powoływać się na błąd wykładni oraz na błąd subsumcji. Pierwsze z powyższych uchybień polega na wadliwym zrekonstruowaniu normy prawnej z przepisu prawa, wyrażającym się w mylnym zrozumieniu przez sąd jego treści, a więc wadliwym ustaleniu wpisanego w ten przepis sensu normatywnego. W tym przypadku skarżący kasacyjnie winien wskazać, jak naruszony przepis zinterpretował sąd pierwszej instancji w zaskarżonym orzeczeniu, a jaka, zdaniem strony, powinna być jego prawidłowa wykładnia. Błąd subsumpcji polega natomiast na błędnym uznaniu stanu faktycznego ustalonego w sprawie za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w danej normie prawnej. Wskazując na drugą postać naruszenia prawa materialnego, wnoszący skargę kasacyjną zobowiązany jest do wyjaśnienia, dlaczego przepis (hipoteza wyprowadzonej z tego przepisu normy prawnej), który sąd pierwszej instancji przyjął za mający zastosowanie w sprawie, "nie przystaje" do stanu faktycznego ustalonego w sprawie i jaki przepis powinien mieć zastosowanie.
W realiach rozpoznawanej skargi kasacyjnej w punkcie 2.a zarzucono wadliwe zastosowanie wymienionych przepisów, natomiast w punkcie 2.b autor skargi kasacyjnej nie wskazał, czy kwestionuje zastosowanie czy też wykładnię kwestionowanych przepisów.
Odnosząc się do zarzutu ujętego w punkcie 2.a petitum skargi kasacyjnej wskazać należy, że uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego – co ma miejsce w tej sprawie – autor skargi kasacyjnej musi wykazać, że sąd, stosując przepis, popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. Co do zasady nie ma możliwości skutecznego powoływania się na zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego w sytuacji, gdy nie zakwestionowano skutecznie równocześnie ustaleń stanu faktycznego, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcie, co też ma miejsce w niniejszej sprawie. Błędne zastosowanie przepisów materialnoprawnych zasadniczo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też dowiedzenia ich wadliwości. Skoro jednak nie zakwestionowano skutecznie ustaleń stanu faktycznego dokonanych przez Sąd I instancji, niezasadne okazało się wywodzenie o wadliwym zastosowaniu kwestionowanych przepisów prawa materialnego.
Odnosząc się do zarzutu ujętego w punkcie 2.b petitum skargi kasacyjnej wskazać należy, że ze względu na to, że autor skargi kasacyjnej nie wskazał, czy kwestionuje zastosowanie czy też wykładnię przepisów prawa materialnego Naczelny Sąd Administracyjny nie może w tym zakresie uzupełnić skargi kasacyjnej zastępując w istocie jej autora.
Stąd na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).